I

Þegar til stendur að meta hvort þýðingarverk hafi „tekist“ eru mælikvarðarnir oftar en ekki dálítið abstrakt og óljósir: Flæðir textinn, nær hann anda upprunalegu útgáfunnar, er þetta jafn góð póesía á upprunamáli og markmáli? Þegar skilningur manns á upprunamálinu er síðan takmarkaður vandast verkið sem því munar.

Menntaskólafranskan mín ristir ekki djúpt í ljóð Arthurs Rimbaud, Une saison en enfer, þó ég geti stautað mig fram úr verkinu með opna orðabók í einum glugga og grunnmálfræðikunnáttu bak við annað eyrað. En á mig sækir ýmislegt sem ég á erfitt með að meta: hversu værukær er textinn, hversu ungæðislegur? Er þetta nítjándu-aldar talmálsfranska eða upphafið bókmenntamál? Og hvernig flytur maður slíkt mál – hvernig sem það annars er – inn í 21. öldina? Ef við samþykkjum að það sé réttlætanlegt að normalísera þýðingar, breyta frönsku málfari í íslenskt – frönskum málsháttum jafnvel í íslenska – væri þá ekki einnig réttlætanlegt að normalísera stílinn í ljósi tímans, eins og hann er (alla jafna) normalíseraður í ljósi landsins? Ef nítjándu aldar blótsyrði var ungæðislegt og kærulaust eins og íslenskt 21. aldar „fokk“ – ætti þá ekki bara að standa fokk? Eða ætti að standa eitthvað sambærilegt íslenskt – annað hvort sambærilegt franska orðinu eða sambærilegt því sem 19. aldar íslenskur unglingur gæti hafa sagt? Og hvernig finnur maður slík orð?

Til að framkvæma gildan samanburð á frönskunni við íslenskar þýðingar Sölva Björns Sigurðssonar eða Jóns Óskars skortir mig sem sagt öll hin réttilegustu tól. Ég geri ráð fyrir að það sé jafnvel mest reiprennandi frönskuspesjalistum erfitt að átta sig á sambandi ólíkra máltegunda á franska stórhöfuðborgarsvæðinu á síðari hluta 19. aldar – sambandi bókmenntamáls við opinbert mál og mállýskur og ungmennamál og þar fram eftir götunum öllum saman. Og mér – menntaskólafrankófóninum – er það lífsins ómögulegt. Ég get raunar spurt eiginkonu mína, sem er með magisterspróf í frönskum málvísindum, en einungis svo og svo mikið – enda eru ideósynkrasíur þýðenda og áhugamanna um þýðingar óþolandi til lengdar, því þó þær séu um margt áhugaverðar líka þá eru þær ekki síst til marks um yfirgengilega anal hugsunarhátt. Nokkuð mun fara fyrir slíkum hugsunarhætti í textanum hér að neðan og kannski ástæða til að vara við því fyrirfram.

Það sem ég get hins vegar sagt um nýja þýðingu Sölva Björns á Árstíð í helvíti eftir Rimbaud, er að hún flæðir, þetta er góð póesía og andinn í henni er magnaður.

II

Sænska ljóðskáldið og þýðandinn Gunnar Ekelöf segir í einum af mörgum formálum sínum að ljóðaþýðingum Arthurs Rimbaud að höfuðsportið í kringum skáldið sé að eigna sér hann, að frá því undir lok 19. aldar hafi staðið yfir keppni í því hver gæti best skilið „gátuna“ um Rimbaud. Ekelöf, sem gaf út þýðingar sínar á En tid i helvetet árið 1934, stendur auðvitað Rimbaud töluvert nálægt í tíma – fæddur sextán árum eftir lát Rimbauds – samanborið við þau 87 ár sem líða frá dauðadægri Rimbauds að fæðingardegi Sölva Björns Sigurðssonar, yngsta þýðandans sem hér er til umfjöllunar.

Það hefur varla verið sett niður það orð á blað um Rimbaud að ekki hafi ævisaga hans verið tíunduð – fæddur, ljóðar, skotinn, flúinn, græðir, dáinn – og er það sjálfsagt þessi hégómi að vilja „tengja sig“  eða „eigna sér“ Rimbaud, að sama marki og öll heimsbókmennta-rýni og -þýðingar hljóta að hluta til að vera hégómi. Þetta eru goðsagnir bókmenntaheimsins og fyrir löngu orðið ómögulegt að leggja á þær hlutlaust mat – eða rýna þær yfir höfuð sem sjálfstæð verk. Það ríkir einfaldlega konsensus um að í heimsbókmenntum standi öll orð eins og þau best geta orðið, allt á sínum stað, engu ofaukið og einskis að sakna. Bókmenntir af þessum status eru oftast nefndar einungis til að vera nefndar í samhenginu ég og Árstíð í helvíti (já, eða ég og Ýlfur) – eða öðrum skyldum samhengjum þar sem hið minna samtíma-A er tengt hinu stóra sögulega B. Sjáið mig, hér er ég að fjalla um þýðingu á Rimbaud (og tókst þannig að setja okkur í sömu setninguna).

Þó ekki sé lengur rætt krítískt um kúnst heimsbókmenntanna eru þær engu að síður einu bókmenntirnar sem undirorpnar eru stöðugum breytingum – ekki bara á skilningi, eftir því sem bókmenntaforskarar þykjast finna nýjar hliðar á hinu (fullkomna) myndmáli eða öðrum (fullkomnum) hliðum verksins, heldur beinlínis orð fyrir orð, öllu er hnikað til og aðlagað og uppsnúið. Ég er auðvitað að tala um þýðingar verkanna – heimsbókmenntir á borð við Une saison en enfer eru í stöðugri þýðingu þar sem þau lúta ítrekaðri endurskoðun, þróun og túlkun á ólíkum tungumálum heimsins – stundum mörgum ólíkum á einu og sama málinu. Á heimstungum á borð við ensku má finna tugi ef ekki hundruði ólíkra þýðinga á Une saison en enfer, og þá er einungis getið sér til um tölu þeirra útgáfna sem gefnar hafa verið út, en óútgefnar þýðingar á ensku fara sjálfsagt vel yfir þúsundið. Þekktust þeirra er kannski þýðing Zeldu Fitzgerald, eiginkonu F. Scotts – sem ég veit raunar ekki hvort var nokkru sinni kláruð – að ónefndri útgáfu Henrys Miller, sem hann gafst upp á og hefur það best ég veit aldrei komið fyrir sjónir almennings, ef hún er þá enn til.

Eftir því sem þýðingum fjölgar þeim mun meiri réttlætingar þurfa nýjar þýðingar við, og er fólki tíðrætt um það á stærri málsvæðum hvernig þýðendur þurfa að bregða meira og meira út af frumtextanum í tilraun sinni til að skera sig úr hópi hinna þýðendanna – og er ósátt um hvort þetta sé góð eða slæm tilhneiging. Enginn þykir hins vegar mega hrófla við þeim þýðingum sem þegar eru til – þó það væri í sjálfu sér áhugaverð iðja, ef hefð kæmist á um að laga einfaldlega eldri þýðingar í stað þess að yrkja nýjar, eða jafnvel enn heldur auk þess að yrkja nýjar þýðingar.

Engin þýðing kemst upp með að bregða ekkert útaf orginalnum – algerlega ónormalíseruð þýðing er í fyrsta lagi ómöguleg, í öðru lagi óvinsæl og í þriðja lagi ekki frekar endanlega representatíf fyrir upprunalega verkið en normalíseruð þýðing, enda verður málið á henni jafnan stirt og furðulegt, og það sama þótt upprunalegi textinn hafi verið afslappaður og tær. Það má færa rök fyrir því að þannig sé upprunalega verkið – að svona líti upprunatungumálið einfaldlega út í sínum eigin heimi (og það sem virðist vera stirt, sé það ekki, heldur kunnum við ekki að lesa það). En það mætti líka segja að slík þýðing sé ekki nema hálfur flutningur – að verkið sé enn að hálfu leyti í upprunamálinu. Hvorutveggja er, að mati undirritaðs, gott og gilt, þó ólíkum tilgangi þjóni. Hins vegar vill brenna við, jafnvel hjá bestu þýðendum, að þeir víki frá upprunatextanum á hátt sem lesandi getur átt bágt með að skilja. Fyrir þessu eru oft ágætis ástæður sem lesanda eru ekki ljósar – en það getur engu að síður verið ástæða til þess að benda á þessi frávik fyrir sakir þess ljóss sem þau varpa á þýðingarstarfið og verkið sem það getur af sér.

III

Tilraunin sem hér verður gerð til samanburðar á ólíkum þýðingum er ekki beinlínis yfirgripsmikil – hún nær ekki yfir stóran hluta verksins – heldur verður umfjöllun einskorðuð við lítið brot úr Mauvais sang, eða þeim hluta sem Sölvi Björn nefnir Illt blóð og verða upprunatextinn og þýðing Sölva borin saman við enska þýðingu Jeremy Harding og John Sturrock frá árinu 2004; enska þýðingu Pauls Schmidt frá árinu 1976, þýska þýðingu Werners Dürrson frá árinu 1970, sænska þýðingu Gunnars Ekelöf frá árinu 1934 og íslenska þýðingu Jóns Óskars frá árinu 1963.

Þessi fyrsta síða Mauvais sang er nokkurs konar sjálfslýsing ljóðmælanda – eins og raunar stór hluti verksins alls – þar sem Rimbaud útmálar skoðanir sínar á siðferðismálum, afstöðu sína til verka og skrifa, uppruna sínum, trúmálum, iðjusemi og leti, mannréttindum og aðalsmönnum.

Von mín stendur til þess að þessi samanburður megi annars vegar veita lesendum innsýn í þýðingastarfið sem slíkt og hins vegar að hann sé representatífur fyrir aðferðir Sölva (og hinna þýðendanna) við verkið – tón, mælsku og tilhneigingu til frávika.

Trúlega er gagnlegast að byrja einfaldlega á að birta hér brotið allt, eins og það birtist í þýðingu Sölva Björns:

Frá gallískum forfeðrum mínum hef ég bláhvítt augnaráðið, grannt höfuðlagið og ólagni í bardagalist. Ég tel klæðnað minn jafn villimannslegan og þeirra. En ég smyr ekki á mér hárið.
….Á tímum Galla lét engum verr að flá skepnur og brenna gras.
….Frá þeim hef ég: skurðgoðadýrkun og ást á helgispjöllum – ó, alla lestina, reiðina, frygðina – stórkostlega frygðina – lygarnar og letina.
….Ég fyrirlít hverja einustu starfsgrein. Valdsmenn og verkamenn, sveitadurgar allir með tölu. Höndin um pennann er jafngild hendinni á plógnum. – Hvílík öld handa! – Ég mun aldrei hendi bregða. Þrælslundin gengur hreinlega of langt. Ég kikna undan heiðarleika betlarans. Glæpamenn valda mér ógleði eins og geldingar en ég er ósnertur og það gildir mig einu.
….En hver fékk tungu minni þvílíka slægð að hún hefur allt til þessa dags leiðbeint leti minni og verndað hana? Án þess að svo mikið sem beita líkama mínum til lifibrauðs, iðjulausari en kartan, hef ég lifað alls staðar. Ekki ein einasta fjölskylda í Evrópu er mér ókunnug. Og þá á ég við fjölskyldur eins og mína, sem eiga mannréttindayfirlýsingunni allt að þakka. Ég hef kynnst hverjum einasta ættgöfga unglingi!

IV

Eitt er þó áhugavert eftir ónefnt og tengist því sem næst kemur – en það er titill bókarinnar á hinum ólíku málum. Hann virðist raunar fjarska einfaldur í þýðingu – en þó ber nokkuð á milli. Jón Óskar nefnir bálkinn Árstíð í víti en Sölvi Björn Árstíð í helvíti – líklega má fullyrða að víti og helvíti séu eins nálægt því að vera samheiti og nokkur orð geta orðið (en tvö orð eru auðvitað sjaldan ef nokkurn tíma algerlega sömu merkingar). Norðmaðurinn Haakon Dahlen þýddi titilinn sem Årstid i helvete og svipað gerði Daninn Uffe Harder: En årstid i helvede. En orðið ‘saison’ er þó ekki svona einfalt – það er opnara en norræna „árstíðin“ og þýðir einnig tími, tímabil, tíð og jafnvel vertíð eða annatími, og í einhverjum samhengjum jafnvel ár – eins og í „La saison théâtrale“: Leikárið (þó ekki sé verið að stinga upp á að nokkuð slíkt væri rétt hér).

Í danskri þýðingu Erik Ditlevsen verður titillinn því En tid i helvede á meðan landi hans Rolf Gjedsted þýðir þetta sem En sæson i helvede. Þær þýðingar sem hér verða til umfjöllunar forðast allar orð sem benda sérstaklega til tíðarinnar sem árstíðar – báðar ensku þýðingarnar heita A Season in Hell, en þar er því eins og í frönskunni að orðið er opið, bæði sem árstíð og tíð. Sænsk þýðing Gunnars Ekelöf heitir En tid i helvetet (ath. með ákveðnum greini) og þýsk þýðing Werner Dürrson heitir Eine Zeit in der Hölle (aftur með ákveðnum greini) – en á þessum málum eru einnig til orðin ‘årstid’ og ‘Jahreszeit’.

V

Hér á eftir verða setningar af fyrstu síðu Mauvais sang birtar í hinum ólíku útgáfum í eftirfarandi röð:

Arthur Rimbaud
Sölvi Björn Sigurðsson
Jón Óskar
Jeremy Harding og John Sturrock
Paul Schmidt
Werner Dürrson
Gunnar Ekelöf

Sölvi Björn kallar bálkinn ‘Illt blóð’, í ensku þýðingum er talað um ‘Bad blood’, á þýsku um ‘Böses Blut’ – Ekelöf sker sig örlítið úr með ‘Sjukt blod’. Bálkurinn hefst  á lýsingum á slæmu ætterni eða kynþætti ljóðmælanda og vísar heitið fyrst og síðast í það blóð sem rennur um æðar hans og forfeðra hans – af töluverðri eðlishyggju – og þykir ekki valda neinu góðu.

Fyrsta setning ljóðsins er svona í hinum ólíku meðförum:

J’ai de mes ancêtres gaulois l’œil bleau blanc, la cervelle étroite, et la maladresse dans la lutte.

Frá gallískum forfeðrum mínum hef ég bláhvítt augnaráðið, grannt höfuðlagið og ólagni í bardagalist.

Ég hef frá forfeðrum mínum hinum gallversku ljósblá augu, þröngt heilabú og klunnaskap í bardaga.

From my ancestors the Gauls I have inherited pale blue eyes, a narrow skull, clumsiness in warfare.

From my ancestors the Gauls I have pale blue eyes, a narrow brain, and awkwardness in competition.

Ich habe von meinen gallischen Vorfahren das blauweiße Auge, das enge Gehirn, und die Ungeschicklichkeit im Kampf.

Av mina galliska förfäder ärvde jag vattenblå ögon, trång hjärna och drumlighet i slagsmål.

Það vekur fyrst athygli mína að í tveimur útgáfum – hjá Sölva og Harding&Sturrock – er talað um höfuðlag eða höfuðkúpu, frekar en heila – cervelle. Það vill svo til að þettu voru fyrstu tvær þýðingarnar sem ég las og mér brá þegar ég sá Schmidt alltíeinu tala um ‘a narrow brain’ – og skildi það raunar ekki fyrren ég sá Ekelöf tala um ‘trång hjärna’ að mér þótti sem hér gæti verið um orðhvörf fyrir þröngsýni að ræða. Því sá sem er með þröngan heila hlýtur að vera með þrönga hugsun? Í öllu falli skilst mér að ‘cervelle’ sé nokkuð afdráttarlaust ‘heili’ frekar en ‘höfuðlag’ eða ‘skull’. Orðið er einnig oft notað um andlega getu eða vit. Cervelle mun þá eilítið ruddalegra en hitt orðið fyrir heila, „cerveau“, og oftar notað um dýraheila en manns.

Næst er það litur augnanna – ‘l’œil bleu blanc’ – orðrétt ‘augun bláhvít’. Sölvi er með litinn „réttan“ en breytir augum í augnaráð (fr. regard). Augu Jóns Óskars eru hins vegar ljósblá. Hjá Harding&Sturrock verða bláhvít augun ‘pale blue’ – fölblá – og sama gildir um Schmidt. Dürrson er einn um að halda auganu í eintölu og er með litinn „réttan“ sömuleiðis. Hjá Ekelöf verða augun hins vegar ‘vattenblå’ eða vatnsblá.

Að síðustu er það svo ‘la lutte’ – sem verður í hinum ólíku þýðingum: Bardagalist, warfare, competition, Kampf og slagsmål. Einhverjir myndu sjálfsagt gera athugasemd við að orðið bardagalist sé haft í eintölu, en ég er mikill stuðningsmaður slíkra frávika frá tölureglum og lýsi yfir fullum stuðningi. Það ég kemst næst er orðið ‘la lutte’ mjög svipað enska orðinu ‘fight’ – það er, það getur jafnt átt við um slagsmál, rifrildi og baráttu og er orðaúrval þýðendanna til marks um það.

Næsta setning:

Je trouve mon habillement aussi barbare que le leur.

Ég tel klæðnað minn jafn villimannlegan og þeirra.

Mér finnst klæðnaður minn jafn villimannlegur og þeirra.

My clothes, I’d say, are as barbaric as theirs.

I think my clothes are as barbaric as theirs.

Ich finde meine Bekleidung ebenso barbarisch wie die ihrige.

Jag anser min klädedräkt vara lika barbarisk som deras.

Hér byrja allir á fyrstu persónu fornafni í nefnifalli nema Harding&Sturrock og Jón Óskar (sem eru með þágufall og eignarfall), og allir ljúka setningunni á þriðju persónu fornafni í eignarfalli fleirtölu. Það sem stendur þar á milli er hins vegar nokkuð misjafnt – líklega eru Dürsson eða Jón Óskar næst því að fylgja frumtextanum með sögnunum ‘finnast’ og ‘finde’ fyrir ‘trouve’. Ef ég má skjóta inn einni þýðingu til viðbótar þá er þessu lína í enskri þýðingu A.S. Kline (http://www.tonykline.co.uk/PITBR/French/Rimbaud3.htm#_Toc202003791)

: „I find my clothing as barbarous as theirs“.

Mais je ne beurre pas ma chevelure.

En ég smyr ekki á mér hárið.

En ég smyr ekki hársvörð minn.

But I don’t dress my hair with butter.

But I don’t butter my hair.

Aber ich schmiere keine Butter ins Haar.

Men jag gnider inte smör i håret.

Gallarnir munu hafa smurt á sér hárið með einhvers konar feiti – án þess ég kunni frekari skil á því. Það sem er áhugavert hérna eru auðvitað frávikin – að undanskildum Sölva Birni, Jóni Óskari og Schmidt nota allir nafnorðið smjör í sinni útgáfu án þess að það komi fyrir í orginalnum. Þá er orðið ‘chevelure’ ekki hið generíska orð fyrir ‘hár’: cheveux – heldur bendir það til mikils hárs, tegundar hárs sem er stórt og stendur út í loftið og mætti kannski túlka með orðinu „lubbi“. Ekki er hins vegar gerð nein tilraun til þess, í neinni þeirra þýðinga sem ég hef lesið, til að ná þessu blæbrigði – enda kannski vonlaust verk.

Þá þykir mér eitthvað undarlegt við að smyrja hársvörð sinn, líkt og Jón Óskar vill hafa það – og enda þótt ég þekki ekki til þessara gallísku siða, þá finnst mér ólíklegt að feitin hafi verið ætluð í svörðinn frekar en hárið.

Les Gaulois étaient les écorcheurs de bêtes, les brûleurs d’herbes les plus ineptes de leur temps.

Á tímum Galla lét engum verr að flá skepnur og brenna gras.

Gallarnir voru ónýtustu fláningamenn og grasbrennarar síns tíma.

As flayers of beasts and burners of grass, the Gauls were the most inept people of their age.

The Gauls were the most stupid hide-flayers and hay-burners of their time.

Die Gallier waren die dümmsten Tierschinder und Heckenbrenner ihrer Zeit.

Gallerna var sin tids osckickligaste djurstrypare och gräsbrännare.

Hér er ég ósáttur við þýðingu Sölva – þó að litlu leyti sé – því þó setningin, sjálfstæð og út af fyrir sig, væri ágætis fulltrúi fyrir frönsku setninguna, eina og út af fyrir sig, þá geta frávik hans ollið misskilningi. Fram til þessa í ljóðinu hefur viðfang setninganna verið ljóðmælandi, en nú er fókus skipt yfir á Gallanna – það eru þeir sem voru lélegir að flá og brenna – og þó það megi ráða af samhenginu hefði mér þótt betra að segja eitthvað á borð við: „Á sínum tíma lét engum verr en Göllum að flá skepnur og brenna gras“ svo þessi skipting á fókuspunkti væri ljósari. Setningin er hins vegar flókin í flutningi og tekst engum að ná orðaröð frönskunnar – þar sem ekki kemur í ljós fyrr en í lokin að þeir voru „lélegastir á sínum tíma“ – og skrifast það einfaldlega á tungumálin, frekar en þýðendurna.

D’eux, j’ai: l’idolâtrie et l’amour du sacrilège; – oh! tous les vices, colère, luxure, – magnifique, la luxure; – surtout mensonge et paresse.

Frá þeim hef ég: skurðgoðadýrkun og ást á helgispjöllum – ó, alla lestina, reiðina, frygðina – stórkostlega frygðina – lygarnar og letina.

Frá þeim hef ég: skurðgoðadýrkun og hneigð til helgispjalla; – æ! alla lesti, bræði, bílífi; dásamlegt bílífi – einkum þó lygi og leti.

From them I get: idolatry and love of sacrilege – all the vices, really, quick temper, lust – a great thing, lust; lying and idleness above all.

From them, I inherit: idolatry, and love of sacrilege; – oh! all sorts of vice, anger, lechery, – terrific stuff, lechery; – lying, above all, and laziness.

Von ihnen kommt mir: der Götzendienst undie die Liebe zum Frevel; – oh! all die Laster, Zorn, Unzucht – prächtig, die Unzucht; – besonders Lüge und Faulheit.

Från dem har jag vidare: avgudadyrkan och lusten för helgerån – å, för övrigt alla laster, ondsintheten, otukten – den är underbar, otukten – men först och främst lögnaktigheten och lättjan.

Hér tek ég fyrst eftir frávikum í greinarmerkjasetningu. Jón Óskar, Schmidt og Dürrsen halda sig við frumtextann á meðan Sölvi fellir út upphrópunarmerki á eftir upphrópuninni ‘ó’, sem og semíkommuna á undan, líkt og Ekelöf, á meðan Harding&Sturrock fella einfaldlega ó-ið niður með öllu.

Þá vekur ekki síður athygli mína að Sölvi sleppir því að þýða orðið ‘surtout’ – ‘fyrst og fremst’, ‘öllu framar’, ‘einkum’ – sem kemur þó fyrir í öllum hinum þýðingunum:  ‘einkum þó’ hjá Jóni Óskari, ‘above all’ í báðum ensku þýðingunum (sama hjá Kline), ‘besonders’ hjá Dürrson og ‘först och främst’ hjá Ekelöf. Ég á erfitt með að sjá hvers vegna Sölvi sleppir þessu – þó vel geti hugsast að einhverjar ástæður séu til þess sem ég kem ekki auga á.

J’ai horreur de tous les métiers.

Ég fyrirlít hverja einustu starfsgrein.

Mig hryllir við allri vinnu.

I abominate all trades.

I have a horror of all trades and crafts.

Ich verabsheue jegliches Handwerk.

Jag avskyr alla yrken.

Hér fá ólík orð að tjá merkingu ‘métiers’ – sem þýtt getur allt frá viðskiptum að köllun að handverki að stéttum (eða stigum samfélagsins) að starfsgrein. Og Schmidt leyfir sér einfaldlega að tiltaka báðar algengustu merkingarnar. Sjálfum þykir mér áhugavert, þó það sé ekki endilega rétt, að þýða þetta orð sem ‘verslun’, líkt og Harding&Sturrock gera, í ljósi þess hvað varð um Rimbaud síðar er hann yfirgaf ljóðlistina og gerðist braskari í Afríku. En allar eru þessar túlkanir þó góðar og gildar, það best mín menntaskólafranska getur sagt mér (með orðabók og fyrirspurnir að vopni).

Maîtres et ouvriers, tous paysans, ignobles.

Valdsmenn og verkamenn, sveitadurgar allir með tölu.

Meistarar eða verkamenn, allir eru þeir fyrirlitlegir durgar.

Professionals and workers, serfs to a man!

Bosses and workers, all of them peasants, and common.

Meister und Gesellen, alles Gesindel, widerlich.

Herremän och arbetare, alla är de bönder, simpla.

Í þessari línu hefði mér sjálfum þótt freistandi að nota hið íslenska ‘Húsbændur og hjú’ – ekki síst fyrir það hvernig það rímar við ‘sveitadurga’ – paysans: bændur – á meðan ‘valdsmenn og verkamenn’, ‘meistarar eða verkamenn’, ‘professionals and workers’, ‘bosses and workers’, ‘Meister und Gesellen’, og ‘herremän och arbetare’ minnir allt meira á borgarlíf en sveitalíf – og átta mig ekki á því hvers vegna Jón Óskar skiptir út ‘og’ fyrir ‘eða’. Ekki að það sé stórmunur – það er bara ástæðulaus breyting í mínum eyrum.

Þá þykir mér takturinn í þýðingu Harding&Sturrock dálítið ólíkur upprunatextanum og skrifast það kannski á að þeir félagar eru bara með eina kommu, líkt og raunar Sölvi og Jón Óskar, en bæta þar að auki við upphrópunarmerki. Kannski hefði þetta mátt vera „Húsbændur og hjú, sveitadurgar öllsömul, fyrirlitleg.“

La main à plume vaut la main à charrue.

Höndin um pennann er jafngild hendinni á plógnum.

Hönd pennans er jafngild hendi plógsins.

The hand that guides the pen is a match for the hand that guides the plough.

The hand that holds the pen is as good as the one that holds the plow.

Die Hand der Feder ist so gut wie die Hand am Pflug.

Handlag med pennan är lika litet värt som handlag med plogen.

‘La main à plume’ er ekki auðþýtt án þess að samband handar og penna (eða plógs) sé túlkað sérstaklega – þetta ‘à’ mætti kannski beinþýða sem ‘með’, en það hljómar ekki jafn eðlilega á neinu markmálanna og það gerir á upprunamálinu. Þannig verður höndin hjá Sölva ‘um’ pennann og ‘á’ plógnum; Harding&Sturrock láta höndina stýra (guide) penna og plóg; Schmidt lætur höndina ‘halda á’ (hold) penna og plóg; Dürrson talar um ‘hönd pennans’ og ‘höndina á plógnum’; og Gunnar Ekelöf skiptir hendinni einfaldlega út fyrir ‘handlag’ eða ‘handbragð’/ ‘Lagni’ – og þykir mér það afskaplega illa tilfundið, enda er symból handarinnar – þessa hluta líkamans – mikilvægt tákn í þessari og næstu línum sem mér þykir ekki mega missa sín fyrir gerningsnafnorðið ‘handlag’.

Mér þykir Jón Óskar bjóða upp á ansi opna og góða lausn með því að nota eignarfallið einfaldlega til að merkja samband handar við penna og plóg, fremur en að gangast við einni túlkun með nýju sagnorði eða öðru smáorði.

Sölvi og Jón Óskar fara næst merkingu orðsins ‘vaut’ með ‘jafngild’ – þó raunar þyki mér, í kjánaskap mínum, fyndið að tala um ‘gilda hönd’. Harding&Sturrock túlka þetta sem færni – ‘a match for’: þær standast hvor annarri snúning – Schmidt segir þær ekki jafngildar heldur jafn góðar, líkt og Dürrson; á meðan Ekelöf túlkar það á hinn veginn og segir lagni með pennann ‘jafn ómerkilega’ og lagni með plóginn.

– Quel siècle à mains!  –

– Hvílík öld handa! –

– Hvílík handarinnar öld! –

– What a century for hands! –

– What a century for hands! –

– Welch ein Zeitalter der Hände! –

Vilket århundrade för alla slags handlag!

Gunnar Ekelöf sker sig verulega úr hérna – bæði fellir hann niður þankastrikin og í stað þess að tala um hendur talar hann um ‘allar tegundir handlagni/handbragðs’. Þá er Jón Óskar einn um að nota eintölu með ákveðnum greini, í stað greinarlausrar fleirtölu.

Je n’aurai jamais ma main.

Ég mun aldrei hendi bregða.

Ég mun aldrei njóta handar minnar.

I’ll never get my hand in.

I’ll never learn to use my hands.

Niemals werde ich über meine Hand verfügen.

Aldrig får jag mitt handlag.

Nú syngja allir eftir sínu nefi. Merkingunni, skilst mér eftir að hafa spurt mér gáfaðra fólk, nær Paul Schmidt best: „Ég mun aldrei læra að beita höndum mínum“ – eða álíka, og speglast það í Ekelöf, svo nú passar ‘handlagni/handbragð’ mjög vel, þó ég sé enn ósáttur við útskiptingu symbóls handarinnar. Dürrson útleggst líklega: Aldrei verð ég ráðandi yfir hönd minni, eða aldrei mun ég ráða yfir henni. Jón Óskar fær svo yndislega tvíræðan blæ – þar sem unglingurinn Rimbaud fær aldrei „notið“ handar sinnar.

Après, la domesticité même trop loin.

Þrælslundin gengur hreinlega of langt.

Þar að auki gengur þjónkunin of langt.

And besides, there’s no end to ‘service’.

And then, domesticity goes too far.

Hernach führt der Knechtsdienst zu weit.

Och bofastheten sedan, den leder också för långt.

Þrælslund, þjónkun, ‘service’ (þjónusta), ‘domesticity’ (skylt franska orðinu – en einnig og aðallega heimilisrækni), ‘Knechtsdienst’ (vinnumannsþjónusta) og bofasthet (heimilisvist). Flestir ‘ganga of langt’ – en Harding&Sturrock eru ‘án enda’.

L’honnêteté de la mendicité me navre.

Ég kikna undan heiðarleika betlarans.

Heiðarleikinn í betlinu særir mig.

The beggar’s honesty distresses me.

The propriety of beggary shames me.

Die Redlichkeit der Bettelei enttäuscht mich aufs schmerzlichste.

Men tiggaryrkets hederlighet gör mig förtvivlad.

Sölvi, Jón Óskar, Harding&Sturrock og Ekelöf tala um ‘heiðarleika’, en Schmidt um ‘velsæmi’. Hins vegar er meiri munur á því hvernig menn túlka sögnina ‘navre’ – kannski ‘gerir mig leiðan’, bókstaflega?

Sölvi kiknar undan heiðarleikanum; heiðarleikinn særir Jón Óskar; hann veldur Harding&Sturrock þungri sorg; og Schmidt fyllist af honum skömm og Dürrson verður fyrir sársaukafullum vonbrigðum með hann – en Ekelöf verður bara ringlaður af heiðarleika betlsins, og skal engan undra.

Les criminels dégoûtent comme des châtrés: moi, je suis intact, et ça m’est égal.

Glæpamenn valda mér ógleði eins og geldingar en ég er ósnertur og það gildir mig einu.

Glæpamennirnir vekja andstyggð einsog geldingar: sjálfur er ég ósnertur, og mér stendur á sama um það.

Criminals disgust me – men without balls! Myself I’m intact; it’s all the same to me.

Criminals are as disgusting as men without balls: I’m intact, and I don’t care.

Die Verbrecher sind so ekelhaft wie Kastraten: ich zwar bin enberührt, und daran liegt mir nichts.

Och brottslingarna ger mig samma äckel som kastrater: själv är jag orörd och det gör mig detsamma.

Glæpamennirnir valda ógleði og andstyggð á aðra höndina, og á hina höndina eru þeir ógeðslegir. Sölvi og ensku-þýðendurnir eiga það sameiginlegt að fella niður ákveðna greininn, á meðan allir hinir halda honum. Ensku-þýðendurnir forðast báðir að nota orðið ‘geldingur’, ‘eunuch’, og nota ‘men without balls’ sem mér þykir undarlegt en á sér sjálfsagt skýringar. Enn á ný eru það Harding&Sturrock sem bregða mest út af, og á það einnig við um greinarmerkjasetninguna.

Mais! qui a fait ma langue perfide tellement, qu’elle ait guidé et sauvegardé jusqu’ici ma paresse?

En hver fékk tungu minni þvílíka slægð að hún hefur allt til þessa dags leiðbeint leti minni og verndað hana?

En! hver hefur gert tungu mína svo sviksamlega að hún skuli hafa stutt og verndað leti mína hingað til?

But who made my tongue so treacherous that up till now it’s been the guide and guardian of my idleness?

But! who made my tongue so treacherous, that until now it has counseled and kept me in idleness?

Aber! wer hat meine Zunge dermaßen tückisch gemacht, daß sie meine Faulheit bisher gelenkt und beschützt hat?

Men! Vem har gjort min tunga så lömsk att den ända hittills kunnat leda och bevara min lättja?

Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort þetta stílbragð, að beita upphrópunarmerki inni í miðri setningu sé eitthvað sem „sérstaklega má“ eða „má ekki“ á frönsku, hvort þar sé það vani eða nýbreytni, en mér þykir þetta vanta þar sem það hefur verið fellt niður – bæði þar sem upphrópunarmerkið er horfið (hjá Sölva og Harding&Sturrock) sem og þar sem skipt er í tvær setningar með stórum staf (líkt og Ekelöf gerir).

Að því undanskildu sýnist mér menn tiltölulega sammála í þýðingu – fyrir utan kannski merkingu orðsins ‘guidé’. Sölvi hefur þar ‘leiðbeint’ og held ég það nokkuð nærri lagi, enda eru skyld orð notuð hjá Harding&Sturrock, Dürrson og Ekelöf – en Jón Óskar er með ‘styðja’ og Schmidt er síðan með ‘veita ráðgjöf’ (counsel).

Sans me servir pour vivre même de mon corps, et plus oisif que le crapaud, j’ai vécu partout.

Án þess að svo mikið sem beita líkama mínum til lifibrauðs, iðjulausari en kartan, hef ég lifað alls staðar.

Án þess að nota líkama minn hef ég hvarvetna lifað, iðjulausari en krabbi.

I’ve not even used my body to pay my way; more otiose than the toad, I’ve dwelt everywhere.

I have not used even my body to get along. Out-idling the sleepy toad, I have lived everywhere.

Ohne mich dazu auch nur meines Körpers zu bedienen, und müßiger als die Kröte, habe ich überall gelebt.

Utan att ens begagna mig av min kropp för att skaffa mig levebröd och mera sysslolös än någon padda har jag levat överallt.

Jón Óskar er hér með stærsta frávikið – þar sem karta hinna verður krabbi hjá honum. Hvað veldur, má spyrja sig – ‘crapaud’ hljómar dálítið eins og ‘krabbi’, bæði eru þetta vatnadýr. En ‘crapaud’ er hins vegar ekki ‘krabbi’ og verður þar við að sitja.

Pas une famille d’Europe que je ne connaisse.

Ekki ein einasta fjölskylda í Evrópu er mér ókunnug.

Það er ekki til sú fjölskylda í Evrópu, að ég þekki hana ekki.

Not a family in Europe but I know them.

There’s not one family in Europe that I don’t know.

Keine Familie in Europa, die ich nicht kennte.

Det finns ingen familj i Europa som jag inte känner

Sölvi Björn og Schmidt eru næst frumtextanum og hefja setninguna á ‘ekki’ eða ‘not’ líkt og Rimbaud. Dürrson hefur hana á ‘engin’ (keine) og Ekelöf beitir sama orði. Jón Óskar og Harding&Sturrock nota ‘ekki’ og ‘not’ en koma því að örlítið síðar, væntanlega til að ná „eðlilegra“ flæði (en slíkt er oftast álitamál).

– J’entends des familles comme la mienne, qui tiennent tout de la déclaration des Droits de l’Homme. –

Og þá á ég við fjölskyldur eins og mína, sem eiga mannréttindayfirlýsingunni allt að þakka.

Ég á við fjölskyldu eins og mína, sem á mannréttindunum allt að þakka. –

Families like mine, I mean, who owe everything to the Declaration of the Rights of Man.

– Families, I mean, like mine, who owe their existence to the Declaration of the Rights of Man. –

– Ich meine Familien wie die meinige, die alles herleiten aus der Erklärung der Menschenrechte –

… Jag menar familjer som min egen, familjer som fått allt de äger tack vare Människans Rättigheter …

Fyrir utan Schmidt og Dürrson fella allir niður þankastrikin, nema Ekelöf sem breytir þeim í þrípunkta, og Jón Óskar fellir bara niður annað þeirra. Ekelöf og Jón Óskar tiltaka síðan „mannréttindi“ – Ekelöf raunar með stórum staf – í stað mannréttindayfirlýsingarinnar. Harding&Sturrock setja hér neðanmálsgrein sem útskýrir að átt sé við grunnskjal frönsku byltingarinnar 1789 og hvað það feli í sér. Þá breytir Jón Óskar fleirtölu í eintölu, án þess ég sjái til þess sérstaka ástæðu.

J’ai connu chaque fils de famille!

Ég hef kynnst hverjum einasta ættgöfga unglingi!

Ég hef þekkt hvern ættborinn mann.

I’ve known every young man of good family!

I have known each family’s eldest son!

Ich habe jeden Sohn von guter Familie gekannt!

Med alla familjesöner har jag gjort bekantskap!

„Une person de famille“ er ættborin manneskja, á frönsku – einhver sem er „af“ fjölskyldu eða „fínum ættum“ – en það getur líka verið „sonurinn í fjölskyldunni“, það er sá elsti og merkilegasti. Er ég spurði tvo franska kunningja mína út í þetta hugtak: „fils de famille“ sögðu þeir mikilvægt að hér væri ekki um aðalsborinn einstakling að ræða, heldur þann sem er fínn á borgaralegan hátt – og þó það sé ekki nauðsynlegt að það sé elsti sonurinn er það algengast. Mestu mun skipta að umræddur aðili sé með reður.

Hér, líkt og víðast annars staðar, eru farnar ólíkar leiðir. Sölvi talar um ættgöfgan ungling – en nefnir ekki „fjölskylduna“ sem slíka eða „sonar“-hlutverkið. Jón Óskar lætur soninn vera ‘mann’ og nefnir ekki heldur fjölskylduna – og fellir auk þess niður upphrópunarmerkið. Harding og Sturrock tala um ‘ungan mann’ sem er „af“ ‘góðri fjölskyldu’ – en tala ekki um son. Schmidt talar um elsta son hverrar fjölskyldu. Dürrson er nokkuð orðréttur, en skýtur inn lýsingarorðinu „góður“ til að staða fjölskyldunnar skiljist. Líkt og oft áður er Ekelöf síðan sér á parti, talar um ‘fjölskyldusyni’ sem hann hefur náð ‘kunningsskap’ við.

Þá má geta þess að hér koma stór greinarskil í frumtextanum, og markar upphaf nýrrar strófu. Jón Óskar hefur hins vegar ekki einu sinni einföld greinarskil, heldur bara punkt og heldur svo rakleiðis áfram.

VI

Eins og sjá má á ofangreindu eru það Harding&Sturrock og Ekelöf sem lengst teygja sig frá frumtextanum, og yfirleitt til að skapa setningar sem eru þjálli hugsun á sínu eigin máli. Þýski textinn er nákvæmastur og fylgnastur frumtextanum, og Paul Schmidt líklega þar næstur á eftir. Jón Óskar og Sölvi Björn liggja einhvers staðar þar á milli – þó Sölvi sé ívið nákvæmari.

Við eitt vil ég þó athuga, en það er sú hugsun að greinarmerkjasetningu megi eða eigi ekki að flytja á milli mála – að íslenskan geti ekki borið jafn mikið af upphrópunarmerkjum eða þankastrikum, að reglur um stóra og litla stafi séu strangari og svo framvegis. Ég tel ekki á því nokkurn einasta meinbug að í nær öllum tilvikum megi flytja greinarmerkjasetninguna nær óbreytta frá einu tungumáli á það næsta – og myndi jafnvel styðja þá sem vildu halda öfugum upphrópunar- og spurningarmerkjum spænskunnar í íslenskri þýðingu á spænsku ljóði. Það er einfaldlega yndislega framandi bragð að því og ég trúi því ekki að það trufli lestur nokkurs manns.

Eins og áður segir er það von mín að þessi ideósynkratíska langloka varpi einhverju ljósi á kúnst ljóðaþýðinga. Aðfinnslur hér að ofan eru ekki ætlaðar til að varpa rýrð á þýðendur – og síst af öllu Sölva sem hefur lyft grettistaki, eins og heitir, með nýrri bók sinni, sem er fagnaðarefni og fær vonandi mikla athygli, líkt og hún verðskuldar. Þessi „stúdía“ – ef það má kalla hana svo upphöfnu nafni – er unnin af miklum vanefnum, meira af vilja en getu, og þá ekki síst vilja til að vekja athygli á nýútkominni bók Sölva (bravó enn og aftur), sem og þýðingalistinni almennt.

Eiríkur Örn Norðdahl

Greinin hér að ofan birtist fyrst í ljótleikatölublaði Tíu þúsund tregawatta.

Bara þó einhver segi eitthvað um sem þið eruð ekki sammála gerir það hann ekki að hálfvita. Mögulega býr hann yfir reynslu sem þið búið ekki yfir og kannski er sýn hans af því taginu sem mjög er mikilvæg og giska oft er horft framhjá. Af þessum sökum er afskaplega erfitt að vera viss um hver sé og hver sé ekki skíthæll sem skortir raunverulegt innihald. Af þessum sökum brennum vér ekki brýr að baki okkur á leið vorri um framabraut töframannsins, þó hugsast megi að við komum þar fyrir litlum skiltum sem á stendur: „Hefur óljósa þýðingu.“

II

Að totta brjóst húsbónda vorra er kannski mikilvægt á ákveðnum stigum í þroska vorum, en þó er oss loks nauðsyn að brjótast úr hreiðrinu og reyna eigin vængi, oss er skylt að taka áhættur og verða sjálfir þró fyrir reynslu og visku. Hafi það enga aðra þýðingu, geta slík þrekvirki þó kannski kennt oss auðmýkt.

III

Til eru tilfinningasamar nálganir og hugvitsamar, þurrleg mál og andleg, slík sem byggja ekki á mikilli reynslu og slík sem byggja á engu öðru, slík sem kjósa töfra sína í hægindastólum, slík sem kjósa þá í Helvíti, í Himnaríki, í Geimnum, í Moldinni, sum í tengslum við samtök, sum við hefðir og sum lengst út á skrýtnaskeri í hverveithvarsýslu.

IV

4 6 3 8 A B K 2 4 A L G M O R 3 Y X 24 89 R P S T O V A L. Hvað merkir þetta, ó, spámaður? Ef þið vitið það eigi, KANNIÐ ÞÁ NÁNAR! Komist að því hvað bragðast vel. Koma englar og kanínur og ljós þér bara til? Hvað um Innrásir Geimvera úr Hryllilegustu Djúpum Himingeimsins? Undarleg orð og furðulegur útreikningur? Að synda einfaldlega í svölum tjörnum á haustin? Stundum er árangursríkasta leiðin til að ná markmiðum sínum ekki sú að sætta sig við það fyrsta sem dettur í fangið á manni. Gerið hluti. Prófið að gera hluti og umfram allt, LEYFIÐ YKKUR AÐ MISTAKAST HRAPALEGA. Mistök eru jafn mikilvæg og velgengni. Þetta tvennt er hvort sem er bara afurð þess að hugsa á röngunni. Sókrates sagði það ekki þess virði að lifa ókönnuðu lífi. Brunið á buxnarassinum. Takið áhættur. Gerið það bara, fjandakornið!

Teemu Manninen

Birtist fyrst í Tíu þúsund tregawöttum – ljótleika.

Kráka situr á
gálganum í
hálsmáli Golgötu
á málverkinu

eftir öldunginn
Pieter Bruegel.
Þessi til-og-frá
ferðalög

mannkyns eru
eitthvað
í bakgrunni
þess sem

gerist, eins og
portrett af
greifa hvers nafnbót
féll í skaut

föðurbróður
en forgrunnurinn
er gagntekinn
af dimmum

feldi með silfur
sylgju. Ég veit
ekki hvort
gömlu meistararnir

þekktu þjáninguna.
Þeir þekktu kenningar
ljóssins, rúmfræði
lábragðs,

hverju sjóndapurt augað
varpar á
strigann, ef ekki
þjáningu?

Það liggur
handan við rökræður
okkar. Við
vitum þetta

eitt: múldýr
böðulsins
klórar sér í gumpinn
á berkinum meðan

fallöxin rís
á torginu.
Lengra aftur
má sjá

börn á skautum.
Á tungu
listarinnar
bragð

myndast,
sífellt
fágaðri mynd
af tilfallandi

smáatriði á
skarlatsrauðu
höfuðfati
erindrekans,

stækkuð
hauskúpa sem
ekki er hægt
að lesa í.

„Munið
mig,“ rymur
hún, en
börnin

halda áfram
að skauta, eins og
dálitlar
líksmurðar

linsubaunir sem
þorna á striga
grafhýsi
magans

grafin í
kistu
múmíu faraósins
og

þú verður
að ákveða þig strax
hvort brandarinn sé
fyndinn.

Teemu Manninen

Birtist fyrst í Tíu þúsund tregawöttum – ljótleika.

Ó þú, sem elskuð ert af mínum 27 skilningarvitum, ég elska þér!
Þú þína þig þér, ég þér, þú mér, – - – – Við?
Þetta á annars (í framhjáhlaupi) ekki að vera hér.

Hver ert þú, ótalda kvenpersóna? Þú ert, ert þú?
Fólkið sagði að þú værir.
Leyfum því segja, það veit ekkert hvað kirkjuklukkan slær.

Þú berð hattinn á fótum þér og gengur á höndum,
á höndunum gengur þú.

Halló, þín rauðu klæði, söguð í hvítar fellingar,
rauða elska ég Önnu Blume, rauða elska ég þér.
Þú þína þig þér, ég þér, þú mér – - – - Við?
Þetta á annars (í framhjáhlaupi) að vera í kaldri glóðinni.
Rauða Blume, rauða Anna Blume, hvað segir fólkið?

………………………Verðspurning:
……………………… 1.) …..Anna Blume á fugl.
……………………….2.) …..Anna Blume er rauð.
……………………… 3.) …..Hvernig er fuglinn á litinn?

Blár er litur þíns gula hárs.
Rautt er kurrið í þínum græna fugli.
Þú látlausa stúlka í hversdagsklæðum,
þú elskulega græna dýr, ég elska þér!
Þú þína þig þér, ég þér, þú mér – - – - við!
Þetta á annars (í framhjáhlaupi) að vera í – - – glóðkistunni.

Anna Blume! Anna, A – - – - N – - – - N – - – - A!
Ég slefa nafni þínu.
Nafn þitt drýpur eins og mýksta nautgripatólg.
Veistu það, Anna, veistu það nú þegar?
Maður getur einnig lesið þig aftanfrá.
Og þú, yndislegust allra,
þú ert eins að framan og að aftan:
A – - – - N – - – - N – - – - A.
Tólgin rennur GÆLANDI yfir bak mér.
Anna Blume,
slefdýrið þitt,
ég – - – - elska – - – - þér!

Kurt Schwitters

Ég átti ekki sæti í dómnefnd, þó ég hafi unnið í fyrra – en það mun hefð. Ég sem sagt baðst undan því, vegna þess að ég er erlendis og fylgist ekki endilega nógu vel með; vegna þess að ég var sjálfur með tvær þýðingar á síðasta ári; og vegna þess að ég er of involveraður, þekki of mikið af fólki sem er að þýða (mamma var t.d. með eina þýðingu í fyrra!) Hlutleysi er nefnilega ekki bara, eins og fólk virðist halda, að setja sig í ákveðið hugarástand – vega og meta vísindalega – það er líka að vita hvenær maður er einfaldlega ekki í aðstæðum sem bjóða upp á hlutleysi.

Það hefði síðan ekki verið jafn gaman fyrir Sölva að fá tilnefningu ef ég hefði verið í nefndinni. Vegna þess að hann er vinur minn.

Ég vona að Sölvi fái þetta. Ekki bara vegna þess að bókin verðskuldar það, heldur vegna þess að mig grunar (en veit ekki, hef ekki spurt) að hann hafi litla sem enga peninga haft upp úr þessu – engin laun nema smáaura. Og verðlaunaféð, sem er raunar engin formúa – 400 þús. – gæti bætt honum það að nokkru. Það væri auk þess mikil viðurkenning á ljóðaþýðingum – þær eru alltof, alltof, alltof sjaldséðar – og hvati til annarra að snúa sér að slíku verki í meira mæli.

Kæri herra lögreglumeistari

Ég sný mér til yðar þar sem undirsátar yðar hafa í mínum skilningi ítrekað farið illa með mig. Ég vísa til runu atburða sem að mínu mati voru í hæsta máta undarlegir og óskemmtilegir og mun ég reyna að segja frá þeim svo nákvæmlega og hlutlaust sem mér er frekast unnt svo að réttlætinu megi verða fullnægt.

[...]
Þetta byrjaði allt saman fyrir nokkru síðan þegar ég gekk inn á aðalskrifstofu lögreglunnar með það að augnamiði að gefa mig fram við lögregluyfirvöld, þ.e.a.s yður. Nánar tiltekið var þetta fimmtudaginn þann 9. Ég verð að viðurkenna að þetta gekk ekki alveg eins og ég hafði ætlað, yður að segja, þar eð ég mætti örlítið of seint.

.
.
.

atvinnuviðtal

………………………………….skemmtilegt að vera
loksins tekinn alvarlega!

………………………………………………. mér skilst þetta
samtal sé tekið upp

…………………….. en hvað er með þennan lampa

Ég skil. Það er auðvitað margt sem ég á eftir að læra áður en við getum virkilega byrjað af alvöru. Engar áhyggjur! Ég get beðið míns tíma. sem er beint í andlit mér?

.

.

.

ég kem nú til með að laga þetta,

……..……..……..……..ég læt mig
……..……..……..……..……..ekki undir þrýstingi

……..……..……..engin prófraun er of erfið. fyrir þetta hef ég

……..……..æft mig lengi

……..……..……..……..……..sá sem sýður sig harðar

……..……..……..brestur.

……..……..……..……..……..ég skal

standa mína pligt

.

.

.

kæri herra lögreglumeistari!

þegar ég var barn stóð mamma einu sinni með mig hátt yfir höfði sér æpandi á útbreiddar hendur og hún vaknaði rétt áður en hún heyrði skallann á mér skella í steingólfið.

Oscar Rossi

.

.

.

Látum þá dauðu fara núna,
reipið í vatninu,
styrktarokinn á klettinum
gagnast þeim ekkert lengur.
Látum þá falla, sökkva, fara
burt, verða ósýnilega, einsog
þeir reyndu svo mikið til
í dauða sínum. Við þurftum
að angra þá með því sem við
kölluðum hjálp.
Það erum við sem erum
hjálpar þurfi.
Hinir deyjandi vinna að sínu
af natni, einmitt á réttum hraða,
stundum jafnvel með dálítilli
ánægju. Svo við skulum hafa
hægt um okkur. Látum þá fara.
Æfum okkar eigin söngva.
Núna.

Bill Holm

Þýðing: Gyrðir Elíasson, úr bókinni Flautuleikur álengdar.

Gertrude Stein

……………………………………..tileinkað Evu / Nam Sook

Ég drakk jasmínte janúarmorgun árið 2004.
Ég var ringluð og 34 vetra.
Mér fannst ég tala í tölum.
Rödd innra með mér reyndi að muna u.þ.b. 500 ára
gamalt, kóreskt ástarljóð eftir Hwang Chin-I (1506-1544),
en önnur reyndi að skilja § 1,1
í Lögum um breytingar á útlendingalögum frá 27. desember, 2003.
Önnur röddin spurði: Hvað hefur Hwang Chin-I með § 1,1
að gera? Munurinn er mikill, sagði hin
eins og á ást og stærðfræði. Hm, sagði önnur
og hvíslaði Ég deildi í langa janúarnótt með tveimur
og lagði annan helminginn undir teppið. En hin
hringdi í aðlögunarráðuneytið í síma 33923380
og starfsmaður þar, við skulum kalla hana Alice Mortensen, sagði að § 1,1
væri „tilslökun“ á tengslakröfunni fyrir alla eldri en 28 ára
með ríkisborgararétt frá fæðingu (og í Danmörku fæddist ég árið 1969).
Teppið er rósótt og lyktar eins og vorgola, en hvernig er næsta vers?
hvíslaði önnur röddin. En hvers vegna er 6 ára aldurstakmark
fyrir börn sem ættleidd eru frá útlöndum í § 1,1? spurði hin
Alice Mortensen, sem sagði, að lögin legðu að jöfnu ætleidd börn á aldrinum 0-6 ára
og fólk með danskan ríkisborgararétt frá fæðingu (t.d. frá 1969)
hvað varðaði dvalarleyfi og sameiningu maka. Eitthvað um helming,
hinn elskaða og teppið … og þegar hann kemur brýt ég fram helminginn
tommu fyrir tommu til að framlengja nóttina, hvíslaði önnur, og hin
kvaddi Alice Mortensen kurteislega og las kafla í viðauka 21:
…….. því yngra sem hið erlenda kjörbarn er við komuna til Danmerkur
…….. þeim mun minni tengsl og minningar um upprunalandið
…….. mun barnið hafa, í grundvallaratriðum.
Jahá! Það er kannski vegna þessa sem börn sem ættleidd eru eldri en 6 ára
falla ekki undir „tilslökunina“ um tengslakröfuna frá 28. ári,
heldur fyrst, hafi ég skilið rétt, frá því 34.
28 + 6 = 34!
- þetta er fáránlegur útreikningur! hrópaði hin
og önnur hvíslaði þetta nærri því 500 ára
gamla ljóð eftir Hwang Chin-I (1506-1544)
Ég deildi
í langa janúarnótt með tveimur
og lagði annan helminginn undir teppið,
rósótt og lyktar af vorgolu.
Og þegar hann kemur brýt ég fram helminginn,
tommu fyrir tommu, til að framlengja nóttina.
Sjáðu, þetta er einföld stærðfræði, stundi hin,
engdi sig og æpti: „Nei, en fáránlegt! Hwang Chin-I var 38
þegar hún dó, þannig að … hefði hún verið ættleidd 6 ára
og ástfanginn af ódönskum, t.d. kóreskum manni, þá styttist vornóttin sbr. § 1,1
niður í … fokking 4 ár!
Sjj. Hvað hefur Hwang Chin-I með § 1,1
að gera? sagði önnur.
Æi, ekki neitt, andvarpaði hin, en það er eitthvað rangt við § 1,1.
Að ættleiða er að velja, og barnið velur ekki hvort það er 0 eða 7.
Hvíslaðu því ekki um lyktina af rósóttu teppi. Æptu nei við aldurstakmarkinu! NÚNA!
En ég vil heldur hvísla um jasmínu og love, hvíslaði önnur,
og hin æpti: love stafast eins og love á dönsku, og § 1,1
er bara dulin love-lov! (og þá sló klukkan 12)
Með öðrum orðum lög um ástina, hélt hin áfram, eins og 24 ára-
reglan, og önnur hvíslaði 3
sinnum: Sjj, sjj, sjj, meðan klukkurnar glumdu 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 = 24

Átti þetta að vera útkoman?
Nei.
Þetta gekk ekki upp.

Afsakið, ég var ringluð af
love.

———————-

Og jasmínteið var orðið beiskt og kalt,
eins og ég sagði sjálfri mér að ég skyldi aldrei verða.
Það var ekki of seint, það er aldrei of seint
að fara í fallegan kjól og
skella sér í partí á miðnætti.

Mette Moestrup

Í upphafi hefjum við leikinn
með Woody og hugsjónakossi hans.

Ég get ekki lagt frá mér Síberíu
en get ekki sleppt að sleppa af henni hendinni.

Varir hans voru hugleiðingar öreiganna
í maí, orrusta sýklanna,

þessi venjubundni ótti við nýbökuð brúðhjón,
umbóta- eða byltingarsinnuð. Bjargað

frá drukknun, settist ég klofvega
á Woody á bolsévíska rúmdýnuna

og biðlaði eins og suðupottur í ágúst.
Þegar þeim tókst ekki að sameinast í baráttunni

lauk hjónabandinu, einn Trotskí og mús.

.

Í landi hinna glaðlyndu verkamanna
lifðu skáldin fyrir uppskeru íssins.

Glytti í spörva, kanínu, hundaköll
ráku staðbundið sólarlagið til átaka

og pólitískt skjögrið spretti úr spori
undir kveðnum skýrslum um skort.

Maður þyrfti sérstakan poka undir þetta
og gríðarlegar næturvenjur.

Ég er hætt að svífa yfir vatnið. Hafandi
helgað sig stéttabaráttunni, býður Woody uppá

roðarunnamauk í kvöldmat og lítið annað.
„Saffron ást“ hljómar eins og poppsmellur

í landi hinnar kemísku alsælu.

.

Óforskammaðar eins og iðjuhöldur,
þessar lygar úr verksmiðjunni.

En hvernig hljómaði listin?
Kraftmikil, myndi ég segja, með gerðarsögnum

og fjarlægum hömlum handverksins.
Bjóddu stuðla á silfurfati,

berðu fram tvær sítrónur, eina bullukollu.
Neðantunguleyndarmálið var í senn

málfræðilegt og með öllu óskiljanlegt.
Enginn stal trúvillunni.

Við áttum ekkert eins og vinnu.
Í allri Síberíu.

Í fáguðu hvarfi alls sem ég elskaði.

.

Ég man eftir hamri Woodys, par avian.
Hann kallaði það síðdegistilraunir.

Einu sinni í viku flaug ávarp hans inn
í herbergi mitt. Ég játa ekkert.

Allir bassaleikara Tsarsins, allir menn Tsarsins:
Týrólar taka sér rokklög frá Vín í munn.

Þessa dagana áróðar Woody mig undir lökunum:
Við erum aldrei betri en verkamennirnir!

Það eru engir verkamenn eftir, svaraði ég,
en sigð hans þrýstir harkalega að hné mér.

.

Brúðusöngflokkur Deus ex Machina
flaug inn í Leníngrad rétt eftir hádegi.

Ég beið meðal Tartara og leiddist
eins og tunglunum. Woody lét sjá sig, lyktaði

af granateplum, gúlag-snæðandi rúblum
og hálfeyddri rúllu af köngulóarvef.

Ég babúskaði undir anda hans,
100 morgna eins og tákn væru verkamenn,

ljóð ísblokkir. Félagar mínir segja að
sleppi maður máltíðum komi hinir dauðu.

Ég myndi fæða hann á því sem hann vildi:
lævísum framleiðsluháttum, stjörnum.

Rauðir risar vangadansa, eldur í eld,
brennir upp allt. Þetta hjónaband

er orðrómur sem við eitt sinn heyrðum.
Hetjur fólksins suða, eins og söngtifur.

Kremlin varanna. Kyrillískur sérhljóði.
Samhljómur verkamanna. Söngurinn gæti lekið

út þegar þögnin er ráð við hljómburði,
en hvernig sleppum við fótgangandi frá starfi vængjanna?

.

Árið núll merkti ég dagatal mitt dr. Sívagó.
Ég syng um ást, rúllettukeppni!

Morguninn sem Woody fór í útlegð, svaf ég
vikum saman. Hann sakaði mig um að skreyta

með málsháttum: Glaðlyndir verkamenn heita að
hindra með öllum ráðum hamingju sína.

Anne Boyer