Allen Ginsberg V: Playboy viðtal

Playboy: What kind of life do you think these young people [hipparnir] want to lead?

AG: Here I can talk only about the life I’d like: more contact with nature; more and more occupation with exploration of subjective consciousness and enlargement of areas of inner and outer sensibility; more participation in rhythmic theater; and liberation of sexual energy from population reproduction. Since the Biblical injunction to “be fruitful and multiply” isn’t sacramentally appropriate anymore, it seems to me that the time has come for the orgy to become a communal form of “adhesive” democratic festival. Ideally, what should have happened in Chicago, for example, was that the Festival of Life should have eclipsed the convention with the glow of thousands of naked bodies intertwined, making love, spurting semen all over the newsmen and TV cameras and one another on the grass, all to the accompaniment of yab-yum mantras and naked rock-’n'-roll artists swinging through trees.

Playboy: You’ve got to be kidding.

Allen Ginsberg: Spontaneous Mind - selected interviews 1958-1996. Bls. 189.

Ginsberg IV: Hippi

„Allen Ginsberg - er hann ekki bara einhver hippi?“ spurði mig virðulegt heldra skáld fyrir eins og einu misseri. Orðunum fylgdi hljómur sem gaf til kynna að hippisminn væri ekki helsta stefna andleg á 20. öldinni, heldur frekar nokkurs konar skammarleg einfeldni og þar að auki laus við alla dramatíska dýpt agressjónar og freyðandi eimyrju þjáðrar tjáningar.

Auðvitað má það til sanns vegar færa - bæði að Ginsberg hafi verið hippi og hippisminn sé dálítið einfeldnislegur. En þá verður maður að athuga að rugla ekki reytum hins almenna og hins sértæka - hugleiðslu- og friðarhugsjónir Allens Ginsberg áttu ekki endilega neitt skylt með einfeldnislegri heimspeki þeirra sem ólu manninn með vitin í hassfötu, jafnvel innblásnir af Ginsberg.

Ginsberg experímenteraði með eiturlyf á fimmta og sjötta áratug 20. aldar, en þegar sá sjöundi reið í hlað hafði hann að miklu leyti dregið úr þessu, og á þeim áttunda átti hann hreinlega til að tala gegn þeim. Eiturlyfin notaði hann til að víkka hugsun sína og til að marka sér félagslegt svæði utan hins normala - eftir því sem hið normala mótaði sig að Ginsberg breyttist hann sjálfur.

Ginsberg var ekki hobbí-búddisti eins og margir aðdáendur hans. Hann var praktíserandi búddisti. Á því er stórmunur.

Ginsberg átti til meiri transgressjón - bæði í mýkt sinni og reiði - en nokkur pönkari hefur höndlað. Það má enn ekki lesa Ýlfur í útvarp í Bandaríkjunum. Ginsberg hefur enn ekki verið fyrirgefið að hafa gengið í NAMBLA - The North-American Man-Boy Love-Association - til stuðnings málfrelsinu, þó hann hafi raunar sagt sig úr félaginu aftur síðar, þegar honum þótti punkturinn kominn til skila.

Ginsberg var ekki bara opinskár um kynhneigð sína - hann lýsti löngunum sínum oft í smáatriðum ef hann var spurður, hann háttaði sig á upplestrum og sagðist elska að vera riðið í rassinn. Árið 1956.

En auðvitað var hann samt hippi. Hann var kyrjandi kuklari í mussu - og það brann eldur í slóð hans, þó ekki væri hann til eyðileggingar.

Ginsberg III - píslarsaga þýðanda

Ég byrjaði að þýða Ginsberg haustið 2000. Ég man ekki lengur hvað ég þýddi fyrst - en það var líklega Ýlfur (Howl). Ég bjó í pínulitlu herbergi við Hringbrautina, átti að heita í íslenskunámi, en mætti aldrei - vegna blöndu af áhugaleysi og leti - og þurfti að hafa eitthvað fyrir stafni. Ég nefndi þetta einhvern tíma um veturinn við Kristján Bje Jónasson, gott ef það var ekki í fyrsta skipti sem ég hitti hann, og þegar hann brást ekki við með þeim húrrahrópum sem mér fannst ég eiga skilið lýsti ég því einmitt svona: „Eitthvað þarf maður jú að hafa fyrir stafni.“

Um sumarið hélt ég síðan til Þrándheims þar sem ég ákvað að gera úr þessu bók - valdi ljóðin sem ég vildi þýða, fékk lánaða fartölvu hjá vinkonu minni (sem var fyrsta fartölvan sem ég hafði aðgang að) og fylltist einhverjum fítónum. Ég þýddi frá því ég vaknaði, þýddi á meðan ég nærðist, og hélt áfram þar til ég sofnaði á kvöldin. Síðan fluttist ég til Helsinki í október 2001, og hélt áfram. Ég sendi þetta síðan á Forlagið (sem Kristján Bje var með þá) og hann svaraði mér að hann ætlaði að líta á þetta en ég skildi ekki endilega búast við miklu: Það væri enginn markaður fyrir ljóðaþýðingar.

Þá tók ég mig til og þýddi í einu hendingskasti bókina Mother Said, eftir Hal Sirowitz, sem var ansi mikið auðveldari í þýðingu en Ginsberg, í þeirri von að hún væri markaðsvænni (hún var þá að seljast mikið í Bandaríkjunum). Þegar ég kom til Reykjavíkur um jólin, ætlaði ég að ganga upp í Eddu og sýna Kristjáni handritið, en kom við í Bókabúð Máls & menningar á Laugavegi. Þar fann ég nýútkomna þýðingu Aðalsteins Ásbergs á bókinni Mamma sagði eftir Hal Sirowitz.

Kristján tók hins vegar betur í Ginsberg á þessum jólafundi, honum hafði litist fjarska vel á þýðingarnar og virtist tilbúinn til að láta á þetta reyna. Vorið eftir fékk ég handritið með athugasemdum og vann í því um sumarið. Flestar athugasemdirnar voru góðar og gáfulegar, en eitt lét ég þó gabba mig út í sem ég hefði betur látið sleppt. Kristján sagði mér að sleppa &-merkinu - þetta væri ekki íslenska og ég gæti allt eins skrifað +merki. Verandi ungur og óstöðugur í sálinni, íhugaði ég þetta í nokkrar mínútur og gerði síðan leita/breyta og breytti öllum &-merkjum í ‘og’.

Þá um sumarið tók ég upp lestur á Ýlfri, með músík frá Gímaldin, og Nýhil gaf út diskinn „Á íslensku má alltaf finna Ginsberg“. Mig minnir að útgefin eintök hafi verið eitthvað færri en hundrað, og held ég eigi ennþá nokkur einhvers staðar.

Seinna tók það mig marga, marga klukkutíma að setja þau öll inn aftur (vegna þess að Ginsberg notar bæði & og ‘og’ - og notar þau ólíkt).

Þá varð Ginsberg líka til þess að ég var ráðinn í að þýða Heimska hvíta karla eftir Michael Moore. Hins vegar dróst að bókin kæmi út, og eftir moj við markaðsmenn og -bókmennta, sem ég man ekki lengur hvað stóð lengi yfir en ætli það hafi ekki verið um 3 ár, var loks ákveðið að þetta væri ekki hægt. Þá sendi ég handritið á öll forlög á Íslandi, og fékk neitun eða þögn frá þeim öllum - Bjartur hafði ekki áhuga á Ginsberg, JPV var með fullan útgáfulista, o.s.frv. Ég sótti um þýðingarstyrk, var neitað - hugðist safna mér peningum til að borga fyrir útgáfuréttinn, ræddi það við rétthafann, gafst upp og dæsti.

Síðar rakst ég á Jón Kalman Stefánsson á Ísafirði og rakti fyrir honum þessa píslarsögu mína. Hann benti mér á að hafa samband við Uppheima - sem ég og gerði. Þar leist mönnum aftur fjarska vel á handritið, og eftir að það hafði farið rúnt á milli lesara, var ákveðið að gefa það út haustið 2007. Sigfús Bjartmarsson veitti feykigóðan lestur með athugasemdum. Þá var ég sömuleiðis ráðinn í að þýða Súkkulaði eftir Joanne Harris. Þegar haustið kom varð ekki úr útgáfu, bókinni var frestað fram yfir áramót, síðan fram að páskum og loks fram á haust.

Hér er rétt að skjóta því inn að samskipti mín við Mál & menningu fóru alltaf fram í gegnum Kristján. Þegar Kristján fór, og eftir ákveðna samskiptaörðugleika í kringum útgáfu Eiturs fyrir byrjendur (sem endaði með að sú bók kom út hjá Nýhil), vissi ég ekki einu sinni lengur við hvern ég ætti að tala hjá Máli & menningu, um útgáfu eða annað. Ég hafði því rætt það við Uppheima að gefa út hjá þeim frumsamda ljóðabók haustið 2008 og mögulega skáldsögu 2009, en um það voru engir samningar. Hins vegar lá það alveg fyrir að Uppheimar vildu vera höfundaforlag - að þar ríkti sameiginlegur sáttmáli um að menn sýndu hvor öðrum tryggð.

Ég lenti síðan í nokkrum vanda þegar Silja Aðalsteinsdóttir var ráðin útgáfustjóri hjá Máli & menningu, enda þónokkrir kærleikar okkar á milli. Hún spurði mig hvort ég vildi ekki koma með henni, og ég tók mér nokkra daga í það að ganga um gólf og hafa áhyggjur, rekja málið fyrir Finnum og Frökkum sem höfðu enga hugmynd um neitt af þessu fólki, og beiðast ráða. Það fór þannig að lokum að ég útskýrði málið eins hreinskilnislega og mér var fært fyrir Uppheimamönnum. Að ég myndi að öllum líkindum ekki vera með skáldsögu fyrir þá 2009, því mig langaði að fylgja Silju.

Ginsberg var þá tekinn af dagskrá hjá Uppheimum, og ekki var heldur áhugi á að gefa út ljóðabók eftir höfund sem ætlaði ekki að fylgja forlaginu. Hið síðarnefnda skildi ég vel, það fyrrnefnda eitthvað síður - en í öllu falli fórnaði ég bara höndum og æpti svívirðingar að öllu guðdómlegu, að þessi helvítis Ginsberg þýðing myndi aldrei koma út - og í þetta skiptið gæti ég eiginlega helst sjálfum mér um kennt.

Silja ræddi þetta hins vegar við Jóhann Pál, sem leist strax vel á þetta. Silja tók sjálf að sér þriðja yfirlestur á handritinu, og enn batnaði margt. Bókin - sem mun heita Maíkonungurinn - valin ljóð eftir Allen Ginsberg - er komin í umbrot. Nú sé ég ekki fram á að nokkuð muni fá útgáfuna stoppað.

Sem gleður mig meira en orð fá lýst.

Hér hægra megin á síðuna er komin lítil mynd af Allen Ginsberg. Ég hyggst skrifa einhverjar færslur um Ginsberg á næstu vikum og mánuðum, og má nálgast þær allar í einu með því að smella á Allen. Þetta er, eins og titillinn gefur til kynna, þriðja færslan um bítskáldið.

Allen Ginsberg II

Hunter S. Thompson - 38 sek.

William S. Burroughs - 27 sek.

Jonas Mekas - 43 sek.

Ginsberg I

Sjálfskapaður heilagleiki Allens Ginsberg snerist ekki um ósnertanleika, eins og heilagleiki virðist gera í hugum flestra í seinni tíð. Heilagleiki Ginsbergs snerist þvert á móti um að verða fullkomlega snertanlegur, áþreifanlegur, liggja vel við höggi og neita að lifa lífinu á forsendum annars fólks. Ginsberg var öðrum mönnum duglegri að afhjúpa sjálfan sig - dálítið eins og Eminem í lokin á 8-mile - og afhjúpaði sömuleiðis af fullkominni auðmýkt alla sem hann þekkti. Ginsberg var í mun um að hann þegði ekki yfir því sem að gerðist í veröldinni, enda upplifði hann hana sem samfellt samsæri (og hafði sjálfsagt, í öllum aðalatriðum, rétt fyrir sér), og vildi breyta henni - fjarlægja huluna af veröldinni. Þannig játaði hann sínar innstu þrár, þótt þær væru óviðurkvæmilegar (t.d. erótískar tilfinningar í garð unglingsdrengja) og lá ekki á leyndarmálum annarra.

Til að hegða sér samkvæmt þessu þarf annað hvort botnlausa auðmýkt gagnvart alheiminum eða harðsvíraða eigingirni gagnvart fólki - og jafnvel í öllum tilvikum hvorutveggja.