Ég hata alla! eftir Bryndísi Björgvinsdóttur.

Sú fyrstnefnda er í anda Reykvísks Eðalefnis, sem Bryndís gaf út hér um árið – var það 2007? (Ég meina bara ártalið, ekki „hugarástandið“). Eins konar sambræðingur úr fjölmiðlamáli, neti og prenti, í bland við hysteríska lýrík:

Hópur rasista
býr allsber niðri í fjöru
og lifir á Gunnarsmajónesi,
Maríu-kexi og malti
Hann hleypur undan öldunum
því þær koma frá útlöndum

Annað ljóð er útlegging á sögunni um Litlu gulu hænuna, sem hefur verið frjálshyggjumönnum notadrjúg í gegnum tíðina. Ljóðið er sett upp eins og viðskiptafrétt með fyrirsögnina: „Litla gula hænan tekur skortstöðu í brauði“. Fréttin sjálf er síðan keðja af lánalýsingum sem er álíka auðvelt að skilja og viðskiptafréttirnar sjálfar, en þó að minnsta kosti hálfu skemmtilegri. Fréttinni fylgir mynd af hænunni sem breiðir vængin yfir brauð sitt. Myndatextinn er: „Litla gula hænan varnaði fréttamönnum aðgangi að brauðinu.“

Hnotskurn: Ég hata alla! virðist eiginlega meira elska alla. Nema auðvitað þá sem hata alla. Hún hatar þá sem hata alla.

Sjálf kvíslast ég eftir Hildi Lilliendahl

Bók 2 í Bútgáfuflokkinum er Sjálf kvíslast ég eftir Hildi Lilliendahl. Hún er skrifuð í ansi ólíkum stíl en Ég hata alla! – langt í frá hysterísk, án upphrópunarmerkja, einhvern veginn yfirvegað ringluð/ringlandi (ég meina það í jákvæðum skilningi). Á meðan Ég hata alla! er fyrst og síðast pólitísk er Sjálf kvíslast ég kannski fyrst og síðast feminísk. Ekki að það sé nein sérstök ástæða til að bera þessar tvær bækur saman.

Barátta karlsins væri auðvitað löngu töpuð ef ekki væri fyrir ofurlitla tilhneigingu mína til að halda með honum.

Ljóðmælandi kvíslast í karl og konu sem búa í brjóstum hans (þ.e.a.s hennar, ljóðmælandi er hún). Karlinn er dálítill vælukjói, tilfinningasamur og jafnvel íhaldssamur. Konan er villtari, frekari, aðgangsharðari. Auk þess ber ljóðmælandi „leyndarmál“ í legi sínu sem hann/hún á erfitt með að taka afstöðu til og leyfir kynjunum í brjósti sínu að berjast um í sinn stað. Því lýkur með fóstureyðingu/fósturmissi en í kjölfar þess birtist átján mánaða strákur sem togar í typpið á sér og dreymir um „konu á stærð við frystitogara“.

Bók Hildar er að því leytinu öðruvísi en hinar bækurnar í bútgáfuflokknum að hún leggur sig minna eftir tungumálinu og meira eftir spekinni og myndmálinu – þrátt fyrir að hefjast á orðaleiknum að vera með „varúðarráðstafanir / á vörunum“.

Hnotskurn: Sjálf kvíslast ég er allt í senn feminísk bók, feminín og maskúlín, skrifuð með estrógeni í innilegu testósterón-rúsi. Svör hennar eru loðin og óljós en þeim fylgja konkret og ljósar niðurstöður/afleiðingar.

Það sem mér finnst helst að heiminum eftir Ingólf Gíslason.

Ingólfur Gíslason skrifar sig lengra frá ljóðrænunni í Það sem mér finnst helst að heiminum… Strax á fyrstu síðu kemur upptalning á orsökum barnadauða í þriðjaheiminum sem lýkur með orðunum: „Hér vil ég ekki vera ljóðrænn. Þetta eru bara einföld skilaboð.“

En þetta er auðvitað tvíbent. Hvernig getur ljóð verið „óljóðrænt“ og Ingólfur ber ítrekað á borð eigið óþol fyrir ljóðlínum – „flúra við fornan kveðskap“:

fegurðarkúrinn

.

smjörsteiktir fiðrildafætur

með flugugalli

innbakað músarmilta

og magi úr lús

Bókin samanstendur af sjálfstæðum setningum/sögum/lýsingum um kapítalismann. Eða réttara sagt gegn kapítalismanum með innskotum um (mögulegt?) gagnsleysi ljóða. Brotin eru stundum stakar málsgreinar, stundum blaðsíða, og tengjast saman á viðfangsefninu og afstöðu til þess.

Eini vandi neyslusamfélagsins er einfaldlega sá að það fá ekki allir að taka þátt í því.

Bókin er auk þess stráð tilvitnunum í alla frá Degi Sigurðarsyni til Hómers til Vilborgar Dagbjarts og Wittgenstein. Hún er samanhnýtt hugsun höfundar og annarra (höfundur bæði skrifar og les, endurtekur, undirstrikar) – tilraun til að kortleggja (kannski?) í von um niðurstöðu eða vegvísi („Ég held ekki þræði heldur hugsa ég brot“ eru lokaorð bókarinnar).

Sumarið sem ég kom til Auschwitz stóðu yfir mestu fjöldamorð sögunnar, eftir seinni heimstyrjöld, í Rúanda. Á meðan ég velti fyrir mér stöðluðum skilaboðum (aldrei aftur) voru manneskjur að brytja niður aðrar manneskjur, nágranna sína, í Afríku.

Hnotskurn: Þetta er pólitísk vandlæting. Á köflum. Í eigin garð og annarra. Að baki hennar liggur heift og réttvísi. Hún rambar á barmi þess að vera hallærisleg, grunar mig, enda ekki beinlínis töff að vera alltaf með svöngu börnin í Afríku á heilanum. En samtímis bæði gáfuð og skemmtileg.

Usli: Kennslubók eftir Dr. Usla.

Síðasta bókin í flokknum er Usli: Kennslubók eftir hinn dularfulla Dr. Usla. Hún er (líkt og Ég hata alla) skrifuð í „flippstíl“ – það er, hún virðist ekki „taka sig sérlega alvarlega“ en fjallar þó (líkt og hinar bækurnar) um „alvarleg málefni“. Nánar tiltekið um kyn og kynusla. Bókin er skrifuð einsog kennslubók/sjálfshjálparbók í kynjafræðum og þræðir hverja klisjuna á fætur annarri í útúrsnúningum, afturbeygingum og heljarstökkum.

Yfirskrift einnar síðu er „Kynin má helst þekkja á ólíkri líkamstjáningu og skartgripum“. Þar er mynd af tveimur kynlausum verum. Önnur segir: „Ég væri til í að mæta þessum karlkellingum og ræða við þær; mæta þeim skartklædd og hakka þær í mig glitrandi.“ Hin segir: „Það á ekki að veita konunni nein réttindi. Að leggja kvaðir á konuna er að svipta hana öllu frjóu valdi hennar.“

Undir þessu er úrklippa úr blaði (?) sem á stendur: „í auglýsingar“

Bókin er annars að mestu samansett úr fundnum textum og myndum sem er skeytt saman. Í stað þess að fella textana saman í eina heild eru þeir jafnan birtir eins og úrklippur – það er að segja, yfirleitt er hægt að skilja á milli hvar ein úrklippa byrjar og hvar næsta byrjar. Ekki að það sé gefið að uppsetningin sé „sönn“ – skilin milli úrklippna eru kannski login og það sem virðist fundinn texti er kannski frumskrifaður. En það er ástæða til að undirstrika að þetta hlýtur að vera val á tölvuöld þar sem auðvelt er að bræða texta og myndir saman í eina heild. En þetta er líka kannski pönkhefð – bókin minnir þannig kannski á sér eldri bækur í sömu línu frá því áður en mynd og textavinnsla varð jafn sjálfsagður hæfileiki og í dag.

Hnotskurn: Usli: Kennslubók er tilraun til að snúa á haus grunnhugsaðri pólitískri réttsýni sjálfshjálparbóka og annarra slíkra kerfislægra kennslumeðala, tilraun til að afhjúpa heimskulega orðræðu hins mjúka vinstris um kyn í víðri merkingu, til að finna merkingu.

Ég er auðvitað ekki hæfur til að gefa þessum bókum neinn dóm. Þetta eru allt saman góðvinir mínir sem skrifa – ég skulda þeim bjór og þau skulda mér bjór, við sofum á sófum hvers annars. Eða, það er eiginlega gefið að dómurinn verði jákvæður. Fjórar stjörnur á línuna og takk fyrir mig.

Valerie Solanas bíður betri tíma.

Hvíslur eftir Frosta Friðriksson

Ljóðabókin Hvíslur eftir Frosta Friðriksson kom út árið 2007, gefin út af Norðanbáli og fyrir henni hefur sama og ekkert farið. Á bakkápu segir að Frosti þessi sé menntaður bakari frá Iðnskólanum og myndlistarmaður frá LHÍ, auk þess sem hann mun hafa numið leikmyndahönnun í Svíþjóð og Finnlandi.

Það gerist orðið sjaldan að ég rekist á góða ljóðabók eftir einhvern (Íslending) sem ég hef aldrei heyrt nefndan. En ég rakst á þessa bók – eða kver, þetta er óttalega lítið – í Bókabúð Máls og menningar heitinni þegar ég var síðast á Íslandi. Sem var í vor einhvern tíma. Á hverri síðu bókarinnar eru tvær setningar og sú síðari er ævinlega skáletruð en sú fyrri ekki. Bókinni fylgja síðan þessar leiðbeiningar:

Það sem fer hér á eftir hef ég kosið að kalla hvíslur því þetta ljóðform sem hér er birt nær mestu risi sé það lesið á eftirfarandi hátt.

Fyrri línan skal lesin á vanalegan hátt. Upphátt eða í hljóði.

Seinni línuna (þá skáletruðu) skal hvísla. Upphátt eða í hljóði.

Þetta er í raun skemmtilegt í sjálfu sér, hvað sem síðan stæði í bókinni. Það er nefnilega strax áhugavert að velta því fyrir sér hvað sé að lesa á „vanalegan hátt“ og hvað sé að hvísla í hljóði. Að hvísla liggur á milli þess að tala upphátt og að tala í hljóði – og fólk hlýtur eðlilega að hafa ólíka vana við lestur. Sama fólk hefur jafnvel ólíkan vana við lestur ólíkra bóka. Les maður Andrés Önd og Séð & Heyrt á sama máta? Guðmund G. Hagalín og Charles Bukowski?

Má ég höggva af þér fótinn?

Það verður þá að vera algert hljóð á meðan.

Efnislegar tengingar ljóðlínanna eru mismiklar. Stundum smella þær saman á kómískan hátt líkt og í dæminu hér að ofan og stundum er stökkið lengra:

Það hefur allt verið gert til að loka þessu.

Sokkarnir eru samt óhreyfðir.

Taki maður hverri síðu sem sjálfstæðu ljóði (sem er ekki gefið) minnir þetta á einhvers konar hækur – tvær misskyldar myndir paraðar saman. Önnur er þá undirskipuð þeirri fyrri – sú fyrri er þankinn en sú síðari eftirþankinn. En sú síðari lokar líka ljóðinu, bindur endi á hugsunina – þó hún sé ósnyrtileg, útíbláinn og „hvísluð“. Maður klárar myndina sjálfur, býr til stökkið – hér að ofan gæti t.d. ljóðmælandi átt erfitt með að loka aftur sokkaskúffunni sinni þrátt fyrir að hann hafi ekkert hreyft við sokkunum þegar hann opnaði hana.

Lesi maður hins vegar „án formsins“ og taki setningunum sem frjálsum undan línuskiptingu og hvíslformi er um helmingur ljóðanna undirskipaður (þ.e. síðari setningin á kjölfarar-tengslum við þá fyrri, líkt og í fyrra dæminu hér að ofan) en helmingur þeirra hliðskipaður (setningarnar virðast hvor um sig sjálfstæð hugsun, líkt og í síðara dæminu). Í fyrra tilvikinu þarf maður ekki að leggja mikið á sig til að brúa hugsunina en í því síðara er meiri sköpunar þörf hjá lesanda.

Önnur leið til að lesa bókina er að líta á hana sem eina heildstæða sögu þar sem lýst er (brotakennt) lífi sem gæti t.d. átt sér stað í íslenskum smábæ. Tíðindin sem bera á góma eru sjónvarpið, veðrið, sælgæti, skepnur, djamm, dauði, veikindi o.s.frv. frekar en leikhús, barir, umferð, neysla o.s.frv. (ekki það hvorutveggja eigi sér ekki stað bæði í bæjum og borgum – en smábæir jafnan táknaðir með tíðindaskorti og tengslum við náttúruna á meðan borgir eru táknaðar með stærri/umfangsmeiri fyrirbærum og skorti á tengslum við náttúruna). Þá þarf auðvitað að fylla upp í fleiri eyður og brúa fleiri bil – hér gæti þá verið á ferð lengri saga. Kannski hálf tíðindalaus en ekki endilega neitt tíðindalausari en Í leit að glötuðum tíma eftir Proust.

Ég gúgglaði Hvíslum áðan og fann eina færslu af utgafuskra.is. Svo það er kannski ekki skrítið að hún hafi farið framhjá mér.

———————————–

Annars er líka ástæða, enn á ný, til að minna á Ljóðahátíð Nýhils sem hefst í fimmta sinn á miðvikudag.

Á síðustu áratugum hafa sprokskáldin notið sívaxandi virðingar, þó fæstar bækur þeirra hafi náð sérlega miklum vinsældum, kannski fyrst og síðast fyrir sakir tormeltileika. Á þeirri reglu er þó ein stór undantekning. Ljóðabókin My Life eftir Lyn Hejinian hefur kannski ekki selst í upplögum sem Dan Brown þættu merkileg, en af ljóðabók að vera – og það tilraunagraðri ljóðabók – er hún alþjóðlegur bestseljari. Það væri engu að síður synd að segja My Life auðlesið verk – það sver sig svo sannarlega í ætt við aðrar sprokskriftir og Lyn Hejinian er enginn liðhlaupi undan eigin merkjum. Bókin er róttæk tilraun til ævisögu, raðir af setningum úr minni höfundar, þar sem dagsskipunin er hliðskipun og afbygging og efniviðurinn bernska, æska, unglingsár og fullorðinsár:

Í gærkvöldi, í draumum mínum, synti ég niður á fljótsbotn og á hraðri uppleiðinni skaust ég átta eða tíu fet upp í loftið. Ég gat ekki tekið þátt í mótmælagöngunni því ég var ólétt, og var þannig í byltingarkenndu ástandi án þess að taka þátt í byltingarsinnuðum aðgerðum. Músurnar eru litlir kvenfélagar. Að einhverju leyti þarf hver setning að vera heil saga. Það er erfitt að snúa sér burt frá fljótandi vatni, þar sem örlitlar steinvölur hafa verið skildar eftir við ströndina. Hann var litblindur og gat því ekki séð hvort þau væru brún eða græn.

Úr Nóg gerir plógurinn trog (e. The plow makes trough enough) bls. 93 – þýð. greinarhöfundur

Að einhverju leyti þarf hver setning að vera heil saga – þar sem stokkið er úr einu í annað alla bókina á enda. Bókmenntafræðingurinn Ewa Chrusciel hefur borið verkið saman við kúbismann í málaralistinni, þar sem jafnræði setninga býr til jafnræði sjónarhorna sem minnir á geografískt jafnræði kúbismans. Hin ólíku aldursskeið renna saman í eina veru: manneskju sem gengur í gegnum breytingar – líkt og hin ólíku sjónarhorn kúbismans sýna viðfangið frá öllum sjónarhólum samtímis.

Í tilraunabókmenntum vill brenna við að form eða aðferð sé beitt formsins vegna og á stundum getur formið eða aðferðin verið markmið í sjálfu sér, þegar það er „nógu gott“ eða kraftmikið – eða ber með sér einhvern sérstakan tilgang – en að minnsta kosti jafn oft er forminu eða aðferðinni einfaldlega beitt vegna þess að höfundur er almennt form- eða aðferðarsinnaður. Útkoman verður þá eftir því óáhugaverð.

Hliðskipan – sú ástundun að láta ekki setningar fylgja hver annarri heldur vera sjálfstæðar, lárétt skrift frekar en lóðrétt – er aðferð sem má mæla margt til bóta. Hún hefur verið nefnd „lýðræðislegust“ skriftaraðferða, þar sem enginn hluti textans „heyrir undir“ annan hluta textans – hún ruglar í skilningum og setur þannig hugmyndir fólks á hreyfingu á annan máta en sá undirskipaði texti sem er alfa og ómega nær allrar máltjáningar, frá auglýsingum til myndmálsmódernista. En hún er líka þreytandi aflestrar – og sá einn græðir nokkuð á henni sem þreyir textann – hún er þungmelt lesendum sem eru vanari auglýsingatextum en klöstruðum tilraunaskrifum, og kannski þungmelt öðrum líka. Og „sem slík“ væri hún ekki takmark í sjálfri sér nema hún væri nýjung – sem hún er ekki – ekki frekar en undirskipun er takmark í sjálfri sér, eða myndlíking. Það gerir hana ekki að vonlausu verkfæri – og það er kannski miklu frekar ástæða til þess að taka upp hanskann fyrir hana heldur en að vekja um hana efa, að henni er stöðugt sótt af leiðindapúkum um allan heim. En það græðir enginn á að raða hér niður í tvíhygðar skotgrafir – þetta eru einfaldlega stílbrögð sem þjóna hvert sínum tilgangi (og svo getum við rætt tilganginn sér).

Hliðskipan My Life á í lífrænu sambandi við verkið og er ekki utanaðkomandi ákvörðun – eða kannski enn frekar, þrátt fyrir að hliðskipunin sé utanaðkomandi fagurfræðileg ákvörðun, á hún engu að síður í lífrænu sambandi við verkið: hún skapar draumlíkt ástand sem vekur með lesandanum tilfinningu fyrir starfsemi minnisins: grunngerð minnisins er ekki línuleg, ekki undirskipuð, heldur hliðskipuð og byggir á annars konar og láréttari tengslum en hin línulega frásögn, sú ævisaga sem jafnan er fest á blað, hin strúktúreraða hugmynd um líf okkar eins og við teljum okkur trú um að það hafi átt sér stað frá a til b til c. Þannig hermir bókin upp minnið – eða hið liðna líf – í stað þess að herma hugmyndir okkar um minnið eða endurbyggja lífsbrotin í „skiljanlegri“ mynd og birtir þannig kannski raunsannari mynd af því hvað hefur átt sér stað.

Bókmenntafræðingurinn J.L. Lock hefur sagt að hliðskipunaraðferðir Hejinian fái huga lesandans til að sníða órofa heild úr því sem virðist vera ómælanlegir hlutar. „Þá leyfir hliðskipanin lesendum að upplifa síbreytilegt eðli hugsunar, á meðan ótal tengingar eiga sér stað á milli hugmynda og hægja á óðagoti hugans við að túlka og draga niðurstöður. Ótöluleiki mögulegra tenginga milli setninga veldur því að hugur lesandans flýgur frá einni merkingu til þeirrar næstu, býr til og undirstrikar upplifunina af hugarfluginu og síbreytilegu eðli þess.“

Fleiri aðferðir eru að verki í bókinni sem mynda minnislífið: Í fyrstu útgáfu bókarinnar, árið 1980, er henni skipt niður í 37 kafla sem hver inniheldur 37 setningar. Hver eining stendur fyrir aldur ljóðskáldsins (sem einnig er ljóðmælandi) – ein 37 ár þegar bókin var skrifuð árið 1978. Átta árum síðar var ákveðið að endurútgefa hana og bætti hún þá átta köflum við og lengdi þá sem fyrir voru með því að skjóta inn átta setningum – og innihélt bókin þá 45 kafla með 45 setningum í hverjum. Talan er symbólísk fyrir það sem liðið er af ævi höfundar, en hún skapar líka takt, myndar form bókarinnar, rytmann sem telur árin meðan lesandinn þræðir sig í gegn. Og aftur er hliðskipað – í stað þess að hafa 12 setningar og 37 kafla (fyrir mánuði og ár) er ártalan einfaldlega tvítekin í forminu til að undirstrika að ekki sé farið mánuð og mánuð, frá einum degi til næsta, einni mínútu til næstu, heldur er ævin sjálf saumuð föst í efnivið bókarinnar – hún er ekki línuleg eins og lífið heldur hliðskipuð eins og hugsunin.

Craig Dworkin hefur líkt aðferð bókarinnar við bútasaum þar sem heildin stjórnar hinum einstöku hlutum, og smíðin sem virðist brotakennd og sundurgreind þegar þau eru skoðuð nálægt séu hins vegar fullkomlega lógísk þegar þau eru skoðuð úr meiri fjarlægð – og minnir hugmynd Dworkins einnig á sum verk Salvador Dalis, sem eru einfaldlega annað í nálægð en fjarlægð (nakin kona verður Abraham Lincoln), eða aðrar sambærilegar sjónvillur í myndlist. Þetta er auðvitað auðveldara sjónrænt – eða auðmeltara sjónrænt – þar sem hægt er að meðtaka heila mynd í einu úr nokkurri fjarlægð, sé hún nógu stór, á meðan texta þarf jafnan að innbyrða í litlum skömmtum og púsla svo saman í huganum (minninu/gleymskunni) eftir á.

Vinsældir My Life stafa ekki endilega af því að hún hafi náð út fyrir raðir þeirra sem áhuga hafa á annars lags ljóðlist en hreinlýrískri. Þó eitthvað hafi nú sjálfsagt hellst út fyrir, þá hefur hún ekki notið neinnar sérstakrar aðdáunar úr þeirri átt – mér þykir líklegra að hún hafi einfaldlega náð til allra sem hafa áhuga á ljóðlistinni sem flæðir utan meginstraums menningarstofnana, og þegar allt er talið eru þeir sjálfsagt tífalt fleiri sem vaða í hinum ótal kvíslum en hinir sem sigla í breiðri lygnunni miðri. En þó My Life sé ekki aðgengileg, í neinum þeim skilningi sem lagður er í það orð í seinni tíð, þá er aðdráttarafl hennar engu að síður meira en margra annarra sprokverka, einfaldlega vegna þess hve vel hún gengur upp á alla kanta, hversu þétt form hennar rímar við innihald, og hvernig hún í senn er bæði róttæk og ánægjuleg aflestrar.

Eiríkur Örn Norðdahl

Grein Evu Chrusciel METONYMIC COMPRESSION AND Mirror Blends in Lyn Hejinian’s My LIFE, sem vitnað er til í rýninni (og þá einnig er vitnað er til Luck og Dworkin) má finna hér.

Greinin hér að ofan birtist fyrst í Ljótleikatölublaði Tíu þúsund tregawatta.

Blátt áfram rautt sver sig í ætt við aðrar bækur af svipuðum toga – höfundur beitir óspart upptöku annarra texta og límir saman brotin úr veruleika sínum – þetta er bæði situationískt, eins og áður sagði, flúxuskt og konkretískt. Það er léttúð og leikur og gamansemi í þessari bók, þó ég vilji síður en svo gefa í skyn að henni ætti að taka létt, að hún sé ekki í aðra röndina bæði harmræn og átakafull – að ekki sé minnst á pólitísk í afstöðu sinni til listar og tungumáls:

Þetta ljóð er, sem dæmi, í senn grátur, gnístran og hlátur, háalvarlegt í gamansemi sinni og ádeilu – allt er svo mikil synd og (smávægilegir?) erfiðleikar nútímans (árið 1981) sliga ljóðmælanda að því marki að hann gefst upp á að lifa lífinu sem hann hafði lifað fram að þessu. En að sama marki gefur enskan – sem á Íslandi er fyrst og síðast tungumál dægurmenningar – ljóðinu undarlegan blæ alvöruleysis og uppgerðar. Það verður melódramatískt fyrir sakir þess tiltekna tungumáls sem það birtist á, innan tungumálaheims þar sem annað sprok ræður – og hin ofauknu upphrópunarmerki eru einkaeign dramadrottninga og vælukjóa. Einum sextíu árum fyrr orti samt annað skáld: „Það smáa er stórt í harmanna heim“ – og það er nú einu sinni svo að jafnvel yfirgengilegasta væl á sér yfirleitt einhverja innistæðu. Í það minnsta þykist undirritaður ekki ósnertur af harmkvæði Ásgeirs, jafnt þótt það sé í aðra röndina kímið.

Á sínum tíma birtust tveir ritdómar um Blátt áfram rautt, annan skrifaði Jóhann Hjálmarsson í Morgunblaðið en hinn Aðalsteinn Ingólfsson í DV. Báðir eru mjög stuttir. Segir Jóhann töluvert um hnyttni í bókinni og hugkvæmni í uppsetningu og stafagerð – að hún birti kaldhæðna sýn á samtíma sinn – en að tilvitnanir í bókina segi ekki nema hálfan sannleik enda sé hún ekki síður fyrir augað. Lýkur hann dómnum á orðunum: „Ungir höfundar hafa yfirleitt þurft að burðast við að gefa út slík verk sjálfir. En það er kannski tímanna tákn að Blátt áfram rautt skuli koma út hjá virtu forlagi. / Eða er nýlistin orðin föst í sessi á hjara veraldar?“

Aðalsteinn hefur dóm sinn á orðunum: „Synd væri að segja að kver Ásgeirs Lárussonar, Blátt áfram rautt, væri mikið um sig eða innihéldi tillögur til lausnar lífsgátunni“ – og má kannski spyrja sig hvers vegna ritdómari leggi upp með að bókin innihaldi ekki tillögur til lausnar lífsgátunni, hvort það sé forsenda þess að hún sé merk að hún innihaldi „tillögur“ – hvort ljóðlistin eigi að vera leiðarvísir eða bænaskrá, jafnvel fyrirskipandi? En það er hins vegar rétt hjá Aðalsteini að bókin er svo sannarlega enginn leiðarvísir, eða tilraun til hálfheimspekilegra vangaveltna eins og verið hefur dagsskipun þeirra skálda sem hafa viljað „vera tekin alvarlega“ síðustu hálfu öldina eða svo. Hún er ekki yrðandi greining á illskunni, þó í henni séu dágóðir sprettir lýsandi greininga á illskunni og öðrum hliðum mennskunnar – hún segir ekki illskan er hitt eða þetta heldur ber hana á borð hráa, nakta og húmoríska, eins og hún kemur af kúnni (bókstaflega óbreytta í nýjum ramma og nýju samhengi). Það ber kannski að tiltaka að fyrri hluti ritdóms Aðalsteins fjallar um ljóðabók Sigurðar Skúlasonar, leikara, Margbrotinn augasteinn – sem er bókstaflega jörðuð – og Aðalsteinn er því í miðjum hamskiptum þar sem hann hefur dóminn um Blátt áfram rautt, og er annars frekar jákvæður í sínum dómi sem heldur áfram: „Það leynir þó glettilega á sér og verður ljóðalesandanum á endanum tamara í hendi en margar aðrar „ljóðabækur“.“ – og má þannig kannski túlka upphafsorð hans sem létt dulbúið skot á bókstaflegri skáld (þó auðvitað sé enginn „bókstaflegri“ en sá sem klippir og límir) eða yrðandi greiningarskáld. Þá segir Aðalsteinn Lárus vera ungan hæfileikamann sem búi yfir ljóðrænu innsæi og tilfinningu fyrir hinu fjarstæðukennda í tilverunni. „Alls konar leturgerðir rugla reytum saman, skrýtilegar skýringamyndir ganga inn í þessa blöndu, en á sinn hátt gengur þetta upp þannig að gaman er að.“

Enn er ógetið eins hjá Jóhanni Hjálmarssyni, sem er ljóður á ansi mörgum ritdómum bæði þá og nú, er hann segir: „Höfundurinn geldur þess að margt sem á að vera nýstárlegt er það tæpast miðað við að svipaðir hlutir hafa oft verið unnir áður.“ Þessi þula er býsna þreytt tugga gegn tilhneigingu til hins nýja: að það eigi að vera svo flúnkunýtt að ekki megi því svipa til neins annars sem áður hefur sést – og væri gagnrýnendum hollast að setja sér þá svipaðan standard og éta ekki þessa hugmynd hráa hver eftir öðrum til réttlætingar á einhverjum kenndum sem ég kann ekki skil á, en eru hinu nýja (eða nýstárlega) fjandsamlegar án þess að svo lítið sé gert að nefna hvað sé átt við með hinu gildishlaðna orði: nýtt – eða í þessu tilviki nýstárlegt – annað en að það sé ekki það sem viðgengst eða þekkst hefur löngum. Meiningum af þessu tagi er ekki ætlað annað en að draga taum íhaldsseminnar – sem er gott og blessað, ef maður er af slíku sinni, en þá er betra að fara ekki í neinar grafgötur með það og segja það frekar hreint út en að þylja þennan undarlega orðaleik eina ferðina enn (og þó hér sé rætt um gamla bók og gamlan ritdóm, er ekki að sjá á þessari þankalitlu tuggu neitt fararsnið).

Ekki er spurt um önnur form en hin ókunnuglegu, hvort þau hafi tilverurétt – enginn leggur nýstárleikakröfu á annað en það sem sannanlega er nýtt (svo merkilegt sem það nú er). Svo virðist sem það sem er nýtt þurfi stöðugt að sanna nýstárleika sinn, en það sem er gamalt og jafnvel útjaskað megi vera það í friði án þess að nokkur fetti fingur út í það – eða krefjist af því að það vísi sig sannanlega gamalt (og jafnvel útjaskað)! Jóhann nefnir ekki einu sinni hvort þetta hafi verið gert betur eða verr áður – einfaldlega að það hafi verið gert áður og þar með sé nýstárleikinn (sem Jóhann gefur sér að sé höfundarætlun) fyrir bí.

Að öðru leyti eru dómar Jóhanns og Aðalsteins bæði glöggir og jákvæðir, þó þeir hefðu að ósekju mátt fagna nýjungagirninni og tilraunagleðinni aðeins ákafar – enda er skortur á slíku, þá og nú, íslenskum ljóðskáldum bara til trafala og íslenskri ljóðlist til mikils óþurftar – og Blátt áfram rautt er ekki bara prýðisdæmi um íslenska konkretljóðlist, heldur eitt mjög fárra slíkra.

Það er kannski ekki úr vegi heldur að velta fyrir sér sambandi hins kunnuglega og ókunnuglega í Blátt áfram rautt – hvernig hún er annars vegar samansett úr brotum sem við þekkjum öll, höfum öll séð – einhverjir hafa kannski beinlínis lesið þessi brot í dagblöðum eða glansritum, þekkja upprunann – og hvernig hún hins vegar er nýstárleg sem bragarháttur, að minnsta kosti á íslensku og ekki jafn gömul eða tuggin erlendis og einhverjir gætu viljað telja sér trú um. Og svo aftur hvernig hún er útspil inn í hefð konkretisma og klippilistar – hvernig hún vinnur með bragarhátt sem hún finnur ekki upp sjálf, og hvernig hann er notaður til að framandgera orðin og setningarnar í bókinni:

Hafi Blátt áfram rautt annars verið nýstárleg á sinni tíð er hún það að miklu leyti enn – í það minnsta er ekki daglegt brauð að út komi konkretljóðabækur á Íslandi – og kannski er hún enn nýstárlegri nú en þá, þar sem hún sver sig að hluta til í ætt við „óskapandi skrif“ og „konseptljóðlist“ þá sem stunduð er af kappi í Norður-Ameríku og þykir beinlínis hæstmóðins í mörgum framúrstefnuklíkum árið 2009, þar sem áhersla er lögð á vinnslu með textaveruleika samtímans í ljósi nýrra möguleika til formsköpunar og meðhöndlunar tungumálsins – þar sem spurt er hvað ljóðlistin geti nú sagt okkur um núna, um okkur og tilvist okkar í textahafi, og þar sem meiri þyngd er lögð í að læra af myndlistarsögu 20. aldarinnar – ljóðlistin hafandi haltrað á eftir í um hundrað ár og vart komist einn tíunda af þeirri vegalengd sem myndlistin hratt sér yfir valhoppandi.

Eitt af því merkilegasta við Blátt áfram rautt er raunar hversu kyrfilega hún tilheyrir sínum tíma. Bæði er bókin til marks um þá ljósritunartækni sem tiltölulega nýlega var orðin aðgengileg árið 1981, og textaveruleiki hennar er representatífur fyrir skrásetningartíma sinn á máta sem gerir hana jafnvel enn áhugaverðari árið 2009 en árið 1981 – hún öðlast sömu vídd og gömul tölublöð Æskunnar eða Nýs Lífs, sama furðurómantíska og kjánalega tóninn, sem manni virðist nær upphafinn á tölvuöld – svona skrifuðu blaðamenn einu sinni, þetta var einu sinni sagt svona. Hún verður þá beinlínis að sagnfræðilegu gagni eða skyndimynd af tungumáli síns tíma. Einnig ber að horfa til þess að á ritunartíma bókarinnar var textaveruleikinn ekki nándar jafn alltumlykjandi og hann er nú – hann var bæði einfaldari og ekki jafn uppáþrengjandi, veröldin var ekki að sama skapi GERÐ úr auglýsingum og myndmáli og nú er – það var ekkert internet á heimilum og enginn hafði séð bloggsíðu, hvað þá blogggáttir, textaleitarvélar og sístormandi ágenga netmiðla á spunafyllirí. Sá veruleiki sem var skoplegur árið 1981, í það minnsta að hluta, er árið 2009 slík dauðans heljar alvara að maður fyllist nærri því værðarfullri nostalgíu í garð æpandi veruleikans 1981 – enda hljómar hann nú, tæpum þremur áratugum síðar, líkt og hin höfugasta þögn:

Eiríkur Örn Norðdahl

Dómur Jóhanns Hjálmarssonar í Morgunblaðinu: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1549019

Dómur Aðalsteins Ingólfssonar í DV: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2457041

Greinin hér að ofan birtist fyrst í Ljótleikatölublaði Tíu þúsund tregawatta.

Broca’s
camel clutch
grapple thalamux flux
box tonsils fresh black box
tongue scatter suckle polygon
syllable collar pop
mullet split end
leg lock glottal
lip off:

Úr blert eftir Jordan Scott.

Þegar ég var strákur leyfði pabbi mér að skrópa í skólanum þegar ég átti sem erfiðast með að tala og við fórum saman að veiða. Í eitt af þessum skiptum horfðum við á aðfallið bylgjast við ströndina og pabbi orðaði ólætin í munni mér með nákvæmri vistfræðilegri líkingu: „Sérðu hvernig vatnið hreyfir sig, sonur sæll? Þannig talar þú.“

Jordan Scott, úr eftirmála sömu bókar.

Kanadíska ljóðskáldið Jordan Scott er þrálátur stamari og hefur verið alla ævi. Í ljóðabókinni blert, sem kom út hjá Coach House boks í fyrra, birtir Scott lesendum sínum þrautir sínar í texta sem er beinlínis skrifaður með það að markmiði að skáldið eigi sem erfiðast með að lesa hann: „Hið ljóðræna tempó í blert (líkt og tempóið í munni mínum) snýst um hik og bresti, klínískt og persónulegt. blert er öræfaganga um héruð vara, könnunarferð um barkatrillur og spriklandi stórflóð í sífellt lúnari munni“ (blert, 64).

Bókin lýsir ekki stami með því að skrifa það upp – te-te-te-texti sk-sk-skrifaður „eins og einhver sé að stama“ – heldur bregður hún sér beint að kjarna málsins og raðar saman orðum og orðaröðum sem valda stam-áhrifum fyrir sakir tónfalls síns, stuðlunar, taktleysis, röðum bókstafa. Hún sýnir ekki beinlínis stamið, heldur væri líklega nær að segja hana fremja það. „Stamið er hér ekki lengur geðhrif skráð með tungumálinu, heldur miklu fremur þau áhrif sem tungumálið hefur,“ segir gagnrýnandinn og ljóðskáldið Craig Dworkin á bókarbaki.

In lacuna, hallelujah. In lagoon, Ojbwa tuba.

Artery ooze wasabi hue, echo hooey: Pashtoon Pashtoon.

Ode awe hush-hush oboe hiccup, ave Velveeta on first-whirl beluga.

(blert, 56)

Textinn veldur undarlegum áhrifum í fýsísku lestrarkerfi undirritaðs – ég á ekki sérlega erfitt með að bera þetta fram upphátt, en lesið í hljóð finnst mér sem ég stami með augunum, lestrarheilanum og spriklið hríslist um líkamann án þess ég viti nokkru sinni fyllilega hvar það er statt. Eru þetta orðin-upphátt mælt í hljóði – skrifuð á bók – eða orð-í-hljóði sem fremja sig upphátt – skrifuð á bók? Tilvist bókarinnar á sér að stærstum hluta stað á þessum mörkum milli hins sagða og ósagða, í bókstaflegri merkingu munnsins: hins talaða og ótalaða. blert birtir manni sýn á það hversu óljósir myndunarstaðir tungumálsins eru og enn fremur hversu óljósir ferlar þess eru um líkama og skilningarvit skálds, ljóðmælanda og lesanda. Á bókablogginu Tangerines in a red net bag var þessu lýst svo: „orðin sem hér er safnað saman slitna á línunum og hrynja inn í merkingar um formlega náttúru tungumálsins, þar sem merking verður að lífeðlisfræðilegu ferli.“

Gagnrýnandinn Steven Fama sagðist telja bókina eiga sér þrjú markmið – þó hann væri ekki viss um að skáldið tæki undir með sér – og tiltók þau svo:

1. Að flytja á ljóðrænan hátt eitthvað af baráttu Scotts við stamið, eins og hann sjálfur og aðrir hafa upplifað það.

2. Að gefa lesendum hugmyndum hvernig tilfinning það er – raunverulega – að orðin stífli upp hugann og munninn.

3. Að fremja á tungumálinu verðskuldaða hefnd fyrir hlutverk þess í staminu, með því að grípa orðin hálstaki, snúa þau niður, strekkja á þeim og berja, og loks, er hann hefur náð á þeim fullu valdi, að gera úr þeim stórkostlegt samansafn hljóða, merkingar og merkingarleysis sem er jafn hrífandi og kóralrifin í garði kolkrabbans.

Þegar orðavalið markast ekki lengur af merkingu sinni – sem það gerir raunar, en á takmarkaðan hátt, og einungis að uppfylltum áðurnefndum skilyrðum – verður til ákveðið jafnræði í orðaforðum þar sem íðorð mæta sérnöfnum dægurmenningar eða sérfræðimáli og hljóðlíkingum án þess að höfuðáherslan við lestur (eða skrif, grunar mig) sé á þessa samsteypu eða tengingar á milli há- og lágmenningar – vegna þess að orðin koma saman vegna þess sem þau eiga sameiginlegt en ekki þess sem skilur þau að – þau mætast á jafnréttisgrundvelli hvað sem líður merkingu þeirra, hvaðan sem þau koma og hvar sem þau eiga heima:

Clashing Pink in full reams of Kleenex. The forearm drenches into kiln craters. The design method faces collapse, inside seams of ulna, the tear stain, or dragged chair leg stilted pine from palm braids.

(blert, 51)

Ljóðskáldið og gagnrýnandinn derek beaulieu bendir á hvernig þessa skáldskaparfræði hiksins og stamsins mætti lesa sem einhvers konar svar við varpandi skáldskap Charles Olson (e. projective verse) þar sem dagsskipunin er „komdu þér úr sporunum, haltu áfram […] haltu því gangandi eins hratt og þér er unnt“ (úr Projective Verse eftir Charles Olson, bls. 240). beaulieu segir að í blert sé setningaskipan riðlað af ásettu ráði til að trufla þá skáldskaparhvöt sem Olson kallar „orkulosun“ og henni skipt út fyrir hið vandræðalega og vanskapaða og ill-framberanlega.

Á stöku stað stingur annars konar og hefðbundnari höfundarrödd sér að, og lýsir þá vanalega einhverju í prósaískum og myndrænum ritgerðarstíl – líkt og gagnrýnandinn Paul Vermeersch bendir á segir þessi rödd okkur yfirleitt eitthvað um hina óáreiðanlegu vél sem munnur skáldsins er: „If you brace a megaphone to my throat, you will hear a tiddlywink bleat, a lark rustle in the ripe corn, and my esophagus blunderbuss — exhaust in your glossary.“ Þessar lýsingar – eða orð sem tengja má lýsingum af þessu tagi, orð sem lýsa erfiðleikum stamarans með mál – skjóta líka upp kollinum í orðasalatshlutum bókarinnar, þar sem prósinn gengur ekki hiklaust inn í hefðbundna málfræði-strúktúra heldur stýrist fyrst og fremst af kríteríunni um illframberanleika. Því þó að sumir dagar séu slæmir og aðrir góðir þá  á tjáning stamarans sér ekki stað í krókalausum samskiptum, líkt og Jay Smith hefur bent á: „Þegar maður hefur meðtekið málfrávikin í ljóðlist Scotts verða samskiptin af öðru tagi: inn um varirnar, fram á tunguna og ofan í hálsinn á málupplifun stamarans.“

En tilvist verksins er auðvitað ekki bara í bókinni – höfundur les upp úr henni og glímir þannig við eigin líkama og takmarkanir hans, með áhrifamiklum hætti:

Eiríkur Örn Norðdahl

Þá rýni um blert sem vitnað er til má finna hér: http://blert.ca/reviews/

Greinin hér að ofan birtist fyrst í ljótleikatölublaði Tíu þúsund tregawatta.

Nei djók.

Ég er að lesa ævisögu Davíðs Stefánssonar, Snert hörpu mína, eftir Friðrik Golgeirsson. Hún er áhugaverð um margt, en væri það kannski síður ef ég hefði vitað mikið um Davíð fyrir, sem ekki er almennur fróðleikur.

Upplög bóka hans ansi eru til dæmis mögnuð fakta – á fjórða, fimmta þúsund bækur í fyrsta prenti. Golgeirsson segir að það sé líklega einsdæmi á Norðurlöndum, jafnvel í heiminum.

En lýsingar á borgaralegum þjóðfundum eru þreytandi. Hver las hvaða kvæði og sæmdi hvern hvaða orðu og hverjir sungu hvaða lög samin af Páli eða Atla við texta Davíðs … og bla bla. Þetta væri kannski ekki svo slæmt ef myndirnar frá þessum gumparalegu samkomum væru aðeins glæsilegri – myndirnar í bókinni eru allar hálfsvartar, einhvernveginn, hvernig sem á því stendur.

Annars er skáldlíf Davíðs ein stanslaus sigurganga, þó Golgeirsson leggi sig fram um að gera stórmál úr því ef nokkru verki þjóðskáldsins mistekst að rista nafn sitt að eilífu í sálarberg Íslendinga. Og sjálfsagt gerði Davíð líka sjálfur úr því mikið mál. Og erfitt að finna dramatískar dýptir í jafn sigursælu lífi, en þá er kannski líka betra að byggja á hæðunum. En hið smáa er stórt í harmanna heim, eins og Einar kvað, og allt það og dirrindí.

Davíð yngri höfðar mun meira til mín en sá eldri (og nú er ég að tala um aldursskeið Davíðs Stefánssonar, en ekki Davíð og nafna hans Davíð A. Stefánsson, ljóð.iskáld). Það er kannski margt ágætt um þann eldri að segja, en það er krafturinn í þeim yngri sem heillar mig – jafnvel óregla og óþroski. Sem eru langtum ákjósanlegri eiginsköp en regla og gumpuglegheit.

Miklu púðri er eytt í að útskýra samband Davíðs við sósíalismann, og það er með áhugaverðari köflum bókarinnar. Vinskapur hans við Einar Olgeirsson og svo hvernig sósíalistar reyndu að “eigna sér” Davíð. Hvernig Einar sendi Davíð í austurveg og Davíð missti samúðina með Sovétríkjunum. Raunar er ekki alveg útséð með að hann hafi nokkru sinni haft neina samúð í þá átt. En hann stóð með verkföllurum í breskum kolanámum, og raunar “lítilmögnum” víðs vegar. Kemur heim frá Sovét og heldur að sögn nokkuð neutrala fyrirlestra um kosti og galla ráðstjórnarfyrirkomulagsins (eins og hann löngu síðar sagði samyrkjubúsformið ágætis hugmynd, svo fremi hún gengi að skapgerð manna).

Einhvernveginn endar þetta samt svo að sósíalistar hafna honum eftir að hafa tuggt svolítið á Dísu og dalakofanum, þar sem segir m.a.:

Og meðan blómin anga og sorgir okkar sofa,
er sælt að vera fátækur, elsku Dísa mín.

Eins og fólk getur ímyndað sér féll þessi boðskapur um sælu fátæktarinnar ekki í frjóan jarðveg hjá sósíal-raunsæjum.

Nema hvað – höfundur eyðir eins og áður segir miklu púðri í að greina þessi tengsl, vinstra megin, en lætur hin, hægra megin, nær alveg vera. Davíð er sagður hafa mátt gjalda stjórnmálaskoðana sinna – þó hann verði styrkfeitur í fullri vinnu sem bókavörður og selji fleiri bækur en nokkur annar. Þá er sjaldan minnst á stöðu hans í pólitíska litrófinu, þó einstaka sinnum séu ræddar afstöður hans til einstakra mála (og þá helst rýmingu sveitanna sem og almenna andstöðu hans við ofríki og einræði). En á stöku stað er skáldið samt sagt hægrisinnað, án þess að færð séu fyrir því frekari rök. Nú spyr ég mig eins og bjáni: getur verið að á meðan vel tókst til með að forða Davíð frá skolti sósíalista (þ.e. honum var forðað frá því að þeir fengju úrskurðarvald um merkingarramma ljóða hans) þá hafi honum verið sporðrennt af hægrisinnaðri borgarastétt svo rækilega að ekki þurfi að efast um það meir?

Og hvernig útskýrir maður burt ljóð eins og Vodka, sem svo að þau fjalli bara um Sovétríkin? Kannast enginn við þennan diskúrs, þetta tungutak, úr sósíal-realismanum?

Skál, skál fyrir þingi og þjóð
og þrælum sem gjalda í ríkissjóð,
og valdi, sem ver
sig með vopnuðum her,
og drottnandi stétt
sem finst ranglætið rétt.
Fleiri brennandi bál.
Meira blikandi stál.
Meira verksmiðjuskrölt.
Fleiri sýrur og sölt.
Meira silki og ull.
Meira silfur og bull.

Hégómi. Bull.

Fleiri kirkjur og krár.
Fleiri krókódílstár.
Drekkjum samvizku og sál.
Skál.

Davíð hélt til Sovétríkjanna árið 1928, og var lítið hrifinn, þrátt fyrir almennt hrifnæmi sitt. Annað hrifnæmt ljóðskáld, E.E. Cummings, fór þremur árum síðar í sama veg og var jafnvel ennþá minna hrifinn.

I feel whatever’s been hitherto told or sung in song or story concerning Russia’s revolution equals bunk …. And what has been miscalled the Russian revolution surely is more foolish than the supposable world’s attempt upon natural and upon immanent and upon perfect and upon knighthood: an attempt motivated by baseness and by jealousy and by hate and a slave’s wish to substitute for the royal incognito of humility the ignoble affectation of equality.

En Cummings – líkt og raunar Davíð, hafi ég skilið hann rétt – fyrirleit ekki síður alla hægripólitík (eða réttara sagt alla valdapólitík, til hægri eða vinstri eða norður og niður) og sagði m.a. að listamaður gæti aldrei verið kapítalisti. Munurinn á þeim var kannski sá að á meðan Davíð talaði alltaf í hálfgerðum gátum, því hvað sem leið yfirlýsingum hans um að hann vildi ekki dylja tilfinningar sínar þá er alveg ljóst að hann duldi kerfisbundið meiningar sínar og virðist raunar hafa verið óvenju var um einkalíf sitt, þá sagði Cummings skoðanir sínar beint út, no ifs ands or buts about it. Davíð sagði sjálfsagt aldrei Einari Olgeirssyni að hann væri enginn kommúnisti og þess vegna ályktaði Einar að hann væri kommúnisti þar til annað kom (smám saman) á daginn, eftir að farið var að þrýsta á hann. En hægrimenn hafa líklega ekkert þrýst, enda gerðu þeir ekki og gera ekki enn neina kröfu um að listamenn þeirra yrki um annað en blóm og bjartar sumarnætur, á meðan Davíð lifði á tímum sósíal-raunsærrar dagskipunar sem listamenn annað hvort fylktu sér að baki eða ekki. Hægrimenn gátu fyrirgefið Davíð verkalýðskvæðin, jafnvel dáð hann fyrir samúðina með lítilmagnanum, sympatíur og empatíur, á meðan sósíalistar gátu ekki fyrirgefið Dísu og dalakofann.

Ekki svo að skilja að Cummings eða Davíð hafi verið ópólitískir – þeir voru báðir ákafir einstaklingshyggjumenn. Davíð var borgari og aristókrat og Cummings var bóhem og aristókrat. Og ljóðlist þeirra, þó hún eigi eitthvað skylt í hrifnæmi og pólitík, er formrænt eins ólík og hugsast getur – enda Cummings mikill íkonaklastur. Svona orti Cummings m.a. um heimsókn sína í grafhýsi Leníns, í skáldsögunni Eimi:

facefacefaceface
facefaceface
faceface
Face
…….:all(of whom-which move-do-not-move numberlessly) Toward
the
…….Tomb
…….……...Crypt
…….…….…….…Shrine

..Grave.
..The grave.
..Toward the(grave.
..All toward the grave)of himself of herself(all toward the grave
of themselves)all toward the grave of Self.
..Move(with dirt’s dirt dirty)unmoving move un(some from nowhere)
moving move unmoving (eachotherish)
….:face
…..Our-not-their
…..faceface ;
…..Our-not-her
….. , facefaceface
…..Our-not-his
…….…….…….–toward
Vladimir our life!Ulianov our sweetness!Lenin our hope!
all–
(hand-
………fin-
…….…….claw

.

foot-
…….hoof
tovarich)
…….…….es : to number of numberlessness ; un
-smiling

Þetta er ekki alveg sama mælskan og í Vodka – enda Cummings kannski fyrst og síðast skáld síðunnar á meðan Davíð var skáld upplestursins. Cummings las reyndar ágætlega, en ef maður ætlar að finna samsvörun við upplestrarskáldið Davíð væri það frekar kunningi Cummings og drykkjufélagi, Dylan Thomas. En Cummings var nú samt góður – hér les hann Let’s From Some Loud Unworld’s Most Rightful Wrong:
.

Af ubu.

Fyrsta orðið sem Cummings sagði á ævinni var annars “húrra”. Húrra er auðvitað upphrópun – sem gaf til kynna að þarna væri hljóðaljóðskáld á ferðinni frekar en nostursamur greinarmerkjari og setjari.

Að næstsíðustu er sjálfsagt að minna á að nokkrar þýðingar á ljóðum eftir Cummings er að finna í ljóðaþýðingasafninu.

Að langsíðustu er svo rétt að geta þess, til enn frekari sönnunar á undirsölsun hægrimanna á Davíð Stefánssyni, að myndin sem prýðir þessa færslu er fengin af Vefþjóðviljanum og ég fann hana á gömlu bloggi Stebbafr.

Bókin lýsir samtímis einhverri tegund kapitalískri hysteríu sem gegnsýrir raunveruleikann – þeirri ofurtaugaveiklun sem verður til í kerfi þar sem þú getur treyst því að allir eru að ljúga að þér. Öll samskipti markaðs við neytanda eru sem dæmi óheiðarleg – markmið auglýsinga er ekki að segja þér satt í neinum heiðarlegum skilningi þess orðs, heldur að fá þig til að gera eitthvað sem þú myndir (kannski? líklega?) ekki gera annars. Þess vegna krefstu þess að reglur verði settar um alla skapaða hluti – vegna þess að þér er ómögulegt að treysta nokkrum.

Markaðsins er að lokka þig inn og fá þig til að kaupa, honum er að mestu sama hvað þú kaupir og selur þér því einfaldlega það sem er auðveldast að selja (froðu, drasl, ódýrar pakkningar – hann selur þér auk þess hugmyndina um munað, að líf þitt verði betra í bólstruðum leðursófa).

Neytandans er að fyllast af þrá sem byggist að mestu á þeirri vanmáttartilfinningu sem heltekur hann ef hann fær ekki að eiga það sem honum er talin trú um að hann þurfi til að verða hamingjusamur (en markaðurinn sýnir honum stöðugt fram á hversu óhamingjusamur hann sé – hvernig maður er eilíflega pirraður á gömlu dömubindunum sínum, og hvað fötin manns eru upplituð af gamla þvottaefninu – sem er auðvitað mjög pirrandi, hver þráir að ganga í gráu?)

Þrá neytandans, já græðgi jafnvel, leiðir til þess að hann fer sjálfur að leita eftir meira monní og beitir til þess viðurkenndum aðferðum á borð við prútt og þjófnað, og leitun að ódýrustu vörunni sem leiðir til ódýrari framleiðslu, lægri launa, meiri taugaveiklunar, meiri þrælkunar, meiri ósvífni í viðskiptum og svo enn meiri taugaveiklunar.

Eins og áður segir bregður Ida fyrir sig lagamáli í bókinni, sem blandað er persónulegri yfirlýsingum, ýmist inni í sjálfum lögunum, eða í hliðsettum textum þar sem kaupandi og seljandi ávarpa hvor annan og svara. Þessi rammi staðsettur lesandann rækilega utan hins hefðbundnari ljóðræna (eða lýríska) heims – hvers hlutverk er oftar en ekki að láta ein skrauthvörfin bíta í rassinn á þeim næstu, að fjölga heimspekilegum sjálfssannleikum (einum með öðrum) og sanna með myndlíkingum það sem verður ekki satt með öðrum aðferðum.

Þetta er fimm stjörnu bók og mér finnst hún frábær.

Rýni fyrir sænskumælandi:

Aase Berg í Expressen

Amelie Björck i Göteborgs-Posten

Kristian Carlsson i Tidningen Kulturen

Nýlega endurskoðuð útgáfa af þýðingu á broti úr Neytendalögunum, sem birtist fyrst í bókinni Gáttir, sem Kári Páll Óskarsson ritstýrði og kom út hjá Nýhil fyrir síðustu ljóðahátíð.

Kaupa verkið í hinni yndislegu bókabúð Audiatur.