Viljið þið gjöra svo vel að fara úr þessum óskapnaði.

Menn eru aftur farnir að tala um að banna blæjur. Níkab og búrka. Menn í Danmörku og menn í Frakklandi. Til að bjarga konum frá kúgun. En líkt og þegar gerð var innrás í Afganistan er væntumþykja þeirra í garð kvenna líklega fyrst og síðast (ó)þægilegt yfirvarp. Ég veit ekki hvort þetta er, þegar allt kemur til alls, einhvers konar ákall á hjálp, einhvers konar hræðsla, uggur, ótti við strangtrúaða múslima (sem er ekki það sama og að vera hryðjuverkamaður, þó það fari stundum saman) eða einfaldlega krafa um að allir verði steyptir í sama mót. Ég spegla blæjubönn stundum í reykingabönnum. Maður á að virðast sakleysislegur. Maður á ekki að ganga um með krabbameinið utan á sér. Með lágstéttina utan á sér. Í hryðjuverkabúning. Maður á ekki að minna saklausa borgara á þriðja heiminn, fátækt og stríð. Götur Parísar eru óminni utan við myndir fréttatímans. Ómenguð paradís. Það stríðir gegn frönskum gildum að sjá fólk í búrkum úti á götu. Fólk í búrkum lætur hýða sig í Íran. Fólk í búrkum vill hýða þig. Skera af þér hendurnar fyrir þjófnað og fljúga flugvélum á húsið þitt.

Frakkar eru afar uppteknir af því að vera sekúlar – veraldlega þenkjandi, guðleysingjar einsog ég. Og því banna þeir trúartákn á opinberum starfsmönnum á þeirri forsendu að það sé í andstöðu við frönsk gildi að opinberir starfsmenn gangi með trúartákn. Byggi á frönsku byltingunni og það alltsaman, lýðveldunum I-V.

En einhvern veginn var þetta ekki vandamál fyrren trúartáknin urðu íslömsk. Það sagði enginn hassídum á sjöunda áratugnum að þeir yrðu að klippa af sér lokkana eða hætta að vinna í bankanum. Það sagði enginn kennslukonunni að taka af sér róðukrossinn, sleppa talnabandinu.

Einhvers staðar hefur þetta með fleira að gera en múslima og samband þeirra við undirmeðvitund okkar sem erum forrituð á hræðslu, eins örugglega og hundar Pavlovs. Hulið andlit er ekki góðviljað tákn í vestrænum kúltúr. Við þekkjum hulin andlit bara af illmennum. Stríðsmönnum, bankaræningjum. Alþýðufólk eða aðalbornir, vestrænuleysingjar hafa aldrei hulið andlit sitt nema af tveimur ástæðum: 1) Til að verjast veðri 2) Til að fremja illvirki.

Við sjáum hulið andlit og slefum. Til og með froðufellum.

Kannski situr þetta í einhverjum.

Eitthvað hlýtur þetta að vera. Því séu blæjurnar í raun og veru það vandamál sem þær eru sagðar vera meikar lausnin ekkert sens. Þá er ekkert vit í banninu einsog það er framkvæmt.

Ef við gefum okkur að búrka og níkab séu kúgunartæki karlmanna gegn konum – aðferð miðausturlenskra feðravelda til að halda í völd sín – þá er út í hött að ætla að banna konunum að ganga með blæjurnar í skólum, strætisvögnum, bönkum o.s.frv. vegna þess að það kemur ekki í veg fyrir glæpinn, stöðvar ekki kúgunina. Það eina sem það gerir að verkum er að strangtrúaðar íslamskar konur, giftar strangtrúuðum íslömskum körlum, hætta að fara í skóla, strætisvagna og banka. Og sitja eftir minna menntaðar, með skert ferðafrelsi og engan aðgang að eigin fé (eigi þær nokkurt).

Ef að níkab og búrka eru hins vegar raunverulegt kúgunartæki – ef konur eru læstar inni í búrkum sínum af bókstafstrúareiginmönnum sínum (því allir vita jú að konur eru ekki færar um bókstafstrú) – þá þarf að bjarga konunum af heimilum sínum, koma þeim í kvennaathvarf, vernda þær og hjálpa þeim að koma undir sig fótunum. Já og leysa af þeim búrkurnar auðvitað.

Í nýjasta tölublaði enskumælandi útgáfunnar af Le Monde Diplomatique er vitnað til rannsóknar sem sýnir, þvert á yfirlýsingar óttasleginna, fóbískra stjórnmálamanna, að hið pólitískt róttæka Íslam er á undanhaldi í Evrópu. Þriðja kynslóð innflytjenda fúlsar við pólitísku Íslam.

It’s easy to mistake the high visibility of Islam in the West for a massive return to piety in Muslim communities. But for the last 20 years religious observance has stagnated, even slightly waned. Its reappearance is at an individual level, not as part of a shared project, even if it stems from a desire for communal solidarity, and corresponds most of all to the need to rediscover identity and roots.

.

Two wide currents are found in the present religious revival. First, marketplace Islam: religiosity freed from the Islamist obsession with politics, and distinguished by a search for cultural normalisation of the Muslim identity. Fashionable Islamic streetwear (combining jeans, trainers and the hijab), halal pop and Muslim Up (a French soft drink like cola) all express an affirmation of Islam rooted in mass culture.

.

- Patrick Haenni og Sami Amghar í LMD, janúar 2010, í þýðingu Roberts Waterhouse.

Fólk sem flytur langt að heiman sækir oft í tengingu við heimaslóðirnar. Ljóðskáld í útlegð yrkja um heimaslóðirnar. Íslendingar í útlöndum láta senda sér ópal, harðfisk og bækur úr jólabókaflóðinu. Ég borðaði ekki svona mikinn harðfisk þegar ég bjó á Íslandi. Íslendingafélög erlendis eru (í heildina tekið, þó á því séu undantekningar) þjóðernissinnaðri en nokkur samtök Íslendinga á Íslandi.

Sá sem upplifir sig utanveltu í nýju samfélagi, þó það sé ekki nema að litlu leyti (einsog Íslendingur í Danmörku), þarf að takast á við ídentítet sitt upp á nýtt. Maður verður aldrei fyllilega hluti af nýju samfélagi. Maður kann ekki sömu vögguvísur og nágrannarnir, vill borða annan mat á jólunum, talar með hreim og svo framvegis. Vestur-íslenskar fjölskyldur halda enn í sína íslensku arfleið, þó meira en öld sé liðinn frá því þeir settust að. Það sama gildir um aðrar innflytjendaþjóðir í Ameríku – í Toronto í Kanada getur maður sjálfsagt keypt allan hugsanlegan mat í heiminum (nema kannski íslenskan), enda er Toronto mesta fjölmenningarborg heimsins þar sem meira en helmingur íbúanna er fæddur utan Kanada. Og þarf að þjónusta margar sjálfsmyndir.

Það sem ég er að segja er þetta: Fólk þarf á einhvers konar sambandi við eigið kúltúral ídentítet að halda – því þarf að vera frjálst að skapa eigin sjálfsmynd. Það má vel vera að hákarl sé ógeðslegur matur og þorramaturinn sé ekki heilsusamlegur eða í samræmi við gildi annarra þjóða, en við viljum samt fá þorramat þó við búum í útlöndum og við viljum það enn frekar ef okkur er bannað það. Þjóðir sem upplifa sig undirokaðar, einsog þjóðir múslima hljóta að gera í Evrópu (ég myndi gera það), eru enn líklegri til að bregðast heiftúðlega og með þrjósku við hugmyndum um menningarbönn, jafnvel þó einstaklingarnir sem slíkir aðhyllist ekki þessa tilteknu siði. Þannig myndi ég sjálfur töluvert æstari í kæstan hákarl ef hann væri bannaður í Svíþjóð á þeirri forsendu að hann væri í andstöðu við sænsk gildi. Og væri ég nítján ára múslimsk kona í Frakklandi myndi ég vilja ganga í níkab, þó ekki væri nema bara til að senda Sarkozy fingurinn.

Þeir sem líta á blæjurnar sem kúgunartæki verða auðvitað ekki sáttir við hákarlslíkinguna. Né heldur hinir sem líta á þ´r sem tákn um skaðsama ofsatrú sem verði að kæfa með öllum ráðum. Ykkur minni ég á enska málsháttinn um hunangið og edikið – maður veiðir ekki býflugur með ediki. Framsetning Jótlandspóstsins á múhameðsteikningunum um árið (frekar en myndbirtingar á Múhameð sem slíkum, sem voru daglegt brauð fram að þeim tíma) varð ekki til að skapa neina sátt – líkt og innrásirnar í Írak og Afganistan var sú heift bara olía á eld öfgasinna. Hið sama gildir um bönn Svisslendinga á mínarettum og bönn Dana og Frakka á blæjum. Heift er aldrei mætt með öðru en heift.

Og svo er hitt. Það furðulegasta í þessu öllu saman. Stærð vandamálsins, talið í hausum. Í Danmörku er farið að tala um blæjufarsann. Þetta mál hefur verið allsráðandi í danskri pólitík frá því að stungið var upp á banninu síðasta sumar. Í heila meðgöngu hafa Danir rifist og slegist um níköb og búrkur á meðan annað hefur setið á hakanum.

Og hvað skyldu vera margar konur í níkab í Danmörku?

Þær eru um 200.

Um helmingur þeirra eru danskir trúskiptingar.

Það fannst ekki ein einasta kona í búrku í Danmörku.

Konur í búrkum eða níköbum í Frakklandi eru 1.900. Altso, tæplega 0,003% af hinni 65 milljón manna þjóð. Auðvitað getur þetta verið prinsippmál – mörg mikilvæg prinsippmál snerta ekki nema fáa einstaklinga. En ég kaupi ekki heldur að það komi öðru fólki við – í prinsippinu – í hvað ég klæði mig þegar ég fer úr húsi, eða að það komi mér við í hvað annað fólk klæðir sig. Mér þykir bann við búrkum og níköbum alveg jafn óréttlát hugmynd og sú að skylda konur til að ganga í búrku eða níkab. Maður getur látið ýmislegt fara í taugarnar á sér án þess að maður þurfi ævinlega að krefjast þess að það sé bannað eða bundið í lög. Mér finnst það óréttlát hugmynd að konur sjái um 90 prósent allrar eldamennsku, en ég vil ekki að það verði bundið í lög að karlar eigi að elda annan hvern dag.

Maður leysir einfaldlega ekki öll vandamál með lagasetningu.

Hermdarverkabloggarinn

Svo er Hirsi-Ali víst að skrifa barnabók sem heitir Adam og Eva. Hún fjallar um Adam, sem er sonur múslima (að því stóð í mogganum – og væntanlega ekki múslimi sjálfur) og múslimarnir foreldrar hans berja hann og misþyrma. Eva er dóttir ágjarnra gyðinga. Fjallar bókin um vinskap þeirra. Sagðist Hirsi-Ali telja að bókin myndi verða umdeild, eins og önnur hennar verk, en maður þyrfti að ögra til að koma af stað opinni umræðu.

Það var nú það. Enda löngu kominn tími á að einhver opni á þá umræðu að múslimar séu ofbeldisfullir ofstopamenn sem þyrma ekki einu sinni eigin börnum og gyðingar gráðug svín. Sérstaklega hefur verið hljótt um þetta síðasttalda síðustu 60 árin eða svo. Enda má víst ekkert segja í þessu samfélagi lengur. En Hirsi-Ali lætur sko ekki slíkt stoppa sig. Hún lætur ekki hugsanafasistana segja henni hvað henni má og má ekki finnast, og tekur ekki þátt í badminton-leik rasista og öfgasinnaðra fjölmenningarsinna, svo vitnað sé í borgarskáldið Ágúst Borgþór. Þar fer sko kona sem þorir að hafa skoðanir.

Þórunn Kolbeins Matthíasdóttir í málgagni Frjálslyndra á Akranesi, um írösku mæðurnar sem Frjálslyndir treysta sér ekki til að taka á móti.

Það er auðvitað hrikalegt fyrir umræðuna að það sé fyrst að koma fram núna að þessar konur kunni að þjóna öðrum. Hvers vegna hefur Rauði krossinn þagað um þetta, og hvers eðlis er þessi þjónustukunnátta þeirra? Eru þær með þjónsmenntun? Kunna þær svæðanudd og heilun? Þessu þarf að svara, og það ekki seinna en í gær!

Annars sýnist mér allur annar texti í blaðinu vera skrifaður af Magnúsi Þór sjálfum, sem auk þess er ritstjóri og ábyrgðarmaður, forsíðumódel og eini auglýsandinn í blaðinu (hann auglýsir bloggið sitt undir kjörorðinu “brotabrot úr huganum”). Einn textinn er reyndar stuðningsyfirlýsing við Magnús, en ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að hann hafi skrifað hann sjálfur. Hann er í það minnsta búinn að skrifa undir stuðningsyfirlýsinguna við sjálfan sig, efstur á blaði, nema hvað.

Í dag var mér bent á að það væri sáluhjálp fólgin í að ímynda sér – alltaf þegar manni líður óþægilega frammi fyrir geðveilum ókunnugra – að Jón Gnarr væri að segja þetta upphátt í Tvíhöfða-þætti.

Ég er að reyna. Það gengur misvel.

En ég held að Jónas, anginn, fengi ekki vinnu sem blaðamaður í neinu sæmilega fjölmennu landi – nema kannski Danmörku. Þar þykir á a.m.k. einu blaði fengur í heimsku fólki.

Þær kynslóðir sem muna eftir seinni heimstyrjöldinni eru smám saman að hverfa. Mín er freistað til þess að rekja uppgang almennrar xenófóbíu, og af-tabúseringu útlendingafyrirlitningar í fjölmiðlun, til einmitt þessa. Þegar ég heyrði fyrst um Piu Kjærsgaard fyrir um tíu árum síðan, þá var hún brandari. Sú tilhugsun að þessi manneskja kæmist nokkurn tíma í ríkisstjórn var ekki bara óhugsandi heldur beinlínis sprenghlægileg.

Mín kynslóð er alin upp af kynslóð sem þekkir styrjaldir fyrst og síðast sem nokkuð sem kemur fyrir aðra, þá sem eru langt í burtu. Um árabil bjó Evrópa reyndar við mikla hryðjuverkaógn – IRA, ETA, Brigada Rossa, Baader-Meinhof o.s.frv. – en það hefur lítið farið fyrir slíku í raunveruleikanum síðustu árin (á meðan varla má þverfóta fyrir þessari ógn í spunaveruleikanum).

Ég átta mig stundum á því – í sálinni á ég við, heilanum er þetta jafnan ljóst – að það er ekki sjálfsagt að maður búi við frið. Evrópa er loftbóla, örlítið horn af veröldinni, sem hefur lifað við frið um tiltölulega skamma hríð, og mér þykir satt að segja ótrúlegt að sá friður sé kominn til að vera. Uppgangur xenófóbíu í Evrópu er ekki gott teikn fyrir framtíðina. Þá er sífellt fleira fólk sem kemst að þeirri niðurstöðu að þó þessi sósíal-demókratíski kapítalismi sem er rekinn í Evrópu sé að mörgu leyti mjög hagstæður fyrir okkur, þá er hann það á kostnað annarra íbúa veraldarinnar. Hvorutveggja gæti valdið grundvallarbreytingum á stjórnskipulagi innan Evrópu, sem myndi valda ákveðnu rofi í „evrópska samstöðu“.

Það er kannski ekki fyrirsjáanlegt að Evrópulönd fari í stríð hvert við annað (þó það sé ekki óhugsanlegt). En heimurinn er jú stærri en Evrópa. Ég á aðallega við þetta: Friður er ekki sjálfsagt ástand, þó hann sé vel þeginn – friður er ekki ókeypis.

Hugsum okkur eitthvað á þessa leið: Innrásarher (eða hryðjuverkamenn á vegum einhvers „óvinaríkis“ – t.d. Íraks, eða Afganistan, eða annars lands sem „við“ höfum níðst á) sest að á Ítalíu og setur af stað óreiðu, borgarastyrjöld, morðöldur – í stuttu máli sagt, rífur þjóðina á hol. Á sjö árum látast á bilinu 600 þúsund – 1 milljón manns.

Þetta er nokkurn veginn það sem hefur gerst í Írak – með hinum og þessum réttlætingum (eftir því hvað virðist trúverðugt). Nema Ítalía er dálítið stærra land, svo mannfallið þyrfti kannski að vera meira til þess að réttlæta samanburðinn. Hver ætli viðbrögðin væru ef hryðjuverkamenn dræpu 100 þúsund manns á ári?

Ég hef sagt það áður, og mér finnst ástæða til að segja það aftur: stærsti glæpur samtímans er firring okkar frá eigin þátttöku í morðum og misþyrmingum í krafti fjarlægðarinnar. Við getum andskotast yfir yfirgangi í Ísrael, íslamó-fasistum, hryðjuverkamönnum, mannréttindabrotum í Kína, Hugo Chavez & Fidel Castro, og Darfur þangað til við gubbum af æsingi – og samtímis látið eins og við séum betri og sívíliseraðri en aðrar þjóðir, annað fólk – það eru íslamisminn, zíonisminn og kommúnisminn sem ekki bera virðingu fyrir mannslífum – því að fólkið sem við tökum þátt í að drepa er svo óralangt í burtu.

Við getum meira að segja látið eins og það sé eitthvað heilbrigt við að gera grín að „þessu fólki“ þegar það gerir sér leið vestur fyrir fjöll – og gott ef það er ekki stundum heilög skylda okkar að „segja sannleikann“ um eðli þeirra innstu hugsana og tilfinninga.

Því það er enginn sameiginleg tilfinning eftir í Evrópu fyrir merkingu voðaverka. Voðaverk eru einfaldlega framkvæmd af öðrum en okkur sjálfum, og tilheyra nokkurs konar hobbíveröld, þau eru eitthvað fyrir eirðarlausa krakka að berjast á móti í frístundum.

Þá er rétt að hafa í huga að Skúli hefur ekki verið „rekinn úr bloggheimum“, heldur einvörðungu vísað af moggablogginu. Internetið er stórt – og rétt eins og það er hægt að búa til sirkus í kringum Geert Wilders og ritskoðun á mynd hans á netinu (sem er botnlausari vitleysa en ég á auðvelt með að skilja, og ágætis dæmi um hvernig fjölmiðlar láta teyma sig áfram á fréttatilkynningum), þá er hægt að láta eins og Skúla hafi verið bannað eitthvað annað en að vera á moggablogginu – líkt og einhverjum á undan honum, minnir mig – af því að hann var að fjalla um eitthvað sem er pólitískt eldfimt. Þannig verður píslarvottur úr hálfvita. Skúla standa hins vegar allar dyr opnar með að halda þjónustu sinni við sannleikann áfram.

Það er ekki ritskoðun að vísa manni af bloggkerfi, frekar en það er ritskoðun að birta ekki ljóðið hans í Lesbókinni ef honum dettur í hug að fara fram á það. Skúli var ekki bannaður – ekki dæmdur fyrir neitt – þarf ekki að draga í land með nokkuð eða greiða neinum skaðabætur. Hann var ekki einu sinni kærður. Enda alvarlegra að segja rasisti en að vera rasisti. Það lýsir nefnilega svo miklum fordómum að segja rasisti.

Það var hins vegar líklega ekki neinum til góðs nema íslamófóbum að Skúla skyldi vísað af moggablogginu. En málsvarar heimskunnar ættu að vara sig á því hverja þeir gera að píslarvottum sínum.

—

Það er alveg ljóst að alls kyns þvæla fer óleiðrétt um heiminn, og við höfum oft engin verkfæri til að verjast henni – sannleikurinn er ekki auðsóttur, og þar af spretta til dæmis allar samsæriskenningar heimsins. Á dögunum stóð á mbl.is að það væri ringulreið og ótrúlegt fannfergi í Helsinki – sem var tóm þvæla. Nú veit ég ekki hvort það væri rétt að skylda blöð (og fjölmiðla alla) til að birta leiðréttingar alltaf þegar þeir eru staðnir að því að fara með vitleysur – og ýta ekki mannvonskulegum túlkunum sínum upp á aðra. Maður vildi vona að þess þyrfti ekki. Ekki síst vegna þess að það eru allar líkur til þess að nokkurs konar löggjöf af þessu tagi skapi fleiri vandamál en hún leysir.

En það breytir ekki vandamálinu sem við stöndum frammi fyrir nú. Fjölmiðar ljúga að okkur, meira og minna stanslaust, og það líklega bæði viljandi og óviljandi. Þetta hafarí er í siðlegri búningi á prenti en á netinu, fágaðra og með siðprúðara orðalagi. Ég veit ekki hvort sá munur er stigs eða eðlis.

—

Finnska listakonan Rosa Liksom er með sniðuga sýningu í Stokkhólmi, og í viðtali við DN kemur hún inn á hið eina sem máli skiptir varðandi klæðnað kvenna (hvar sem er í heiminum) – að þær ákveði sjálfar í hverju þær gangi (og hafi rétt til að taka ákvarðanir sem öðrum finnst heimskulegar). Það tryggir maður ekki með því að banna það sem manni misbýður.

Nú lít ég svo á að sú bók sé úr sögunni. Hún er svo gott sem brunnin.