Forsíðan.

Nýhil og Tíu þúsund tregawött kynna – samanskroppin af skömm, en tilneydd, kúguð, lömuð af ótta og í allan stað miður sín:

Bókverk? Ljóð? Vefur? Moggablogg? 5. tölublað Tíu þúsund tregawatta? Readymade? Myndlist? Myndbandsljóð og ljóðamyndband? Margmiðlunargagnkvæmisaðilavettvangur? Óforskömmuð auglýsing og staðgengill fyrir lamað Morgunblað? Mbfr er allt þetta, allt annað og allt sem þú getur látið þér detta í hug, allt sem aðrir geta látið sér detta í hug – til dæmis kunningjar þínir, flóttamenn á vergangi, vörubílstjórar, rakarar, Bragi í Bókavörðunni, Halldór Kiljan Laxness, Barack Obama, Sjálfstæðar konur og Birgitta Haukdal (hvar er hún nú?). Og allir koma við sögu – ekkert er mbfr svo óviðkomandi að mbfr dýfi sér ekki óhrætt (kjarkað! óttalaust! sigurboginn! grillhúsgögn! húrra!) ofan í sorapollinn og fletti af honum gubbhulunni! Frjálst og óháð! Þorir þegar aðrir deyja!

Mbfr er listaverk (ógleymanlegt! þjóðardjásn!) eftir Eirík Örn Norðdahl og Jón Örn Loðmfjörð (þeir eru æði, fáránlega hæfileikaríkir!). Það er ókeypis inn (kostar ekki neitt!) og til athugunar, skoðunar, umhugsunar á mbfr.tregawott.net. Allir eru velkomnir! Engin manneskja er ólögleg!

Höfundar vilja þakka Stefáni Friðriki Stefánssyni, Davíð Oddssyni og vefururum og útlitshönnuðum mbl.is fyrir auðsýndan stuðning (ha? auðsýndan stuðning), sem og auglýsendum (ha? auglýsendum?).

Hljóðaljóðskáldið Hugo Ball

Fyrir um tveimur árum síðan tók ég upp útvarpsþætti fyrir Rás 1 sem nefndust Kallfæri – listin að hljóða í ljóðum. Þar var um að ræða fjóra þætti. Í fyrsta þættinum tók ég fyrir nokkur klassísk verk hljóðaljóðlistarinnar og spurði mig hvað hljóðaljóð væru. Í öðrum þætti skoðaði ég notkun framburðar í hljóðaljóðlist. Í þeim þriðja spilaði ég pólitíska hljóðaljóðlist og þar var nokkuð af „spoken word“ verkum. Í fjórða og síðasta þættinum tók ég fyrir samtímahljóðaljóðlist, íslenska og erlenda – og spilaði m.a.s. verk eftir Músifölsk, Þór Eldon og Dag Sigurðarson.

Upptakan af fyrsta þættinum er týnd og tröllum gefin, en hinir þrír verða aðgengilegir hér á síðunni. Ég á hins vegar handritið að fyrsta þættinum og hef sett inn skjöl með þeim verkum sem voru spiluð. Allt er þetta hér að neðan.

Kallfæri – 1. þáttur – Hvað er hljóðaljóð?

Kæru hlustendur. Ljóðið sem rétt í þessu rak á fjörur ljósvakans nefnist Gadji beri bimba og var samið af þýska ljóðskáldinu og dadaistanum Hugo Ball árið 1915, en heyrðist hér í flutningi Skotans David Hopkins. Gadji beri bimba er eitt fyrstu dæmanna um 20. aldar hljóðaljóðlist, en auðveldlega má finna fyrirrennara listgreinarinnar allt aftur til árdaga mannsandans – frá allra fyrstu muldrum frummannsins sem ætluð voru til annars en tjáningar eða leiðbeiningar, í gegnum árþúsund af skáldskap sem saman var settur með ákveðna hljóðræna eiginleika að augnamiði – svo sem rím, stuðla og atkvæðaskipan – þó þeir gegndu kannski ekki sama aðalhlutverki þar og í þeim seinni tíma verkum sem verða hér til umfjöllunar í dag og næstu vikur.

„Ég skapaði nýja tegund ljóðlistar,“ er haft eftir Ball. „„Kveðskap án orða“, eða hljóðaljóð, og ég hóf að kyrja.“ Ljóðið, Gadji beri bimba, kyrjaði hann fyrst á hinum goðsagnakennda næturklúbbi dadaista, Cabaret Voltaire í Zurich í Sviss, íklæddur heiðbláum, skarlatsrauðum og gullnum pappa með hólklaga hatt á höfðinu – skáldabúningi sem öðlast hefur sess í ljóðsögunni, og mun, eftir því sem ég kemst næst, vinsæll á grímuböllum framúrstefnuskálda.

Ljóðið hefst á orðunum „gadji beri bimba glandridi laula lonni cadori, gadjama gramma berida bimbala glandri galassassa laulitalomini.“ Orðin eru engin, og þó alger – þeim er ætlað að vera hreinum, lausum úr fjötrum tungumálsins, eða nýtt hlekkjalaust tungumál – tungumál frummannsins, einhvers innra með nútímamanninum sem hefur komist óskaddaðan í gegnum úrkynjun mennskunnar.

Dadaistarnir höfnuðu eins og þekkt er allri heimspeki sem á undan þeim kom og gagnrýndu allan þann sannleik sem kynntur hafði verið til sögunnar sem argaþvælu. Hljóðaljóðlistin, sem þó var ekki alveg ný – fútúristarnir rússnesku og ítölsku höfðu áður tekið skref í þessar sömu áttir – hæfði því heimspeki þeirra fádæma vel, verandi laus undan þeirri merkingarsköpun sem hafði átt sér stað árhundruðin á undan, og í þessum mikilvægu frumskrefum listgreinarinnar er að finna öflugan og ákafan merkingarflótta, en sá þráður sköpunar hefur að nokkru leyti fylgt framúrstefnu- og tilraunakveðskap fram til dagsins í dag, mis-þvældur, -gisinn, -hnýttur, -skreyttur og -öflugur, eins og gengur. Tungumálið hefur verið strípað af samtíma sínum og flutt aftur til frummannsins, gert að muldri hellisbúans, hjali barnsins, máli þeirra sem heillast af tungumálinu án þess að skilja það og gera ekki endilega neina kröfu um að skilja það, og eftir standa nakin fónemin, hinar minnstu einingar talaðs máls, og möguleikar til samsetningar þeirra á þann hátt að ekki verði úr skiljanleg orð.

Eins og áður segir höfðu fútúristarnir áður sýnt hljóðaljóðlistinni áhuga, og hafið tilraunir innan listgreinarinnar. Einn höfuðstofnenda ítalskra fútúrista, og höfundur fútúristamanifestósins, Fillippo Tomasso Marinetti, var meðal frumkvöðla hljóðaljóðlistarinnar. Það ljóð sem hann er líklega frægastur fyrir er Zang Tumb Tumb, sem fjallar um orrustuna um Adrianópólís, í Tyrklandi. Oftsinnis hefur verið barist um Adrianópólís, en ljóð Marinettis er um þá orrustu sem hófst síðla árs 1912, þegar Búlgarir réðust inn í borgina. Orrustunnar er minnst ekki síst þekkt fyrir að þar áttu sér stað fyrstu sprengjuárásir úr lofti, þegar Búlgarar flugu yfir borgina og létu sérsmíðuðum handsprengjum rigna yfir andstæðinginn til að valda usla meðal tyrknesku hermannanna. Það er alkunna að fútúristarnir voru feykilegir aðdáendur stríðs, sem og framfara – og voru þessir tveir þættir líklega meðal sterkustu þráðanna í fagurfræði fútúrismans – og hefur þessi bardagataktík Búlgarana án nokkurs vafa fengið hinn harðfasíska Marinetti til að kikna í hnjánum af höfugri lotningu.

Ljóðið er ekki hreint hljóðaljóð, í þeim skilningi að í því sé ekki að finna skiljanleg orð, heldur er það eins konar sambræðingur orða, orðleysa og meininga, sem hljóðrænt er ætlað að kynda upp stríðsstemningu.

Þess er reyndar best að geta, áður en lengra er haldið, að fæst hljóðaljóð eru samansett úr óskiljanlegum hljóðum, eins og verk Hugos Ball, og fást þau jafnan heldur við hljóðræna eiginleika orða og setninga, frekar en að einblína á fónemin ein og sér. Mörg hljóðaljóð, sérílagi í seinni tíð, eru jafnvel samsett úr setningum sem eru blátt áfram og auðskiljanlegar.

Zang Tumb Tumb kom fyrst út í myndskreyttri útgáfu í tímaritum á árunum 1912 til 1914, eða sömu ár og orrustan stendur yfir, og var undir lok þess tímabils gefið út á bók. Í bókinni, hinni rituðu útsetningu verksins, er notast við týpógrafíska framsetningu til að koma áhrifunum til skila – margar leturtegundir koma við sögu, orð og bókstafir eru misstór og raðað á síðuna svo að úr verður myndverk til fylgis við hljóðverkið, þar sem tungumálið vefur sér leið um síðurnar og ákallar stríð sem eina möguleika heimsins til hreinsunar.

Við skulum nú hlýða á brot úr ljóðinu, í flutningi Marinettis sjálfs. Brotið nefnist einfaldlega Orrustan um Adríanópólís, og er tekið upp árið 1935, ríflega tveimur áratugum eftir útgáfu bókarinnar. Takið eftir því hvernig Marinetti hermir upp óhljóð styrjaldarinnar, skothríðirnar, ópin, söngvana, þrammið, suðið í sprengjum sem svífa til jarðar og sjálfa sprengjuhvellina – Zang Tumb Tumb.

Það verk í sögu hljóðaljóðlistarinnar sem hefur orðið listamönnum hvað drjúgast til eftiröpunar er líklegast Karawane, eftir Hugo Ball, en það er eitt fyrsta verk listgreinarinnar og án efa það áhrifamesta. Eins og önnur hljóðaljóð Balls er Karawane sambræðingur fónema sem mynda engin orð, en treystir þess heldur á hljóðrænuna:

jolifanto bambla o falli bambla

großiga m’pfa habla horem

egiga goramen

higo bloiko russula huju

hollaka hollala

Verkið er ekki ósvipað Gadji beri bimba, enda hefur þessi tiltekna aðferð Balls þann ókost í för með sér að verða frekar einhæf – og því miður, ef ég leyfi mér að taka svo sterkt til orða, eru margir sem enn apa upp þennan stíl, tæplega hundrað árum eftir að Ball drakk hann til þurrðar. Hins vegar eru til útgáfur af ljóðum Balls, sem vinna kreatíft með útsetningar ljóðsins, og munum við nú heyra nokkrar slíkar útgáfur.

Meðal þeirra sem hafa látið vaða í kvæðið, og gert því góð skil er pólski bandaríkjamaðurinn Jerome Rothenberg, sem er ekki síst þekktur sem safnari gamallar etnópóesíu – eða heimsljóðlistar. En Rothenberg er líka fært hljóðaljóðskáld, og við skulum heyra hann flytja Karawane, eftir Hugo Ball. Hér er verkið útsett fyrir margar raddir, slagverk og strengi, og er tekið úr hljóðaljóðleikriti Rothenbergs, Der Dada Ton, eða Dada-andanum, sem var eins konar virðingarvottur við fyrirrennara Rothenbergs og annarra hljóðaljóðskálda, og samsett úr nýjum útsetningum á verkum eftir Tristan Tzara, Kurt Schwitters, Francis Picabia og Hugo Ball.

Eins og áður segir hefur Karawane verið flutt af mörgum ólíkum skáldum af mörgum ólíkum tímabilum, en efalaust er óvenjulegasta útgáfan – eða öllu heldur, sú útgáfa sem á ólíklegasta flytjandann af ólíklegasta tilefninu – sú sem Marie Osmond flutti í Ripley’s Believe It Or Not þættinum um miðjan níunda áratuginn. Marie Osmond er bandarísk leikkona og söngkona, og meðlimur í sjóbissness fjölskyldunni The Osmonds. Um tíma starfaði Marie við Ripley’s Believe it or Not, sem einhverjir íslenskir sjónvarpsáhorfendur ættu að kannast við, en í þættinum er fjallað um hin ýmsustu furðufyrirbæri sem oft er bágt að trúa. Um miðjan níunda áratuginn voru kynnar í þættinum tveir, annars vegar Marie og hins vegar Jack Palance, og sá siður var tekinn upp að kynnarnir tækju upp stutt brot þar sem þeir sögðu frá einhverri furðu sjálfir, og eitt þeirra verkefna sem Marie fékk var að fjalla um hljóðaljóð, í kafla sem tileinkaður var furðum tungumálsins. Sagan segir að þegar kveikt var á myndavélunum hafi Marie fært augun af textaspjöldunum og þulið Karawane utanbókar.

Flutningur Marie Osmond er einhvern veginn tær og saklaus, og má jafnvel segja að hann sé í aðra röndina úr flútti við fagurfræði dadaismans – frummannsrödd Osmond er tær og fögur eins og smáfuglsraust.

Áður en við segjum alveg skilið við meistara Hugo Ball, skulum við heyra hljóðaljóðskáldið Christian Bök, sem tvisvar hefur sótt Ísland heim og komið fram á ljóðahátíðum Nýhils, flytja annað af höfuðverkum Balls, sem nefnist Sæhestar og flugfiskar. Sæhestar og flugfiskar er léttleikandi verk, næstum því tiplandi, kyrjandin í ljóðinu, ef svo má að orði komast, er hálfgeggjuð í rytma sem minnir að einhverju leyti á frumbyggjasöngva og að einhverju leyti á gól geðbilaðs manns – og ítónun flytjandans, sénísins Christian Bök, spillir ekki fyrir.

Í upphafi lék hljóðaljóðlistin sér aðallega utan orða, fékkst við orðleysur og upphrópanir, en síðar hefur það verið upp og ofan hvort listaverk greinarinnar eru framsett í fónemum, orðum, setningum, málsgreinum eða jafnvel heilum frásögnum, og koma þá ýmis önnur element inn í spilið – element sem jafnan eru fengin að láni úr bókaljóðlist, sem á jú rætur sínar að rekja til hinnar munnlegu hefðar: endurtekningar, stuðlun, rím og svo framvegis – eiginleikum sem var líklega í upphafi ætlað að auðvelda mönnum að leggja sögur á minnið.

Meðal þeirra hljóðaljóðverka sem má standa hvað næst bókaljóðshefðinni eru upptökur Gertrude Stein á sumum þeirra portretta sem hún skrifaði af eða um þau mikilmenni sem hún umgekkst í París á öndverðri tuttugustu öldinni. Portrettin voru vissulega skrifuð fyrir bækur og blöð, en ritlist Stein var að nokkru leyti syngjandi þó hún væri prentuð á síður – Stein var heltekin af hljómi setninga, og sú ástríða hennar skilar sér í upptökur sumra verka hennar, svo málamiðlunarlaust að hefð hefur myndast fyrir að telja upplestra hennar, og þá sérílagi upplestra á portrettunum, til hljóðaljóðlistarinnar. Einn bestu vina Stein var eins og kunnugt er myndlistarmaðurinn Pablo Picasso, og hefst portrett hennar um hann, í íslenskri þýðingu þess sem hér mælir, svo:

Ef ég segði honum, kynni hann við það,

kynni hann við það ef ég segði honum,

kynni hann við það, kynni Napóleon kynni Napóleon,

kynni, kynni hann við það?

Við skulum hlýða á lestur skáldkonunnar á portretti sínu um Picasso, If I told him:

Hér er óljóst hvaða þáttur ákveður skilgreiningu textans sem hljóðaljóðs – það má jafnvel geta sér þess til að ákallandi rödd Gertrudar sjálfrar eigi hlut í því, í bland við óhefðbundna setningaskipanina og endurtekningarnar, auk þess mikilvæga hlutverks sem Stein annars gegnir í sögu framúrstefnubókmennta. Í öllu falli er sá sem hér mælir þeirrar skoðunar að portrett hennar séu að stærri hluta önnur verk í upplestri en þau eru á blaði. Sú skoðun er líklega ekki byggð á neinu nema tilfinningu, reyndar, en svo verður stundum bara að vera.

Viðfangsefni framúrstefnuljóðlistar er oftar en ekki það að teygja á tungumálinu. Framúrstefnuskáldið spyr sig fyrst, áður en það hefur skriftir, tveggja spurninga: Í fyrsta lagi: Hvað er tungumál? Og í öðru lagi: Hvað get ég gert með tungumál? Þegar þessara spurninga eru spurt innan hljóðaljóðlistarinnar, verður sú spurnarvídd ráðandi sem kalla mætti: Hvað eru fónem? Samkvæmt lýð-alfræðiritinu Wikipediu, eru fónem hinar minnstu merkingargreinandi einingar málsins. Þar segir: „Ólíkt málhljóðum eru fónem huglægar eindir í hljóðkerfi málsins sem finnast með því að skoða venslin milli hljóða“.

Það finnast hins vegar hljóðaljóð sem hvorki innihalda orð né raddir – og því í raun engin fónem – en sem dæmi um slíkt má nefna sunnudagsljóð sænsku skáldanna Idu Börjel og Mathiasar Kristersson, þar sem hljóðin í ljóðinu koma, að því ég best get heyrt, úr tölvuprentara. Við skulum heyra stuttan bút úr Sunnudegi við Disponentgötu.

Hér er engin rödd á ferð, en þó hljóð sem tengja má við tungumál, sem tengjast orðum þó engin leið sé að fá botn í það hvaða orð það eru – hvað eru þau Ida og Mathias eiginlega að prenta út? Eru þau að prenta út ljóð? Og ef þau eru ekki að prenta út ljóð, er þá prentarahávaðinn ljóð? Eða, er prentarahávaðinn ljóð þótt þau séu að prenta út ljóð?

Það er ljóst að hljóðin sem prentarar gefa frá sér eru ein afurð tungumálsins. Án tungumálsins, væru þessi hljóð líklega ekki til. Það má jafnvel geta sér þess til að í hinum einmanalega heimi skáldsins hljómi ljóð jafnan einmitt svona, þegar þau skríða úr tölvunni út í heiminn – að þegar kemur að hljóðum ljóðanna séu prentarahljóðin reglan, en upplesturinn undantekning.

Við skulum hlusta á eitt sunnudagsljóða þeirra Idu og Mathiasar frá byrjun til enda – það er um tvær mínútur – og ég bið hlustendur að ímynda sér hvað hér sé á ferðinni. Hversu mikið heyrist prentað í hverja línu, áður en prentarinn færir sig einn paragraf niður, og hversu mikið er prentað á hverja síðu. Ég bið ykkur að leggja við hlustir og spyrja ykkur þessarar eilífu spurningar: Er þetta ljóð?

Bandaríski listamaðurinn Vito Acconci hóf feril sinn sem ljóðskáld, en færði sig síðar yfir í arkítektur, innsetningar og performans-list. Næsta verk sem við hlustum á kallast „Now do you believe the dirty dogs are dead“ eða „Trúirðu því nú að hundingjarnir séu dauðir“ af kassettunni „Live to Air: Artist’s soundworks“, eða „Líf í loft: hljóðverk listamanna“. Hljóðaljóðið er að finna á D-hluta kassettunnar, sem helguð er verkum sem fjalla á einn eða annan hátt um samskipti einstaklingsins við þéttbýlisumhverfið.

Kassettan var gefin út árið 1982 í tilefni af hljóðlistasýningu í Tate-galleríinu í London, sama haust og verkin komu út. Í fylgiefni með kassettunni segir meðal annars: „Þessi verk eiga sér enga aðra birtingarmynd en sem afspilun á kassettu, annað en mörg önnur verk þar sem upptakan er notuð „óvirkt“, sem aðferð til að festa á band hlustunarviðburð, eða sem tækni til að styðja við bakið á öðru verki.“

Í „Trúirðu því nú að hundingjarnir séu dauðir“ má heyra galið geltið í taugaveikluðum borgarhundum, sem svarað er af röddu, sem ekki mælir mikið skýrara en hundarnir, þó hún sé yfirvegaðri, allt að því blíð í einfeldni sem virðist daðra við sína eigin tegund taugaveiklunar.

Því fer ekki fjarri að áheyrendur hljóðaljóðlistarinnar spyrji sig hvað það er sem einkenni hljóðaljóðið – hvað skilur að söng frá ljóði, ljóð frá samræðu, hljóð frá ljóði, hljóðfæri frá hljóðaljóði? Svarið er í raun flókið og einfalt – hljóðaljóðið, eins og önnur ljóð, er það sem með einhverjum anga sínum bendir á tungumálið, gerir tungumálið að einum aðalfókuspunkti sínum. En þar með er ekki sagt að hljóðaljóðið geti ekki verið fleira – söngur getur vissulega verið hljóðaljóð, og samræða getur það líka, rétt eins og myndverk getur líka verið ljóð. Það er jafnvel í myndinni að hljóðfæri geti bent á tungumálið með þeim hætti að kalla megi hljóðljóðlist – þó venjulegur hljóðfæraleikur falli ekki undir þann hatt.

Áður en við leggjumst í dvala næstu vikuna skulum við hlusta á kanadíska hljóðaljóðskáldið bp Nichol flytja verk sitt The Alphabet Game, eða stafrófsleikinn. Nichol má nefna höfund samtímahljóðaljóða, og hafði hann gríðarleg áhrif meðan hann lifði og fram á okkar dag, en hann lést langt fyrir aldur fram, 44 ára árið 1988. Nichol var einnig meðlimur í hljóðaljóðsveitinni The Four Horsemen, ásamt þeim Rafael Barreto-Rivera, Paul Dutton og Steve McCaffery, en þeim síðastnefnda fáum við að kynnast betur síðar.

Í stafrófsleiknum leikur Nichol sér með upptökutækni, söng og konsept stafrófsins, eins og sá maður getur einn sem elskar tungumálið af allri sinni sál.

Kallfæri – 2. þáttur – Framburður hljóðaljóða

Kallfæri – 3. þáttur – Pólitísk hljóðaljóð

Kallfæri – 4. þáttur – Nýrri hljóðaljóð

„Vitið þér að Drottinn vor, Jesús Kristur, þjáðist og dó fyrir yður?“, sagði predikarinn.

„Jahérna“, sagði Augusta. „Ég vissi ekki einu sinni að hann hefði verið veikur.“

– Úr Tal till folket eftir Bengt-Emil Johnson.

Jón Örn Loðmfjörð (stafrænuskáld frá Selfossi, fæddur 1983) tekur tryllinginn á Nýhil (listakollektíf, stofnað 2002 í Reykjavík, Berlín, Helsinki og á Ísafirði) á heimasíðu félagsskaparins. Ástæðan er ljóðahátíð Nýhils sem virðist ekki hafa staðið undir rómantískum vonum Jóns um ljóðapartí. Það er, það var of mikið af ljóðum og of lítið partí. Þetta kallar Jón ódýra auglýsingamennsku.

Sem má vera rétt.

MARKAÐSSETNING VÖRUMERKISINS NÝHIL INTERNATIONAL

Frá ljóðahátíð Nýhils 2005. Á myndinni (f.v.) má sjá Christian Bök, Lone Hørslev, Catarinu Gripenberg og Davíð Stefánsson, skömmu áður en hann fór úr að ofan.

Ljóðapartíin hétu í upphafi bara Nýhilkvöld/Neuhilabend og voru haldin á litlum lókal á hliðargötu af Prenzlauer Allée í Berlín. Lókallinn var leigður út til listrænt þenkjandi fólks fyrir alls kyns menningarviðburði. Ég fór aldrei á neitt nema Nýhilkvöld en Haukur Már minnir mig leit við á tangókvöldi, að minnsta kosti einu sinni. Á staðnum var bar sem við fengum afnot af – að loknum viðburði voru flöskurnar taldar og leigan dregin frá og við fengum að halda gróðanum. Sem var stundum einhver (allt að átta keböb) og stundum enginn (þá greiddum við leiguna – sem var einmitt líka sirkabát átta keböb – úr eigin vasa).

Á kvöldin mættu aðallega Íslendingar á milli tvítugs og þrítugs. Eitthvað fólk úr MH, heimspekinemar, listnemar, ambíent rokkstjörnur og þar fram eftir götunum. Og svo Íslandsvinir og afleiður Íslandsvina, vinir Íslendinga og Íslandsvina.

Stemningin var þessi: Hér erum við með hús til að skemmta okkur í. Hér getum við farið á svið og gert músík, flutt ræðu, ljóð, smásögu, mætt með sjónvarp og sýnt stuttmyndir – og á meðan enginn er að gera neitt erum við með DJ sem tekur sér pásu þegar okkur dettur í hug að fíflast. Þetta var eins óformlegt og hugsast getur.

Meðal þeirra sem tóku þátt í þessum mánaðarlegu viðburðum, veturinn 2002-2003, var Grímur Hákonarson, kvikmyndagerðarmaður, sem annars bjó í Prag þennan vetur. Grímur var í Berlín í kringum jól og fékk þá hugdettu að taka þessi Nýhilkvöld og fara með þau á sveitaballarúnt. Fyrir því mætti fá styrk einhvers staðar (fáir þurfa að vera jafn meðvitaðir um styrkmöguleika og kvikmyndagerðarmenn).

Ungt fólk, menning, hresst, endurnýjun = styrkjafé.

Líklega var það um þetta leyti sem hugtakið „ljóðapartí“ varð til. Altso til að setja í umsóknir. Sem auglýsingamennska – og sem eitthvað lýsandi fyrir það sem við vildum og það sem fólk (m)átti (að) búast við. Ekkert okkar hafði eytt miklum tíma á ljóðakvöldum á Íslandi, einfaldlega vegna þess að þau fóru fram utan við lífheim okkar – þau voru einhvern veginn alltaf á bókasöfnum í Kópavogi og tekin alvarlegar en okkur þótti skemmtilegt. Ljóðið var viðkvæmt og leiðinlegt. Ljóðið var hættulaust, sorglegt, þögult, feimið, bælt. Og ljóðakvöldið var skilgetið afsprengi þessa kátínulausa meinleysis. Það skorti allt rokk&ról, einfaldlega, og það virtist vera meiningin. Ætlunin. Ljóðinu var stefnt gegn afþreyingarmenningu, samtíma, gargi og látum með því að vera hægt og þögult. Þögn þess átti að nísta í gegn. Þögn þess átti að vera gildi í sjálfu sér. Allir aðrir bjóða þér upp á hávaða, við bjóðum upp á þögn á bókasafni í Kópavogi.

Nema okkur langaði í ljóð en ekki þögn. Kannski upplifðum við innihaldsleysi bæði í þögn ljóðakvöldanna og hávaða útvarpsstöðvanna. Kannski er það eftiráskýring. Kannski hugsuðum við ekkert sérstakt. Kannski langaði okkur bara að detta í það og hitta vini okkar.

Allavega: Í Berlín skemmtum við okkur einsog kóngar og drottningar – Berlín var annar heimur, eins og útlönd eru yfirleitt, en við sáum ekki hvernig það ætti að hindra okkur í að flytja inn stemninguna. Og því var farið í ljóðapartítúr. Tæplega tíu stopp, minnir mig, hringinn í kring. Fyrir styrkjafé sem fékkst út á róttæka endurnýjun á stemningu. Sem var einmitt það sem við vildum.

En við gátum ekki auglýst þetta sem ljóðakvöld, eða Nýhilkvöld. Ef við ætluðum að hafa bar. Ef við ætluðum að hafa fyllerí og hedónisma. Því á ljóðakvöld hefði bara mætt fólkið af bókasafninu í Kópavogi. Og þá myndi stemningin glatast. Nýhilkvöldin snerust ekki síst um áhorfendur – það skipti máli að áhorfendur væru hressir, dónalegir og já hreinlega drukknir. Því drukknari því betra. Helst að þeir vildu komast upp á svið líka. Troðast upp á svið ef þeir fengu ekki leyfi.

Og þá þýðir ekki að segjast ætla að halda ljóðapartí. Í Reykjavík hefði það kannski gengið, ef maður hefði valið einhvern sæmilega subbulegan stað undir fyrirbærið. En á Sauðárkróki gerist allt á sama staðnum – bæði settlegt, beysið og sæðisstorkið.

Hið sama gildir í dag. Ef maður ætlar að halda ljóðakvöld auglýsir maður það þannig, en annars sem partí. En það er ekki endilega partíhaldara að kenna þó stemningin sé önnur og dannaðri, ef partíhaldari leggur upp með partí.

ÞÁ: LJÓÐAPARTÍ, PARTÍ, PARTÍ

Það kemur sjálfsagt rómantíkerum á óvart en ljóðapartíin voru ekki alltaf skemmtileg. Þau gengu ekki alltaf upp og stundum hundleiddist manni. Í Berlín var einhvers konar óskrifuð og ósýnileg og ónefnd regla um að mæta ekki með endurtekið efni á sviðið. En þegar við fórum hringinn var það auðvitað ekki hægt og á Nýhilkvöldum í Reykjavík veturinn eftir og þaráeftir var endalaust verið að lesa sömu ljóðin. Ég skammaðist yfir þessu af vitlausu tilefni – eftir útgáfupartí Þórdísar Björnsdóttur og Vals Brynjars Antonssonar, þau tóku það til sín án þess að eiga það skilið – fékk bágt fyrir og eftir það fækkaði Nýhilkvöldum til muna. Það er auðvitað engin stemning fyrir að halda partí ef maður fær ekkert nema skammir að launum. Ef gestirnir röfla bara um að maður sé ekki nógu töff.

Á Höfn í Hornafirði lásum við upp á einhverju náttúrugripasafni. Fyrir fjóra eða fimm gesti. Um miðjan dag. Við vorum þunn og flest eitthvað hálf úrill, minnir mig. Við lásum upp fyrir tóman sal í Ljósafossvirkjun og fengum greitt frá Landsvirkjun. Um miðjan dag. Í Berlín 2004 ætluðum við að endurvekja gamla stemningu (sýra, nostalgía, geng ég þér á hönd) og héldum ömurlegan listviðburð í Tuntenhaus. Útgáfupartý Norrænna Bókmennta var haldið í Þjóðmenningarhúsinu og kynnir var Þór Tulinius í Laxnessgervi (Óttar var reyndar púaður niður, en það var líka það eina spennandi sem gerðist). Tvisvar voru frekar glötuð ljóðakvöld haldin á Nellýs. Og þetta var allt í gamla daga, þegar allt var rómantískt og fallegt, skáldin ung, falleg og drykkfelld – og alltaf lofuðum við fylleríi (það er bara Jón Örn sem hefur auglýst róttækni í tengslum við upplestur). Við lögðum einfaldlega tröllatrú á brennivín og uppskárum alveg ágætlega.

En einsog gengur endaði auðvitað helmingur hersveitarinnar á snúrunni.

Ljóðapartí er einfaldlega ekki auðveld kúnst.

NEI! ÞETTA ER EKKI PARTÍ ÞÓ ÞÚ SEGIR ÞAÐ

Það hefur farið umtalsvert minna fyrir partítali síðustu misserin. Og minna fyrir greddutali. Leifarnar af partítalinu má sjá í nafninu – ljóðapartí – en það er rétt hjá Jóni Erni að þetta er ekki partí í sömu merkingu og var. Sjálfur hef ég stundum saknað þess partís sem var, og kvabbað undan settlegheitum:

Loks fannst mér yndislegt á ljóðahátíð Nýhils – þó sálarlaus salurinn hafi verið þungur og leiðinlegur, náði hann ekki að sjúga úr gestum og upptroðendum („skáldum“ & „fólki“) lífskraftinn. Sumum fannst víst raunar ágætt að lesa fyrir kaptífa áhorfendur, sem sátu fastir ekki síst vegna þess að það væri svo vandræðalegt að ganga út á ískrandi gólfinu í þessari höfugu þögn. Og ekki fannst mér vont að lesa. En ég vona þessi salur verði aldrei notaður undir annað en leiklist í framtíðinni. Og ég vona að Nýhil auglýsi aldrei aftur ljóðakvöld af þessari tegund undir heitinu ljóðapartí – sem var upphaflega stefnt gegn þeirri hugmynd að maður vildi láta læsa sig inni í heilagleika ljóðrýmis þar sem varla mætti sussa á sjálfan sig án þess að móðga alla í salnum með látunum í sér. Rýmið var fasískt og borgaralegt.

Hér fyrir ári síðan.

En ég hef ekki orðið var við það lengi að neinn tali um partí af fullri alvöru. Eða fyllerí. Eða frammíköll. Greddu. Vessapóesíu. Ekki í viðtölum, bloggfærslum, greinum eða neins staðar annars staðar. Kannski seint á kvöldin á börum, eða úti í reykingapásu. Ég man ekki til þess að neinn hafi lofað raunverulegu partíi, undirstrikuðu og/eða feitletruðu, fyrir síðustu ljóðahátíð eða þarsíðustu. Kannski er eitthvað af orðræðunni eftir, en ég verð lítið var við hana. Jú, þetta heitir partí en það er einmitt meira í merkingunni „veisla fyrir ljóðvini“ en hedónískt haugafyllerí. Hefur einhver í Nýhil sagt „frammíkall“ síðan 2005?

Einu lætin sem hafa verið boðuð síðustu misserin voru herköll Jóns Arnar (og náhirðar hans) í kringum búsáhaldabyltinguna. Þau voru rétt og tímabær og í meiri flúxus við veröldina en fylleríisköll hefðu verið á sama tíma.

En Nýhil var líka lausara við siðferði í gamla daga. Pólitíkin hefur sannarlega alltaf verið til staðar en hún var kannski bundnari sjálfum verkunum. Verkin kölluðu á pólitík en leyfðu ekki pólitíkinni að kalla á sig. Heyrðu ekki undir hana. En veröldin hefur líka breyst. Hefur einhver hneykslast á Nýhil síðan 2004? Það transgressívasta sem Nýhil hefur gert síðan þá var líklega Landsbankasamningurinn. Hann er kannski það eina sem hefur ruglað í veruleika fólks. Hann á í það minnsta metið í rugli.

Hafi einhver lofað partíi í ár var það líklega Jón sjálfur. Enginn þeirra sem voru í Berlín eða á ljóðapartítúrnum hafði nokkuð með „markaðssetningu“ ljóðahátíðar í ár að gera, svo ég viti – en Jón sat alla fundi allra reykfylltra bakherbergja. Jón er þannig líklega að skamma sjálfan sig, sem er gott og blessað en kannski dálítið lúþerskt og fullmikið í „anda samtímans“, í anda Icesave og ábyrgðar og realpolitik. Að skammast sín. Skamma sig.

Nema auðvitað hann sé að skamma meðreiðarsveina sína. Hitt fólkið í reykfylltu bakherbergjunum. Ef svo er finnst manni einfaldlega dálítið seint í rassinn gripið að byrja að mögla þegar allt er yfirstaðið. Þá væri líklega betra að bæta einfaldlega ráð sitt, djöflast og andskotast sjálfur frekar en að djöflast og andskotast í öðrum fyrir að djöflast ekki og andskotast nóg.

UPPSKRIFT AÐ LJÓÐAPARTÍI

Hafi einhver áhuga á að halda ljóðapartí skal öldungurinn láta af hendi uppskriftina, veita ríflega úr hyldjúpum reynslubrunni sínum af annálaðu örlæti. Uppskriftinni skal maður ekki taka alvarlega heldur snúa út úr henni.

1. Lókall: Bar.

Ekki leikhús, fyrrverandi höfuðstöðvar stjórnmálaflokks eða annað, heldur bar. Rýmið á að vera kassalaga, þar á að vera svið og helst sem fæstir afkimar. Þeir sem eru með eru með og þeir sem eru ekki með eru annars staðar á öðrum börum. Í dag má víst hvergi reykja en það er samt gott að fólk þurfi ekki að fara út. Það er alger killer. Kannski er eina lausnin ólögleg og utan barsamfélags.

2. Veigar.

Á barnum á að vera tilboð. Ódýr bjór á afslætti.

3. Skáld.

Bjóða sem flestum að vera með. Sviðið er alltaf opið. Öllum. Ná í skemmtilegt fólk og henda því upp á svið.

4. Skemmtiatriði.

Nýhilkvöld voru ekki alltaf bara ljóðagigg. Listamenn, fjöllistamenn, fálistamenn, örlistamenn og aflistamenn voru líka á sviðinu. Og auðvitað tónlistarmenn.

5. Tími.

Byrja snemma og hætta seint. Miða við 7 tíma, ef það er með nokkru móti hægt.

6. Tónlist.

Ekki gleyma DJ. Ekki gleyma að þetta er líka bar og fólk á líka að geta talað saman. Annars er hætt við að fólk festist í hinni þöglu stemningu. Það gerist ekki á tónleikum vegna þess að músíkin er svo hátt stillt. Ég hef aldrei prófað að stilla ljóðin í botn en ég efast um að það virki eins.

7. Gestir.

Bjóða öllum. Lofa að það verði æðislegt. Biðja fólk að kalla fram í og drekka bjór á tilboði. Segja fólki að taka með sér ljóðið sitt og mandolínið og húlahringinn. Segja partí og tala í hýperbólum, ýkjum og ofhvörfum.

8. Tíðni.

Einu sinni í mánuði. Annars er hætt við að þetta verði of mikill viðburður. Of mikil útskrift. Þegar ljóðapartí eru haldin sjaldan og ljóðahátíð einu sinni á ári verður þetta augljóslega að viðburði.

DJÖFULL VARSTU GÓÐUR Í MORFÍS

Ljóðahátíð/ljóðapartí er ekki á ábyrgð annarra en þeirra sem halda hana/það. Og það geta allir borið ábyrgð í Nýhil ef þeir nenna því. Að einhverjir séu haldnir fortíðarórum er ekkert nýtt. Árið 2005 var áreiðanlega talað um Ljóðskáldin vondu í Háskólabíói eða Medúsu. Eða eitthvað annað. 6 Gallery og bítskáld. Mig minnir að Hallgrímur (en ekki Egill) Helgason hafi skemmt sér illa og gengið út og allir verið eitthvað fúlir. Hvers vegna gekk Hallgrímur út? Djöfuls snobb (ha ha!)

Öll grasrót sækist líka í að vera afl. Nýhil vildi (og vill) geta gefið út bækur án þess að höfundar þyrftu að leggja út fyrir þeim. Vildi (og vill) fá innslag í Kiljunni og umfjöllun í Lesbók. En samt vera grasrót. Samt vera fyllerí.

Og þetta er allt í boði. En það er ekki auðsótt og ekki víst að maður geti verið bæði í einu – það þarf kannski að vera til skiptis.

Texta Jóns Arnar er auðvelt að vísa á bug, hafna, sem nöldri. Ef þú ert svona óánægður, Jón, hvers vegna gerirðu þá ekki eitthvað sjálfur? (Eins og ég geri hér að ofan). En það er eiginlega of auðvelt, því hvað sem öðru líður þá fjallar hann um raunverulegt vandamál (ég var ekki staddur á ljóðahátíð í ár og hef engar forsendur til að segja neitt um hana – annað en að ég efast um að lýsingin á feimna ljóðskáldinu sem rígheldur í púltið og hvíslar eigi við um UKON, Mette Moestrup, Jón sjálfan, Bryndísi, Val Brynjar, Hauk Má, Ingó, Hildi, Kristínu Svövu o.s.frv. – maður spyr sig, við hvern á Jón við og hvers vegna nefnir hann ekki einfaldlega nöfn? Ljóðskáldin (líkt og annað fólk) heita jú einmitt nöfnum meðal annars svo hægt sé að greina þau í sundur).

Hið raunverulega vandamál er þá þetta: Munu ljóðapartí breytast, eða hafa þau breyst í sunnudagasamkomur? Eða hafa þau kannski alltaf verið sunnudagasamkomur?

Ég man eftir því að hafa þreyst á fylleríinu. Man eftir því að vilja halda ljóðakvöld í sundhöll á sunnudagsmorgni. Að halda dinnerljóðakvöld þar sem allt væri settlegt. Af því fylleríið er að lokum alveg jafn þreytandi og bókasafnið í Kópavogi (og því kannski einmitt ástæða til að nota uppskriftina hér að ofan sem eitthvað til að forðast).

Og ég veit ekki hvort fortíðarþrá Jóns er raunveruleg – hvort hann er raunverulega vonsvikinn að ljóðahátíð 2009 var ekki eins og ljóðahátíð 2005 (sem hann missti af). Ég efast um það.

En punkturinn er ennþá þessi: Þetta er alltsaman hægt. En til þess verður að vera vilji, stemning – og þá skiptir engu þó mér eða Jóni Erni finnist ljóðahátíð ekki eiga heima á bókasafni í Kópavogi, ef hvorki er vilji né stemning fyrir því að halda hana annars staðar. Maður hellir ekki brennivíni ofan í annað fólk. En maður getur byrjað á því að hella brennivíni ofan í sjálfan sig og beðið til Brahma að aðrir fylgi í kjölfarið. Partíglaðasti maður sem ég þekki er Hálfdán Bjarki, tröllvaxni bassaleikarinn í 9/11′s, og hann hefur gjarnan haft á orði að partí sé bara fólkið sem er í því. Það er einfaldlega voðalega fátt öðrum að kenna. Þetta er allt manni sjálfum að kenna.

Það er kannski ekki leiðinlegt nema maður sjálfur sé leiðinlegur.

Valur Brynjar Antonsson les á ljóðahátíð 2009. Myndina teiknaði Tómas Ponzi - tap.blogspot.com.

Á dögunum missti ég af ljóðahátíð Nýhils. Sem var leiðinlegt á alla mögulega kanta, þó ég hefði raunar hvergi viljað vera nema einmitt hér var það ekki vegna þess að ég vildi missa af ljóðahátíð. En ljóðahátíð er löngu orðin fullorðin og spjarar sig ágætlega án mín. Ég hef þó í huga að missa ekki af henni mikið oftar.

Ég hugga mig við að fyrir utan tvö skáldanna, Vivek Narayanan og Pelle Sigsgaard, hef ég séð allt þetta fólk troða upp. UKON kom fram á Oslo Poesifestival ásamt hinum æðislegu Njurmännen, og ég hef meira að segja gert útvarpsinnslag um hann. Ciu Rinne hef ég lesið með í Helsinki og Malmö, Dmitry Golynko las ég með í Helsinki, Angela Rawlings hefur áður verið á ljóðahátíð og ég hef hitt hana í Kanada og í Brussel, Morten Søndergaard var á Oslo Poesifestival og ég las með Mette Moestrup í Ulvik í Noregi. Það var helst ég saknaði þess að sjá Anton Helga ekki lesa upp.

Ljóðaþýðingar og ljóð á íslensku má m.a. lesa í nýju Tregawöttunum, sem Haukur Már ritstýrði. Auk þýðinganna sem má finna í Tregawöttunum eru nokkrar sem finna má á þessari síðu. Ást og stærðfræði eftir Mette Moestrup og Án titils eftir UKON. Auk þess brot úr Víður lúr fyrir fiðrildafræðinga eftir Angelu Rawlings. Þetta og margt fleira má finna með því að smella á ljóð/ljóðaþýðingar hér efst á síðunni.

Meðal viðburða á hátíðinni var myndbandsljóðasýning sem ég fékk að stýra. Fæst verkanna er hægt að horfa á á netinu en hér eru samt nokkur:

Tyger eftir William Blake.

The Death of William S. Burroughs eftir John Giorno og Antonella Faretta.

Just say no to Family Values eftir John Giorno og Antonella Faretta.

1. des ávarp forsetans eftir Jón Örn Loðmfjörð.

Margræðni málsins eftir Jón Örn Loðmfjörð.

Og síðast en ekki síst, Höpöhöpö Böks eftir sjálfan mig:

Loks vil ég benda á teikningar Tómasar Ponzi frá hátíðinni.

Ég hata alla! eftir Bryndísi Björgvinsdóttur.

Sú fyrstnefnda er í anda Reykvísks Eðalefnis, sem Bryndís gaf út hér um árið – var það 2007? (Ég meina bara ártalið, ekki „hugarástandið“). Eins konar sambræðingur úr fjölmiðlamáli, neti og prenti, í bland við hysteríska lýrík:

Hópur rasista
býr allsber niðri í fjöru
og lifir á Gunnarsmajónesi,
Maríu-kexi og malti
Hann hleypur undan öldunum
því þær koma frá útlöndum

Annað ljóð er útlegging á sögunni um Litlu gulu hænuna, sem hefur verið frjálshyggjumönnum notadrjúg í gegnum tíðina. Ljóðið er sett upp eins og viðskiptafrétt með fyrirsögnina: „Litla gula hænan tekur skortstöðu í brauði“. Fréttin sjálf er síðan keðja af lánalýsingum sem er álíka auðvelt að skilja og viðskiptafréttirnar sjálfar, en þó að minnsta kosti hálfu skemmtilegri. Fréttinni fylgir mynd af hænunni sem breiðir vængin yfir brauð sitt. Myndatextinn er: „Litla gula hænan varnaði fréttamönnum aðgangi að brauðinu.“

Hnotskurn: Ég hata alla! virðist eiginlega meira elska alla. Nema auðvitað þá sem hata alla. Hún hatar þá sem hata alla.

Sjálf kvíslast ég eftir Hildi Lilliendahl

Bók 2 í Bútgáfuflokkinum er Sjálf kvíslast ég eftir Hildi Lilliendahl. Hún er skrifuð í ansi ólíkum stíl en Ég hata alla! – langt í frá hysterísk, án upphrópunarmerkja, einhvern veginn yfirvegað ringluð/ringlandi (ég meina það í jákvæðum skilningi). Á meðan Ég hata alla! er fyrst og síðast pólitísk er Sjálf kvíslast ég kannski fyrst og síðast feminísk. Ekki að það sé nein sérstök ástæða til að bera þessar tvær bækur saman.

Barátta karlsins væri auðvitað löngu töpuð ef ekki væri fyrir ofurlitla tilhneigingu mína til að halda með honum.

Ljóðmælandi kvíslast í karl og konu sem búa í brjóstum hans (þ.e.a.s hennar, ljóðmælandi er hún). Karlinn er dálítill vælukjói, tilfinningasamur og jafnvel íhaldssamur. Konan er villtari, frekari, aðgangsharðari. Auk þess ber ljóðmælandi „leyndarmál“ í legi sínu sem hann/hún á erfitt með að taka afstöðu til og leyfir kynjunum í brjósti sínu að berjast um í sinn stað. Því lýkur með fóstureyðingu/fósturmissi en í kjölfar þess birtist átján mánaða strákur sem togar í typpið á sér og dreymir um „konu á stærð við frystitogara“.

Bók Hildar er að því leytinu öðruvísi en hinar bækurnar í bútgáfuflokknum að hún leggur sig minna eftir tungumálinu og meira eftir spekinni og myndmálinu – þrátt fyrir að hefjast á orðaleiknum að vera með „varúðarráðstafanir / á vörunum“.

Hnotskurn: Sjálf kvíslast ég er allt í senn feminísk bók, feminín og maskúlín, skrifuð með estrógeni í innilegu testósterón-rúsi. Svör hennar eru loðin og óljós en þeim fylgja konkret og ljósar niðurstöður/afleiðingar.

Það sem mér finnst helst að heiminum eftir Ingólf Gíslason.

Ingólfur Gíslason skrifar sig lengra frá ljóðrænunni í Það sem mér finnst helst að heiminum… Strax á fyrstu síðu kemur upptalning á orsökum barnadauða í þriðjaheiminum sem lýkur með orðunum: „Hér vil ég ekki vera ljóðrænn. Þetta eru bara einföld skilaboð.“

En þetta er auðvitað tvíbent. Hvernig getur ljóð verið „óljóðrænt“ og Ingólfur ber ítrekað á borð eigið óþol fyrir ljóðlínum – „flúra við fornan kveðskap“:

fegurðarkúrinn

.

smjörsteiktir fiðrildafætur

með flugugalli

innbakað músarmilta

og magi úr lús

Bókin samanstendur af sjálfstæðum setningum/sögum/lýsingum um kapítalismann. Eða réttara sagt gegn kapítalismanum með innskotum um (mögulegt?) gagnsleysi ljóða. Brotin eru stundum stakar málsgreinar, stundum blaðsíða, og tengjast saman á viðfangsefninu og afstöðu til þess.

Eini vandi neyslusamfélagsins er einfaldlega sá að það fá ekki allir að taka þátt í því.

Bókin er auk þess stráð tilvitnunum í alla frá Degi Sigurðarsyni til Hómers til Vilborgar Dagbjarts og Wittgenstein. Hún er samanhnýtt hugsun höfundar og annarra (höfundur bæði skrifar og les, endurtekur, undirstrikar) – tilraun til að kortleggja (kannski?) í von um niðurstöðu eða vegvísi („Ég held ekki þræði heldur hugsa ég brot“ eru lokaorð bókarinnar).

Sumarið sem ég kom til Auschwitz stóðu yfir mestu fjöldamorð sögunnar, eftir seinni heimstyrjöld, í Rúanda. Á meðan ég velti fyrir mér stöðluðum skilaboðum (aldrei aftur) voru manneskjur að brytja niður aðrar manneskjur, nágranna sína, í Afríku.

Hnotskurn: Þetta er pólitísk vandlæting. Á köflum. Í eigin garð og annarra. Að baki hennar liggur heift og réttvísi. Hún rambar á barmi þess að vera hallærisleg, grunar mig, enda ekki beinlínis töff að vera alltaf með svöngu börnin í Afríku á heilanum. En samtímis bæði gáfuð og skemmtileg.

Usli: Kennslubók eftir Dr. Usla.

Síðasta bókin í flokknum er Usli: Kennslubók eftir hinn dularfulla Dr. Usla. Hún er (líkt og Ég hata alla) skrifuð í „flippstíl“ – það er, hún virðist ekki „taka sig sérlega alvarlega“ en fjallar þó (líkt og hinar bækurnar) um „alvarleg málefni“. Nánar tiltekið um kyn og kynusla. Bókin er skrifuð einsog kennslubók/sjálfshjálparbók í kynjafræðum og þræðir hverja klisjuna á fætur annarri í útúrsnúningum, afturbeygingum og heljarstökkum.

Yfirskrift einnar síðu er „Kynin má helst þekkja á ólíkri líkamstjáningu og skartgripum“. Þar er mynd af tveimur kynlausum verum. Önnur segir: „Ég væri til í að mæta þessum karlkellingum og ræða við þær; mæta þeim skartklædd og hakka þær í mig glitrandi.“ Hin segir: „Það á ekki að veita konunni nein réttindi. Að leggja kvaðir á konuna er að svipta hana öllu frjóu valdi hennar.“

Undir þessu er úrklippa úr blaði (?) sem á stendur: „í auglýsingar“

Bókin er annars að mestu samansett úr fundnum textum og myndum sem er skeytt saman. Í stað þess að fella textana saman í eina heild eru þeir jafnan birtir eins og úrklippur – það er að segja, yfirleitt er hægt að skilja á milli hvar ein úrklippa byrjar og hvar næsta byrjar. Ekki að það sé gefið að uppsetningin sé „sönn“ – skilin milli úrklippna eru kannski login og það sem virðist fundinn texti er kannski frumskrifaður. En það er ástæða til að undirstrika að þetta hlýtur að vera val á tölvuöld þar sem auðvelt er að bræða texta og myndir saman í eina heild. En þetta er líka kannski pönkhefð – bókin minnir þannig kannski á sér eldri bækur í sömu línu frá því áður en mynd og textavinnsla varð jafn sjálfsagður hæfileiki og í dag.

Hnotskurn: Usli: Kennslubók er tilraun til að snúa á haus grunnhugsaðri pólitískri réttsýni sjálfshjálparbóka og annarra slíkra kerfislægra kennslumeðala, tilraun til að afhjúpa heimskulega orðræðu hins mjúka vinstris um kyn í víðri merkingu, til að finna merkingu.

Ég er auðvitað ekki hæfur til að gefa þessum bókum neinn dóm. Þetta eru allt saman góðvinir mínir sem skrifa – ég skulda þeim bjór og þau skulda mér bjór, við sofum á sófum hvers annars. Eða, það er eiginlega gefið að dómurinn verði jákvæður. Fjórar stjörnur á línuna og takk fyrir mig.

Valerie Solanas bíður betri tíma.

Jón Örn, sem hefur nýverið stofnað aðdáendaklúbb minn á Facebook (þetta er hluti af ofurkaldhæðinni afstöðu til heimsins og ber ekki að taka alvarlega), segir að þetta myndband sé epískt en kannski fulllangt. Ég þorði ekki að segja honum að þetta sé einn fertugasti úr handriti.

Myndbandið var frumsýnt á og gert fyrir Litlu ljóðahátíðina á Akureyri – og opnaði raunar herlegheitin. Stemningin var víst í hátíðlegri kantinum – metmæting, er mér sagt, tæplega 80 manns, og tókst vel. Hljóðið á fyrsta hlutanum er nokkuð hátt – en það er bara hægt að lækka ef manni finnst það óþægilegt. Ég á eftir að laga þetta síðar – þetta skýrist einfaldlega af lélegum hugbúnaði, eða einfaldlega röngum hugbúnaði. Þetta var gert í einum sex ólíkum forritum sem ekkert var ætlað til að gera neitt því líkt sem ég hafði í huga.

Titillinn er ýmist Hnefi, Hnefi eða vitstola orð eða Hnefi eða vitstola raddir. Þetta kemur ekki út á bók fyrren í fyrsta lagi á næsta ári og ég á eftir að ákveða mig.