Ég man annan hóp sem spratt fram á sjónarsviðið um svipað leyti í öðru landi – hóp jafnaldra atómskáldanna, sem var laus í reipunum eins og atómskáldin, og eilíflega er rifist um hverjir tilheyrðu og hverjir ekki – og hann bar líka heiti úr kalda stríðinu: bítnikkarnir. Sjálfir notuðust bítskáldin reyndar aldrei við -nik endinguna (sem er auðvitað komin af spútnik, sem fór í loftið rétt á eftir On the Road). Eins og með heitið atómskáld var bítnikki skammarheiti, fundið upp af dálkahöfundinum Herb Caen.

Og raunar er vandi þeirra svipaður, bítskálda og atóms. Allen Ginsberg hefur lýst því að það bókmenntalega uppeldi sem hann hlaut í Columbia-háskóla hafi verið gríðar íhaldssamt, og allt rímað og klassískt – kennararnir fóru óljúfum höndum um William Carlos Williams og hans nóta (fun fact: Williams og Ginsberg eru frá sama smábænum, Paterson). Og sjálfur skrifaði Ginsberg rímað á unglingsárum og fram undir tvítugt. Það er ekki fyrr en hann tekur viðtal við Williams og þeir ræða talmálsrytma (sem er formkjarni verka Williams) að Ginsberg byrjar að skilja hvað Kerouac er að gera í sínum textum, og ljóðlist hans umhverfist meira og minna á tveimur-þremur árum í eitthvað sem áður hefði verið ógerlegt. Ginsberg var ekki að gera uppreisn gegn módernismanum – enda var módernisminn, a.m.k. í bandarískum háskólum, álitinn hjóm eitt sem hefði hvort eð er þegar gengið yfir – hann var að gera uppreisn gegn Tómasi Guðmundssyni og Einari Ben.

Stóri munurinn á atómskáldunum og bítskáldunum liggur auðvitað í persónuleikum þeirra. Atómskáldin voru þungir og existensialískir efahyggjumenn – þó líklega væru þeir lífsglaðari en margir módernistar annars staðar. Bítskáldin voru spíritistar, þau trúðu á heilagleika veraldarinnar, þau voru nýaldarsinnar og kuklarar, gleðikúrekar og bandítar. Bítskáldin voru mótfallin eftirvinnslu ljóða – fyrsta hugsun var besta hugsun – og leituðust eftir að finna hin tæra hugsunarstraum, að ná sambandi við eitthvað sjamanískt innra með sér og vaða síðan á súðum og ríða húsum – eða uppljómast í hæku. Vinnan var ekki við skrifborðið, heldur í lífsmátanum öllum, sem síðan gat af sér uppljómanir. Sem er hin mystíska hefð langt aftur um árþúsund. Atómskáldin sögðu alltaf færri og færri orð, og fækkuðu þeim síðan eins og frekast var kostur. Þau meitluðu og meitluðu, hnoðuðu saman og þjáðust yfir hverju orði.

Annars minnir atómljóð atómskáldsins í atómstöð Halldórs Laxness mig alltaf á þetta ljóð eftir ítalska fútúristann F.T. Marinetti. Eysteinn Þorvaldsson sagði reyndar í atómskáldabókinni sinni að ljóð þessa atómskálds væri lélegt, þó ég muni ekki hvernig hann orðaði það. Mér finnst það stórskemmtilegt.

En ég er líka svo víðsýnn.

(myndin hér með er af Gísla á Uppsölum að lesa grein um atómskáldin í Lesbók Morgunblaðsins)

Halldór Laxness í 1. hefti TMM 1941 – vitnað eftir bókinni Atómskáldin eftir Eystein Þorvaldsson.