Blá líf og svört: Blús og pólitík

Fátækt á þriðja og fjórða áratugnum. Seinni heimsstyrjöldin. Víetnam. Katrina. Blúsinn er kannski alltaf í grunninn pólitísk tónlist, einsog Angela Davis hefur viljað meina – tónlist frelsunar og félagslegrar pólitíkur hins persónulega – en hann einblínir samt fyrst og fremst á reynslu einstaklingsins og er sjaldan narratífur og hentar því illa í dæmisögur eða breiðar samfélagslýsingar eða mótmælasöng. Blúsinn fjallar ekki um það þegar allir vöknuðu kvenmannslausir í kulda og trekki, hann fjallar um það þegar ÉG vaknaði kvenmannslaus í kulda og trekki. En það eru samt tímabil hér og þar og einstakir listamenn sem voru og eru pólitískir.

Einsog stundum fyrir þessar færslur gerði ég langan spilunarlista með helstu „pólitísku blúsunum“ og síðan raðaði ég lögunum eftir ártali til þess að fá einhvers konar yfirsýn yfir þróunina. Það sem blasti við voru fjórar kveikjur – kreppan, stríðið, Víetnam og Katrina. Auðvitað væri hægt að gera lista með einu lagi frá hverju ári ef maður vildi skoða þróun pólitíska blússins sem slíks en þá myndi maður missa af lægðunum, svo að segja.

Það er líka áhugavert að fátæktarlögin á fyrsta tímabilinu byrja áður en kreppan skellur á. Nobody Knows You When You\’re Down and Out er auðvitað þekkt og fjallar um fallvaltleika ríkidæmisins – ekki beinlínis neitt kommalag, þótt það sé frábært – og kemur út rétt fyrir hrunið 1929. En heilu ári fyrr gefur Bessie út Poor Man\’s Blues þar sem fátæka konan snýr sér að ríka manninum og ákallar hann:

While you livin\’ in your mansion You don\’t know what hard time means While you livin\’ in your mansion You don\’t know what hard time means Oh, workin\’ man\’s wife is starvin\’ Your wife is livin\’ like a queen

Söngkonur einsog Bessie virðast líka hafa lagt sig eftir því að syngja pólitísk lög allan þriðja áratuginn – í blábyrjun ferils síns, 1923, syngur hún til dæmis hið feminíska Sam Jones Blues. Þegar ódámurinn sem hefur farið illa með hana birtist við dyrnar syngur hún:

I used to be your lawful mate But the judge done changed my fate Was a time you could-a\’ walked right in And call this place your home sweet home But now it\’s all mine, for all time I\’m free and livin\’ all alone Don\’t need your clothes, don\’t need your rent Don\’t need your ones and twos Though I ain\’t rich, I know my stitch I earned my strutting shoes Say, hand me the key that unlocks my front door Because that bell don\’t read Sam Jones no more, no You ain\’t talkin\’ to Mrs. Jones You speakin\’ to Miss Wilson now



So I stayed at that St. James Infirmary. (I couldn\”t leave that place, it was too interesting) But I said to the doctor, \”Give me some more of that scientific talk talk,\” and he did: He said, \”Melt yourself down into a crucible Pour yourself out into a test tube and what have you got? Thirty-five hundred cubic feet of gas, The same for the upper and lower class.\” Well, I let that pass . . . \”Carbon, 22 pounds, 10 ounces\” \”You mean that goes for princes, dukeses and countses?\” \”Whatever you are, that\”s what the amounts is: Carbon, 22 pounds, 10 ounces; iron, 57 grains.\” Not enough to keep a man in chains. \”50 ounces of phosophorus, that\”s whether you\”re poor or prosperous.\” \”Say buddy, can you spare a match?\” \”Sugar, 60 ordinary lumps, free and equal rations for all nations. Then you take 20 teaspoons of sodium chloride (that\”s salt), and you add 38 quarts of H2O (that\”s water), mix two ounces of lime, a pinch of chloride of potash, a drop of magnesium, a bit of sulfur, and a soupֱon of hydrochloric acid, and you stir it all up, and what are you?\” \”You\”re a walking drugstore.\” \”It\”s an international, metabolistic cartel.\” And that was news, yes that was news,

Þetta sama ár, 1955, birtist svo Muddy Waters og svaraði spurningunni sem Big Bill hafði spurt á tónleikum 1928 (en ekki gefið út fyrren einmitt þetta sama ár líka), hvenær hann yrði kallaður maður, með laginu Mannish Boy. Einsog ég hef nefnt kemur óþolinmæðin með rafmagnsblúsnum – og skal engan undra. Útlegging Muddys var enda sú að hann skildi kallaður maður strax, umyrðalaust, og ekkert kjaftæði. Af því ég er búinn að spila það hérna áður (og allir þekkja það) læt ég nægja að spila stórgóða og afar ólíka útgáfu Jimis Hendrix frá 1967.

Hippaárin eru gjöful þegar kemur að pólitískum blúsum. Það syngja næstum allir eitthvað um Víetnamstríðið – JB Lenoir er með Vietnam Blues (1965), John Lee Hooker með I Don\’t Wanna Go To Vietnam (1968), Champion Jack Dupree með Vietnam Blues (1971), Lightnin\’ Hopkins með Vietnam Wars Pt. 1 & 2  (1968) og hið frábæra Please Settle in Vietnam ári síðar. Þar harmar Lightning sannarlega stríðið en sér líka ákveðnar jákvæðar hliðar á því, með sínu eigin sérstæða Pollýönnunefi:

My girlfriend got a boyfriend fighting She don\’t know when that man coming back home I said I hope he\’ll stay forever Cuz I ain\’t gonna leave that girl alone

Og svo framvegis og svo framvegis; en það eru líka lög um annan harm og óréttlæti – Nine Simone er með nokkur geggjuð, t.d. Four Women (um örlög fjögurra kvenna) og Backlash Blues (um allra handa óréttlæti, m.a. Víetnam), Mimi og Richard Farina eru með Mainline Prosperity Blues („Well, companion, you\’ll forgive me / if I seem unwilling to succeed“). Upp úr 1970 er svo að koma þreyta í mannskapinn og árið 1972 koma Little Feat með lagið A Apolitical Blues – sem Van Halen koveruðu á plötunni OU812 (sem er einmitt fyrsta platan sem ég átti á geisladisk og ég fékk að gjöf frá móðurbróður mínum, Tryggva Hübner, sem er heiðursfélagi í Blúsfélagi Íslands og einhver allra besti gítarleikari landsins). Lagið er einsog létt útlegging á forhippískum smelli Bítlanna, Revolution, þar sem Maó formaður hringir í ljóðmælanda en ljóðmælandi bara nennir ekki að tala við hann í dag. Þetta ku versti blús allra blúsa („that\’s the meanest blues of all“) – að vakna ekki bara kvenmannslaus heldur þreyttur á samfélagsmálunum, algerlega ópólitískur, hugsanlega bara samviskulaus. Í útgáfu Little Feat upplifir maður þetta sem í senn grín og alvöru – það er eitthvað létt og skiljanlegt í því – en Van Halen útgáfan er einhvern veginn kaldari. Einsog Little Feat viti betur en að halda að maður þurfi að nenna Maó (eða Maóistum) til að vera pólitískur – á meðan Van Halen vilji bara skreyta sig með því að vera sama.


Frá því um 1970 og hreinlega fram að fellibylnum Katrínu 2005 er fátt um fína drætti. Auðvitað eru lög – það eru alltaf lög og yfirleitt góð lög – en pólitískur blús er hvorki í tísku né nær hann máli að ráði. Stevie Ray koverar bítlalagið Taxman (með svolítið harðari beiskju), Louisiana Red semur Reagan is for the Rich Man, Sunnyland Slim tekur upp Be Careful How You Vote, Odetta koverar Jim Crow Blues eftir Lead Belly og RL Burnside á kombakk á bakinu á Jon Spencer\’s Blues Explosion og gefur út hið æææææææææðislega og fullkomlega súrrealíska Tojo told Hitler.

Svo kemur 9/11 og fjórum árum síðar fellibylurinn og þá verður sprenging. Otis Taylor kemur með Rosa, Rosa (2002) og Ten Million Slaves (2003), Guitar Shorty er með We, The People (2006), Norman og Nancy Blake eru með Don\’t Be Afraid of Neo-Cons (2006), Charlie Musselwhite með Black Water (2006), Watermelon Slim er með samnefnt lag ári síðar, BB King koverar Backwater Blues eftir Bessie Smith (sem fjallar um flóðin í Mississippi 1927, sem var algengt þema í blúslögum þá – má líka nefna When the Levee Breaks eftir Memphis Minnie, sem Led Zeppelin gerðu að sínu – en vísar auðvitað í Katrínu og New Orleans þegar BB tekur það), Derek Trucks tekur Band-lagið Down In The Flood (2009), Roy Zimmerman er með Chickenhawk (2006) og svo framvegis.

Yfirsýn mín verður verri eftir því sem nær dregur samtímanum en ég held að botninn hafi svolítið dottið úr þessu upp úr 2010. Ég er ekki með neitt lag frá 2009 til 2018 – þegar Delgrés gefa út hina geðveiku Mo Jodi plötu þar sem meðal annars má finna Mr. President. 2019 gefur Gary Clark jr. (sem er kannski ekki minn tebolli þótt lagið venjist) út This Land. En í þessu grúski rakst ég líka á eitt lag eftir Corey Harris, sem ég hef haldið upp á þótt þetta lag hafi farið framhjá mér. Corey var í stóru hlutverki í fyrstu myndinni í fimm kvikmynda seríu Scorseses um blúsinn, Feel Like Going Home, og ég uppgötvaði hann fyrir 1-2 árum í gegnum kover af God Don\’t Ever Change eftir Blind Willie Johnson. Nánast í þessum orðum skrifuðum renndi ég yfir lagalistana á síðustu plötum hans – af því ég hef fylgt honum á Twitter og veit hann er pólitískur þótt ég hafi lítið spáð í það í tengslum við lögin (mest hlustað á koverin hans) – og þá bara birtist þetta og ég hlustaði á það og ég get svoleiðis svarið það að mér lá við að fara grenja. Það er greinilega nýbúið að hlaða laginu upp á YouTube en það er tveggja ára gamalt af plötunni Free Water Way.

AUKAEFNI:

Listinn – og hlekkur á playlistann á Spotify. Ég hefði getað tiltekið miklu fleiri lög frá bissí árunum – en mjög lítið fleira frá lægðarárunum.

1923 Sam Jones Blues – Bessie Smith

1928 Poor Man\’s Blues    Bessie Smith

1928 When Will I Be Called a Man – Big Bill Broonzy (tekið upp 1955)

1929 (What Did I Do to Be So) Black and Blue    Louis Armstrong

1930 When the War Was On – Blind Willie Johnson

1931 orginall, 2004 með Buddy – Hard Time Killing Floor   Buddy Guy

1937 Bourgeois Blues    Lead Belly

1939 Strange Fruit    Billie Holiday

1940 Take This Hammer    Lead Belly

1940 Jim Crow Blues    Lead Belly

1941 Southern Exposure    Josh White

1941 Uncle Sam Says – Josh White

1942 Mr. Hitler    Lead Belly

1943 War Song    Buster Brown

1947 Stockyard Blues    Floyd Jones

1951 Black, Brown and White    Big Bill Broonzy (samið 45)

1954 Eisenhower Blues  – J.B. Lenoir

1954 I\’m in Korea    J.B. Lenoir

1954 Livin\’ In The White House    J.B. Lenoir

1955 Free & Equal Blues (samið 40ogeitthvað) – Josh White

1955 Mannish Boy    Muddy Waters

1960 Democrat Man – John Lee Hooker

1963 Red\’s Dream – Louisiana Red

1965 No Payday Here    J.B. Smith

1965 Vietnam Blues    J.B. Lenoir

1965 Mainline Prosperity Blues    Mimi And Richard Farina

1966 Four Women – Nina Simone

1967 Backlash Blues – Nina Simone

1967 Politician – Cream

1968 Big Boss Man – Jimmy Reed

1968 I Don\’t Wanna Go To Vietnam    John Lee Hooker

1969 Please Settle in Vietnam    Lightnin\’ Hopkins

1969 Vietnam T-Bone Walker

1969 Poor Moon – Bonus Track    Canned Heat

1969 Why I Sing the Blues – BB King

1970 This is not a song, it\’s an outburst: or the establishment blues – Rodriguez

1972 A Apolitical Blues    Little Feat (líka til með Van Halen!)

1983 Reagan is for the Rich Man – Louisiana Red

1986 Taxman – Stevie Ray Vaughan

1989 Be Careful How You Vote – Sunnyland Slim

1996 Tojo Told Hitler    R.L. Burnside

2001 Jim Crow Blues    Odetta

2002 Ten Million Slaves    Otis Taylor

2003 Rosa Rosa – Otis Taylor

2004 The Problem – JJ Cale

2006 Waves Of Grain    Two Gallants

2006 We The People    Guitar Shorty

2006 Don\’t Be Afraid Of the Neo-Cons    Norman Blake, Nancy Blake

2006 Chickenhawk    Roy Zimmerman

2006 Black Water    Charlie Musselwhite

2007 Bring The Boys Back Home    David Evans

2007 Jesus And Mohammed    Candye Kane

2007 You Don\’t Really Wanna Know    Charlie Wood

2008 A Time For Peace    Eddy Clearwater

2009 Dubb\’s Talkin\’ Barnyard Blues    Doug MacLeod

2009 Down in the Flood – Derek Trucks

2018 Mr President    Delgres

2018 I Can\’t Breathe – Corey Harris 2019 This Land – Gary Clark Jr.  

0 views0 comments

Recent Posts

See All
Einlægur Önd_edited.png