Í gegnum súrt, sætt og svívirðilegt

Hve vel treystum við því sem við munum? Hefur einhver rétt á sannleika fortíðarinnar? Og af hverju, þegar við hugsum til baka, er alltaf rigning… eða snjór?

Þessara spurninga er spurt utan á leikskrá fyrir leikritið Vini, eftir Símon Birgisson, sem sýnt var í Edinborgarhúsinu fyrir skemmstu. Leikritið fjallar um vinina Sigurð, Viðar og Maríu, sem gengu saman í menntaskóla og sitja nú þrjú hlið við hlið á sófa og drekka sig full á meðan þau fjargviðrast ýmist yfir fortíðinni eða minnast hennar værðarfullt. Raunar eru rammarnir nokkrir, og stundum eins og þau þekkist vart ekki - stöku sinnum verða þau aðrir karakterar og skipta jafnvel um hlutverk. Rauði söguþráðurinn er þó þessi:

Sigurður og Viðar eru æskuvinir - þeir smíðuðu sér sverð sem börn og léku lokaorrustuna í Útlaganum („Gísla Súrssyni”). Sigurður meig einu sinni í sig heima hjá Viðari og mamma Viðars þurfti að þrífa það upp eftir hann. Og Viðar þagði yfir því langt fram á unglingsár. Sigurður átti lengst af enga vini, en skömmu eftir að pabbi hans fær taugaáfall eftir að hafa „misst” sjúkling á skurðarborðinu, og stingur af frá fjölskyldunni, kynnist hann Viðari. Og Viðar verður vinur hans.

Kynlíf á kantinum

Löngu síðar lenda þeir í bekk með Maríu. Sigurður verður strax svo skotinn í Maríu að hann á bágt með mál, og er mátulega stráð um leikritið stuttum senum þar sem hann verður væminn og lýsir sínu menntaskólaskoti starandi viðkvæmnislega út í loftið. Viðar skilur ekki væmni vinar síns og finnst hann einfaldlega lúðalegur fyrir að þora ekki að bjóða Maríu út fyrr en hann hefur eytt ári í að manna sig til verksins. Maríu þykir fjarska vænt um Sigurð og þiggur boð hans í bíó, en geldur honum ekki ástarhuginn. Að kvikmyndasýningunni lokinni stingur Sigurður upp á því að þau fari saman heim - í þeirri von að hann fái nú að skaka af sér sveindóminn - en María tekur ekki vel í það. Þá stingur hann upp á því að þau fari til Viðars að horfa á vídeó og verður það úr. Í sem stystu máli sofnar Sigurður á sófanum á meðan María og Viðar dragast saman. Þegar Sigurður vaknar hefur hann migið í sófann og getur ekki staðið upp án þess að eftir því verði tekið. María og Viðar halda að Sigurður sé sofandi - eða vita ekki hvort hann er vakandi eða sofandi og láta sér það í léttu rúmi liggja þegar hinar erótísku þrár hafa gagntekið þau - og stunda kynlíf á sófanum. Með Sigurð við hliðina á sér, hlustandi.

Frá öllu þessu - og raunar miklu fleiru - er sagt í þriggja manna sófapartíi einhverjum árum seinna, þegar þau eru öll orðin handónýt. Sigurður er heltekinn af fortíðinni; sambandi sínu við mömmu sína og pabba, Maríu og Viðar - Viðar er einhvers konar misheppnaður kaupsýslualki - og María virðist fyrst og síðast vera gift manni sem sefur ekki hjá henni lengur og veit kannski ekki „hvað hún vill”, eins og heitir. Flakkað er um í óræðum tíma og óræðu rúmi, sem þjónar þeim tilgangi ágætlega að tjá óreiðu minninganna og endurteknar senur sýna hvernig fólk túlkar sömu atburðina á ólíkan hátt, auk þess sem persónur takast á um smáatriði fortíðarinnar á sviðinu sjálfu.

Hin óþægilega nánd

Þetta er leikhús brútalítetsins og minnir um margt á rússíbanareið, eða þegar börn eru „tekin í þyrlu” - þeim lyft upp og sveiflað í hringi á handleggjunum. Það er ekki sérlega flókið trix, en það slær mann og skilur mann eftir ringlaðan. Það er jafnan mikil nálægð í leikhúsi - persónurnar eru af holdi og blóði og þar liggur einhver mesti styrkur þess. Í Vinum er nálægðin óvenju mikil - á einum stað treður Viðar sér í sæti á milli áhorfenda, á öðrum þrífur Sigurður leikskrá af áhorfanda á fyrsta bekk (þegar hann rífst við Viðar um hvor er hvor), og skömmu eftir miðja sýningu er sófinn sem ber þau megnið af leikritinu færður alveg fram að fyrsta bekk svo leikararnir eru komnir langleiðina inn á það rými sem yfirleitt tilheyrir áhorfendum. Söguefnið og framsetning þess eru síðan einkaleg - einhver myndi segja „tilfinningaklám” án þess að vera alveg úti á þekju þó það sé um margt ónákvæmt og klisjukennt hugtak - og nálægðinni var sjálfsagt ekki ætlað annað en að vera óþægileg. Annars vegar var það taugaveikluð væmni ókunnugs fólks sem skyndilega var komið ofan í andlitið á manni - án þess maður hefði eðlilega sviðsfjarlægð sér til verndar, og hvað þá heilan sjónvarpsskjá - og hins vegar brútal senur þar sem fólk slæst og misþyrmir hvert öðru. Óþægilegust verður nálægðin í nauðgunarsenu sem á sér stað svo nærri áhorfendum á fremsta bekk, að undirritaður hefði getað teygt sig í bæði fórnarlamb og geranda án þess einu sinni að halla sér fram.

Vinir er um margt ágætlega skrifað leikrit - og sem fyrsta verk höfundar er það góðs vísir - þó það gjaldi fyrir dálítið stefnuleysi sem smurt er yfir með skipulögðu kaosi. Það var undirrituðum alls ekki ljóst hvað leikritið átti að fyrirstilla, hver meiningin með allri þessari hysteríu væri. Engu að síður var þar varpað fram hugsunum sem áhorfendur gátu sem best spunnið úr sjálfir síðar. Og er þá a.m.k. nokkru marki náð. Ég er ekki endilega viss um að besta leiðin til að rækta samúð áhorfenda og samlíðan með hörmum annarra sé að drekkja þeim í móðursýki og fleygja hinum ónýtu í fang þeirra - en það segir okkur kannski eitthvað um samtímann að þess þurfi. Leikskáldið, Símon Birgisson, er fyrrverandi blaðamaður á DV og því vel kunnugur stílbrögðum hins ofsafengda og ýkta - þó Vinir sé fyrsta verk hans á sviði er hann þrautreyndur í þeirri list sem kennd er við „sensationalisma”, og kann hana vel. Helst má finna að því að æsingurinn hafi ekki alveg verið í samflútti við tiltölulega lítilvægt umfjöllunarefni - og í versta falli mætti segja að úr hafi orðið full mikið melódrama, en það er auðvitað smekksatriði.

Kraftmikill leikhópur

Gildishlaðinn texti eins og sá sem Símon skrifar hvílir hins vegar að miklu leyti á leikhópnum - verri leikhópur hefði augljóslega getað gert úr þessu hreina katastrófu.

Leikstjórn Þorleifs Arnar Arnarssonar er firna sterk. Þorleifur hefur leikstýrt mörgum góðum sýningum á síðustu árum, auk þess sem hann hefur verið óragur við að tjá sig um list sína og hvaða markmiðum hann telur að hún eigi að þjóna. Hann veit einfaldlega upp á hár hvað hann er að gera, og líklega óþarfi að hafa um það fleiri orð í þetta sinnið.

Leikararnir þrír - Þórunn Arna Kristjánsdóttir, Walter Geir Grímsson og Vignir Rafn Valþórsson - voru átakanleg í öllum sínum hysteríuköstum og innilegheitum, og eiga allt hól mitt skilið fyrir fyrirtaks frammistöðu. Búningar Judithar Amalíu Jóhannsdóttur, og sviðsmynd Hlyns Páls Pálssonar voru sömuleiðis öllum til sóma - lýsing þess síðarnefnda hefði mátt vera hnitmiðaðri, en þar sem sýningin var á ferðalagi og nauðsynlegt að bregðast við nýju húsi á hverju kvöldi er að fullu skiljanlegt að hún hafi ekki verið upp á tíu.
Í það heila tekið var verkið vel áhorfsins virði - sem er ekki endilega jafn sjálfsagt og það hljómar - og þau í leikhópnum sem hafa ekki þegar sannað sig að fullu eiga tiltölulega vafalítið eftir að gera það á næstu árum.

Birtist áður í Bæjarins besta.

Rekinn á hol - af tvíeggjuðum sverðum

Um Fylgið okkur eftir Hugleik Dagsson

I
Ýktar smásjármyndir Hugleiks Dagssonar af samfélagi samtímans virðast ýmist gefa til kynna að þar fari brennandi móralisti sem sjái andskotann í öllum hornum eða pípandi geðsjúklingur sem æskir einskis frekar en að einhver stöðvi sig. Enskir titlar tveggja myndasagnasafna Hugleiks hljóma eins og óp níhilískrar sálar sem hefur fengið nóg af því að fá að vaða uppi: „Á þetta að vera fyndið?” og „Ættir þú að vera að hlæja að þessu?”

List Hugleiks er list siðleysisins, bæði fyrir hið augljósa að hún gengur skrefinu lengra í kímni sinni en eðlilegt þykir, og hún fjallar um siðleysi samtímans. Helsti vandi heimsósómalistar síðustu áratugina hefur verið að forðast vítisgjár móralískra predikana - það eru allir komnir með leið á því fyrir löngu að einhver segi þeim hvað þeir mega og hvað ekki. Hugleikur - eins og margir popplistamenn samtímans - leysir þessa þverstæðu með mótsögn: Hann iðkar sjálfur siðleysið sem hann fordæmir, og þar með þarf enginn að fá samviskubit við lesturinn. Lesandi situr þannig uppi með bók með grafískum myndum af morðum og misþyrmingum, sem samtímis fordæmir morð og misþyrmingar með því að sýna slíka gjörninga sem afleiðingar samtímasamfélagsins (þar sem allt úir og grúir af grafískum morðum og misþyrmingum - allt í plati).

Tveimur herrum er þjónað, hið minnsta:

1) Hinir pólitískt réttsýnu fá útrás fyrir réttlætiskennd sína, og hugmyndaheimur þeirra um ógeð samtímans fær ótvíræðan stuðning. Allt þetta ofbeldi í samtímanum er augljóslega geggjun.

2) Hinir pólitískt ranglátu fá skammt sinn af blóði og ógeði, og sú skoðun þeirra að blóð, hland og sæði séu það allra fyndnasta í veröldinni fær ótvíræðan stuðning. Allt þetta ofbeldi í samtímanum er augljóslega geggjað.

II

Hið transgressífa er í aðalhlutverki í listverkum Hugleiks. Transgressjón er nokkurs konar gegnumbrotalist - list sem gengur út yfir mörk hins eðlilega, viðurkennda siðferðis og ofbýður neytendum sínum: Maður verður fyrir geislun og á hann vaxa 300 typpi, englar ríða dýrslega á skýi, maður kemur að konunni sinni, besta vini sínum, mömmu sinni, yfirmanni sínum, hundinum sínum og jólasveininum saman í rúminu. Og þar fram eftir öllum götum endalaust, amen.

Spurningin er því ennþá þessi: Ætti nokkur maður að hlæja að þessu? Bækur Hugleiks hafa notið mikilla vinsælda, bæði á Íslandi og erlendis, svo varla ofbýður nokkrum manni í raun og veru saurklámshúmor - og er þá nokkuð eftir af transgressjóninni? Það er vart neitt gegnumbrot sem límist á hláturmildar sálir smáborgaranna jafn ljúflega og flíspeysur og yfirdráttarlán.

Og allt er þetta engu að síður bráðfyndið. Hedónískur húmor Hugleiks er slík allsherjarreið gegn almennu velsæmi að það þyrfti hálfdauðan lesanda til þess að hrökkva ekki fram úr sætinu af hlátri - þegar best lætur. Og það er sömuleiðis eitthvað réttlátt við hann. Hann er birtingarmynd allra okkar sjúklegustu hugsana og gjörða - ef það er þá yfir höfuð réttlætanlegt að nota orð eins og sjúklegt í samhengi sem lýsir eiginleikum sem einkenna líf nær hverrar einustu manneskju á vesturhveli jarðar, sama hversu skinhelga hún telur sig.

III

Bókin sem hér er til umfjöllunar - Fylgið okkur - byrjar og endar á falli. Á fyrstu síðu liggur maður í blóði sínu neðst í tröppum sem liggja upp og út af blaðsíðunni, og segir „Ég datt”. Á lokasíðu liggur engill í blóði sínu og segir hið sama. Þar á milli eru ótal ónúmeraðar blaðsíður, sem hver inniheldur sína sögu, fullar öllu heimsins ógeði - stundum er lesturinn eins og að lesa furðufréttir dagblaðanna: Barn fæðist án hjarta; menn setja heimsmet í rassaríðingum á hjólabretti; Hitler finnst í kjallara; hvítvoðungur stíflar klósett.

Þannig vefur Hugleikur mikla búta-epík um samtíma sinn. Skyndimyndirnar mynda heila veröld, speglasal fyrir firrtan nútímamann sem veit að offita og anorexía er ekkert grín - en hlær samt að teygðum skrokki sínum í spegli sem sýnir honum í senn sannleika um hann sjálfan og afleiðingar þess ef geðsjúkur veruleiki samtímans fær að gróa.

Búta-epíkin - sú list að segja mikla sögu með sterkum þemum í mörgum snöggum brotum - er eitt af vinsælustu formum sagnalistar samtímans, hvort heldur um er að ræða ljóðabækur, teiknimyndasögur, sjónvarpsþætti, blogg, eða fréttir. Það ætti heldur engan að furða að hinn klassíska epík upphafs, miðju og endaloka skuli eiga á brattan að sækja í þjóðfélagi þar sem fæstir leggja raunverulegan trúnað á slíka hluti. Það sem eitt sinn var eðlilegur og sjálfsagður hluti veruleika þorra manna - sjálf veröldin átti sér upphaf og allt stefndi hraðbyri fram af brúninni hinu megin - hefur runnið til þurrðar og sá veruleiki sem við búum við í dag er síendurtekinn heimsendir fréttastofa internetsins - uppfærður á 15 mínútna fresti í takt við þorsta lesenda.

Greinin birtist áður í Tímariti Máls og menningar

You are a pipe

I

One’s understanding of one’s own language is limited, one’s understanding of other languages is even more limited, and a perfect transferal of a text from one language to another is impossible simply because the languages are two different ones. “Boat” is not the same as “bátur,” which is not the same as “Boot” or “båt”, let alone “bateau”. So much is obvious.

To translate poetry is to write poetry by procedure, inasmuch as such an act is possible. One is made to choose which characteristics get to remain the same, inasmuch as they can remain the same – form, appearance, alliteration and other similar phonetic characteristics, rhyme, ideas and association of ideas, wordplay, continuity, story, allusions, semantics, semiotics, etc. – and then one is made to choose what gets to enter the work that wasn’t there previously. It is inevitable that many things will, since any kind of transferal of text adds layers to what was written, while peeling others off. If we take for example Borges’ famous story about Pierre Menard, who takes it upon himself to rewrite Don Quixote word for word in the 20th century, then that book, as Borges ironically points out, is another phenomenon than the one Cervantes wrote in the 17th century: Menard writes in a style which is unnatural to him, whereas Cervantes merely wrote in the colloquial of his time. The two works are different because they are written by different men in different times, even though the letters, words, sentences and paragraphs are the same and in the same order. The American poet Kenneth Goldsmith performs similar acts; he writes down previously existing language – including an entire issue of The New York Times (Day), everything he said for a week (Soliloquy), the weather report (The Weather). This has been called a N+0 translation, named after the Oulipo method N+7, where the words in a text (e.g. all nouns) are replaced with the seventh following noun in a certain dictionary. Translation as fair copy, the recreation of the same is an impossible feat, the translation is always new.

A large portion of foreign experimental poetry today (avant-garde, post-avant, radical, language, digital, flarf, post-langpo, post-prairie, etc.) deals with a presentation, interpretation and a representation which to some extent strives for some sort of transformation, or even destruction, of language itself. Language is treated as any other raw material – its meaning is split and stretched, and its physical attributes (sound and picture) are split and stretched.

A text is a collection of meanings, phonemes and morphemes used to express something about «reality» through «reality». Metaphorical «reality» is used to convey something which the reader can relate to in his own «reality». Language is an independent reality within reality. The task of poetry is then to punch holes in the language of either, or both, of these realities – to seek a way out of the predominant social pact of text as reality and life as reality. Through the holes it might be possible to see something new, and language will heal in a different shape.

Many of the poems in this book are translated from English, a language which is diffferent from Icelandic mostly for not being a single language, but many. The poems in English are written by people of many nationalities who have English as a native language while others are written by people who have other native languages (Caroline Bergvall is French/Norwegian, Gherardo Bortolotti is Italian for example). As the Finnish poet Leevi Lehto has pointed out, this language – english-as-a-second-language – is the real lingua franca of the world, being spoken by considerable more people than english-as-a-first-language.

There is no way of translating Australian English into Australian Icelandic, or American English into American Icelandic. You can’t even localise by using homegrown dialects, since the little that remains of such things in this nation of the linguistic holocaust, quite simply won’t suffice (not that it would produce a more accurate «translation»). In this aspect Icelandic and English belong to different worlds.

Experimental poetry as represented in this book has been produced in the English speaking world for several decades by dozens of thousands of individuals, each of whom has done their bit to widen (or tighten, blast, transform, deform) the idea of English as a language – while Icelandic has enjoyed a rather limited amount of similar experiments in its literary history, and has, it seems, had to deal with a serious nutritional deficiency in the last years, there not being very much that escapes from under the petticoats of Icelandic proof-readers. Maybe the poets like it there.

II

Just as you can not translate anything between two languages, nothing is untranslatable once you realize that nothing is translatable. A translation of literary work is never the same work, but a new work related to the former – the German philosopher Friedrich Schleiermacher (1763-1834) said that an artist could view a translation of his works by imagining what his child would look like, had his wife had it with another man (the gender roles of this example are from Schleiermacher – they can be reversed without getting sand in one’s vagina).

Since nothing (and yet everything) can be translated between two languages, it must be just as (im)possible to translate between more than two languages. That is to say to translate someone else’s translation of a poem from a third party. This used to be common practice in Iceland, but this transit has since been deemed shoddy according to the classical theory of translation, or so I’ve been told. But seeing as the final outcome – the translation – is only a relative of the original work, it should not really matter whether it’s a first or second cousin. It is only fair that the relations are mentioned – who begat whom with whom where and whatfor.

Most of the poems in this book are translated from the original language, although a few have been borrowed from other translators. Details can be found in the commentary section at the end of the book.

III

Even the greatest prudes in Finland would regularly say «voi vittu» without flinching, and this goes for everyone from winterwargrandmothers to pillowfightinghomosexuals to lollipopgirls. The words can be literally translated in at least two fashions – either as «oh, cunt!» or «butter cunt». Most probably most Finns believe themselves to be saying «oh, cunt!». But the weight and meaning of these words are not necessarily «the same» from one language to another – he or she who shouts «smörfitta» at the dinner table in Sweden, is not performing the same act as one saying «voi vittu» on the other side of the Baltic, and it is to be expected that Swedish housewives would shake their fists vigorously at such language.

In traditional translation the phrase would be «damn it», or similar. But the words are of course not «damn it», they are «butter cunt». Or, I mean, in a matter of saying.

The Swedish profanity linguist Magnus Ljung divides profanities into several different categories, including theological («damn»), expletives («oh!»), fecal («shit»), sex-related («cunt»), and many others. The different categories are used differently in different languages. The most powerful of profanities seek to break taboos, go further than others have gone before, even though most of those used on an everyday basis stay far within those limits. But when we wish to go further, we employ the unusual, or original, and seek new ways to express our dissatisfaction. So it happens that something which is completely mundane in one language, like «voi vitto» in Finnish, becomes excruciatingly vulgar in another.

There is somewhat of a tradition for normalisation in the translation of literary work. An idiom in the language being translated is changed into another idiom in the target language, the names of places and characters are even changed, word-plays are twisted to be understood etc. Anything exotic is normalised.

Naturally people disagree on whether it is more important, in the consumption of art, to understand or to sense, but most (perhaps too many) seem to avoid that which they don’t understand, or even reject it completely.

Were I to paint a picture of Kallio (my neighborhood in Helsinki) for the Icelandic market in the same method as many translations are done, I would normalise it – I would change the supermarket chain Alepa into the supermarket chain Bónus, a tram would become a bus, brothels would be solariums, and the flowers grass. Because for an Icelandic person bus means the same as a tram does for a Finnish one (except the trams are on time and used by many – but then translations are merely approximations).

When you come to a new place one of the most enjoyable things to see are those that are different from those places one is used to. Here in Kallio I become amazed seeing three brothels side-by-side, with a sex-shop on one side and a strip-joint on the other. I look into the bottomless misery of the winos in my neighborhood like a well that no one knows where ends, or whether it does at all, and I learn something new about man, where he can get (out of sight).

In a recent book of poems from Linh Dinh (whose poetry can be found in this very collection), Jam Alerts, there is a poem in the form of a book review on the poetry translations of a man named Reggis Tongue – and Reggis deals in unnormalised translations. The poem quotes a prologue by Reggis to his selected translations:

Slovenly translators – bums, basically – think they have to choose between music and sense. To pin down meanings, many of them squash the tune. To ape the melody, they ditch or deface the semaphores. They don’t realize that syntax is melody. A translator must ignore the indigenous drumming echoing in his lumpy head and obey the alien word-order, rhythm of what he’s translating. Make it strange – never try to domesticate a foreign poem!

In most cases in this book no attempt was made to normalize text, and that which sounded strange was simply allowed to sound strange. In the light of the work being translated, i.e. work that deals with language and stretches it, it is very possible that in some places the poems are more strange, more incomprehensible, than were they to be read in the original language, although I still hope that they will allow access to some of the thought originally bestowed on them.

As well as being capable of producing weirdness, unnormalized translations can cause misunderstandings which can even be dangerous, particularly when the reader is not aware of the fact that other paradigms govern other languages. In this way I suspect that when the media proclaims that Iranian president Mahmoud Ahmadinejad says that the American movie mogul Oliver Stone is «a part of the devil», it is only proper to wonder what meaning that translation, which I expect is literal, has. Do they mean that Ahmadinejad literally believes that Stone is possessed – that the devil lives within him – or was his point quite simply one I suppose we can all agree on, that Oliver Stone is a part of the machinery of American capitalism?

It has also been claimed repeatedly that Ahmadinejad wanted to «wipe Israel of the map». This has been chewed, back and forth, as the God’s honest truth. However, the British newspaper The Guardian printed the following correction on the 22nd of February, 2007:

Mahmoud Ahmadinejad, president of Iran, has not «called for Israel to be wiped off the map». The Farsi phrase he employed is correctly translated as «this regime occupying Jerusalem must vanish from the page of time». He was quoting a statement by Iran’s first Islamist leader, the late Ayatollah Khomeini.

Then of course we might wonder where Ahmadinejad is going with this.

It should be duly noted that the author of this text is no specialist in Iranian politics, and does not take a stance on whether or not Ahmadinejad is «evil» or «good», but is mostly skeptical of both the media and politicians.

IV

The poems in this book were chosen quite simply because they interested me. It really isn’t more complicated than that. It would have been enjoyable to add many other poets, as well as many other interesting (enjoyable and important) poems by the poets that are included in this book, but for reasons of time it was impossible. If all goes well another volume will be produced in the next one or two years.

Lastly, it is right to thank those who put their shoulder to the wheel. Firstly the poets, of course. A list of the poets can be found in the table of contents, but it is also right to mention Ellie Nichol who gave permission to include the texts of bpNichol.

The following people read either single poems, the whole manuscript and/or gave useful tips: Arngrímur Vídalín, Ingólfur Gíslason, Haukur Már Helgason, Haukur Ingvarsson, Derek Beaulieu, Nadja Widell and Hildur Lilliendahl. Many of the poets also helped with translations and answered quickly and surely the various questions that popped into the translator’s mind. Last but not least Finnish poetry-activist Leevi Lehto gets heaps of thanks; without him this book would never have become reality.

—-

This text is an english translation of my prologue to my new icelandic poetry translation anthology, 131.839 slög með bilum, which features poetry by the following poets:

Charles Bernstein , Jon Paul Fiorentino, Susana Gardner, Oscar Rossi, Kirby Olson, Leevi Lehto, Sharon Mesmer, Jan Hjort, Jesse Ball, Markku Paasonen, Jack Kerouac, Derek Beaulieu, Katie Degentesh, Paul Dutton, Nada Gordon, Paal Bjelke Andersen, , Gherardo Bortolotti, Daniel Scott Tysdal, Iain Bamforth, Michael Lentz, Anne Waldman, Teemu Manninen, Mike Topp, Ida Börjel, Amiri Baraka, S. Baldrick, bp Nichol, Charles Bukowski, Mairead Byrne, Mark Truscott, John Tranter, Sylvia Legris, Maya Angelou, Bruce Andrews, Haukur Már Helgason, Craig Dworkin, Shanna Compton, Lars Mikael Raattamaa, Vito Acconci, K. Silem Mohammad, , Frank Bidart, Rita Dahl, damian lopes, Jelaluddin Rumi, Rachel Levitsky, Tom Leonard, Hans Magnus Enzensberger, Ian Hamilton Finlay, Ulf Karl Olov Nilsson, Caroline Bergvall, Christian Bök, e. e. cummings, Saul Williams, a. rawlings, Stephen Cain, Jeff Derksen, Linh Dinh, Nico Vassilakis, Martin Glaz Serup, Malte Persson, Anna Hallberg.

Gleður mitt sturlaða hjarta – um Vélgöltinn eftir Bjarna Bernharð

Á síðustu fimm árum hefur ljóðskáldið Bjarni Bernharður sent frá sér sex bækur, auk þess sem ein þeirra, Ljósboginn, hefur verið gefin út í endurskoðaðri útgáfu, og þó eitthvað af þessu efni sé endurunnið, endurútgefið og/eða endurskoðað, þá er þetta vel að verki staðið – sérílagi þegar litið er til þess að efnið er að stærstum hluta gott. Eitt þeirra meginstefa sem ganga í gegnum verk Bjarna er hlutskipti listamannsins, og í þeim skrifum fjallar hann ekki síst um sjálfan sig í heiminum; ég held það sé alveg óhætt að líta á ljóð Bjarna sem ævisöguleg, og ætla að sinni ekkert að fást við hugmyndir um mögulega ljóðmælendur í verkum hans. Þar með er auðvitað ekki sagt að Bjarni skáldi ekki, búi ekki til, breyti, túlki o.s.frv., en sjálfsagt er ómögulegt fyrir aðra en þá sem nærri honum standa að geta sér til hvað er „satt“ og hvað er „ósatt.“

Heyrt hef ég að því kveðið að það séu áhöld um hvað hafi gert mig að listamanni. Bækur mínar eru kallaðar „sýruhausabókmenntir“ og málverkin „sýrð“. Þetta er talin gervimennska í listheiminum. Að gerast listamenn uppúr eiturlyfjaneyslu sé að fara bakdyramegin að listinni. Komið sér upp elementi sem sé ekki gildandi. Það kann að vera fótur fyrir þessu. Og hvað mig varðar er þetta alls ekki fráleitt.

(Sýruhaus – bls. 28-29)

Ævisaga Bjarna er heldur ekki venjuleg; hlutskipti þessa tiltekna listamanns er samofið mikilli eiturlyfjaneyslu á tímabili, að mestu á hugvíkkandi efnum, sem, auk kræfrar geðsýki, leiddi meðal annars til þess að Bjarni framdi hrottalegt morð. Bjarni skirrist hvergi við að fjalla um þetta kvöld þegar hann fékk „ekki hamið höndina sem greip til hnífsins.“

Í dag hringsnýst fyrir honum hvað gerðist næstu mínútur. Margoft hefur hann reynt að endurlifa þessi augnablik atburðanna og gera sér grein fyrir hvað knúði hann til ódæðisins. En alltaf gripið í tómt.

(Nóvembernótt – bls. 24-25)

Kaldur, allt að því þvingaður, prósastíll Bjarna vekur með mér hroll, svo ég á bágt með að einbeita mér og kólna allur upp. Það er engum heiglum hent að „láta lífið í kveðskapinn“ á þennan hátt, og það er ljóst á skrifunum, á textanum, að Bjarna er ekki auðvelt að hugsa til þessa, en hann gerir það samt, þó hann hafi „alltaf gripið í tómt“. Því á meðan við getum lagt harmleiki frá okkur, snúið okkur að öðru, þá eru það örlög Bjarna að búa með því sem hann hefur gert. Og í allri sinni grimmd og óskiljanleik heimta sá harmleikur einmitt einhverja tilraun til skilnings, hversu sem hann má vera ómögulegur.

Í Bjarna búa í raun tveir höfundar. Annar skoðar veröldina í prósum sem eru í senn kaldranalegir og hjartnæmir, eins undarlega og það nú hljómar. Á köflum eru þeir jafnvel stirðbusalegir, furðulega málfræðilega samsettir en samt hýper-einfaldir, og maður gleðst af lestri texta sem er ekki skrifaður eins og höfundur hafi lært íslensku í kennslubók, eða í málvöndunarpistlum dagblaða, heldur eigi tungumálið sér sjálfstæðara líf, sé jafnvel ókennileg og undarleg skepna sem lætur ekki beygja sig undir þumalputta reglur.

Hinn höfundurinn yrkir knappt, ljóð sem einkennast af „ljóðrænni kyrrð og myndrænni fegurð“, eins og Valdimar Tómasson lætur hafa eftir sér á baksíðu bókarinnar. Þar sem best tekst til sekkur textinn innum augnkúlur lesanda eins og tundurdufl:

Það gleður mitt sturlaða hjarta

að heyra orð þín

bróðir

(Endataflið – bls. 16)

Furðum

bregður fyrir

á fölbleikum himni

Að lokum

étur vélgölturinn

alla ferðina.

(Vélgölturinn bls. 12)

Hér er fínlega unnið með rytma og hljóð málsins svo syngur í og tónar eins og einungis texti getur sungið og tónað – sem er langt í frá á sama hátt og músík syngur og tónar – og minnir að einhverju leyti á málverk Bjarna. Upplesin fljóta fónemin ofan á myndmálinu, dólandi og æsingarlaust. Sjálfar ljóðmyndirnar verða næstum því ónauðsynlegar, en hafa þó til að bera, þegar að er gætt, þann heillandi eiginleika að meika aldrei alveg sens, bíta aldrei alveg í skottið á sér en láta svolítið eins og það standi til. Lesandinn er svo látinn um að bíta í skottið á sér sjálfur.

Bjarni er ekki eitt þeirra skálda sem látast, með réttu eða röngu, búa yfir djúpri visku um veröldina. Heimur Bjarna er heimur furðunnar og spurnarinnar – sem er líklega, þegar allt kemur til alls, töluvert heilbrigðari lífssýn en sú að veröldina sé hægt að útskýra með veraldlegum eða andlegum lögmálum.

Birtist í Tímariti Máls og menningar, haust 2007.

Þú ert pípa

I

Skilningur manns á eigin tungumáli er takmarkaður, skilningur manns á öðrum tungumálum er jafnan enn takmarkaðri, og fullkominn flutningur texta frá einu tungumáli yfir á annað er ómögulegur einfaldlega fyrir þær sakir að um tvö ólík tungumál er að ræða. „Boat“ er ekki það sama og „bátur“ sem aftur er ekki það sama og „Boot“ eða „båt“ og hvað þá „bateau“. Það liggur í augum uppi.

Að þýða ljóð er að skrifa ljóð eftir forskrift, að svo miklu leyti sem það er mögulegt. Manni er uppálagt að velja hvaða eiginleikar þess fá að halda sér, að svo miklu leyti sem þeir geta haldið sér – form, útlit, stuðlun og aðrir hljóðeiginleikar, rím, hugmyndir og hugmyndatengsl, orðaleikir, samhengi, saga, vísanir, semantík, tákn o.s.frv. – og síðan er manni uppálagt að ákveða hvað fær að koma inn í verkið sem ekki var þar fyrir. Óhjákvæmilega bætist margt við, því hver flutningur bætir lögum ofan á það sem áður stóð og fjarlægir önnur. Ef við tökum sem dæmi hina frægu sögu Borgesar um Pierre Menard, sem tekur að sér að endurrita Don Kíkóta orð fyrir orð á 20. öldinni, þá verður sú bók, eins og Borges bendir háðskur á, annað fyrirbæri en það sem Cervantes skrifaði á 17. öldinni: Menard beitir tungutaki sem honum er óeðlilegt á meðan Cervantes skrifaði einfaldlega í stíl samtíma síns. Verkin eru ólík fyrir þær sakir að það eru ólíkir menn sem skrifa þau á ólíkum tímum, þó bókstafirnir, orðin, setningarnar, málsgreinarnar… o.s.frv. séu þau sömu í sömu röð. Bandaríska ljóðskáldið Kenneth Goldsmith framkvæmir svipaða gjörninga, þ.e. að skrifa niður tungumál sem þegar er til staðar – hefur m.a. skrifað upp eitt tölublað af New York Times (Day), hvert einasta orð sem hann sagði í viku (Soliloquy), veðurfréttirnar (Weather) o.s.frv. Þetta hefur verið kallað N+0 þýðing, og nefnist í höfuðið á Oulipo aðferðinni N+7, þar sem orðum í texta (t.d. öllum nafnorðum) er skipt út fyrir það sjöunda næsta í ákveðinni orðabók. Hið augljósa er þetta: Þýðingin sem afrit, endursköpun hins sama er ómögulegur gjörningur, þýðingin er alltaf ný.

Stór hluti þeirrar erlendu ljóðlistar sem kennir sig við tilraunaskrif (avant-garde, post-avant, experimental, radical, language, digital, flarf, post-langpo, post-prairie o.s.frv.) fæst við framsetningu, þýðingu og túlkun sem stefnir að einhvers konar ummyndun, eða jafnvel eyðileggingu, tungumálsins. Tungumálið er meðhöndlað sem hvert annað hráefni – merking þess rifin og teygð, og fýsískir eiginleikar þess (hljóð og mynd) rifnir og teygðir.

Texti er samansafn merkinga, fónema og morfema sem notuð eru til að tjá eitthvað um „veruleikann“ með „veruleikanum“. Sem dæmi má nefna hvernig metafórískur „veruleiki“ er notaður til að tákna eitthvað sem lesandinn getur heimfært á sinn eigin „veruleika“. Tungumálið er sjálfstæður veruleiki í veruleikanum. Verkefni umræddrar ljóðlistar er þá oftar en ekki að gata umræðuna um annan hvorn þessara veruleika, eða báða – að sækja út úr því samkomulagi sem ríkir um textann sem veruleika og lífið sem veruleika: Í gegnum holurnar er kannski hægt að sjá eitthvað annað, og í öllu falli grær tungumálið saman öðruvísi í laginu en það var fyrir. Sá sem eitt sinn hefur lesið orðið „tálguð“ sem guð tálsins, frekar en eitthvað tálgað með hnífi, er gjarn á að sjá tálguði í tálguðum texta.

Mörg þeirra ljóða sem birtast í þessari bók eru þýdd úr ensku, sem er tungumál sem hefur það fram yfir íslensku (eða ber þann kross) að vera ekki eitt tungumál heldur mörg. Ljóðin á ensku eru skrifuð af fólki af mörgum þjóðernum sem hefur ensku að móðurmáli, auk þess sem nokkur eru skrifuð af fólki sem á sér önnur móðurmál (Caroline Bergvall er sem dæmi frönsk/norsk, Gherardo Bortolotti er ítalskur o.s.frv.). Eins og finnska ljóðskáldið Leevi Lehto hefur bent á er þetta tungumál – þ.e. enska-sem-annað-tungumál – hið raunverulega heimstungumál, enda er það talað af töluvert fleiri einstaklingum en enska-sem-fyrsta-tungumál.

Það er engin leið að þýða ástralska ensku yfir á ástralska íslensku eða ameríska ensku yfir á ameríska íslensku. Það er ekki einu sinni hægt að staðfæra með notkun mállýskna, því það litla sem er eftir af þeim í þessu landi tungumálshelfararinnar dugar einfaldlega ekki til (ekki að það væri nokkuð nákvæmari „þýðing“). Íslenska og enska eru hvort í sínum heiminum hvað þetta varðar.

Tilraunaljóðlist af þeirri tegund sem finna má í bók þessari hefur verið stunduð í enskum málheimi áratugum saman af tugþúsundum ólíkra einstaklinga sem hver um sig hefur lagt sitt að mörkum við að víkka út (þrengja, sprengja; ummynda, afmynda) hugmyndina um ensku sem tungumál – á meðan íslenskan á enn fjarska takmarkað af slíkum tilraunum í bókmenntasögu sinni, og hefur þurft, að mér sýnist, að berjast við ansi tækan næringarskort á síðustu árum enda varla neitt lengur sem sleppur úr pilsfaldi íslenskra prófarkalesara. Kannski kunna skáldin líka bara vel við sig þar.

II

Líkt og ekkert er hægt að „flytja“ á milli tveggja tungumála er ekkert óþýðanlegt þegar maður hefur loks áttað sig á því að ekkert er hægt að þýða. Þýðing á bókmenntaverki er aldrei sama verkið, heldur nýtt verk sem er skylt því fyrra. Þýski heimspekingurinn Friedrich Schleiermacher (1768-1834) orðaði það svo að listamaður gæti skoðað þýðingu verks síns með því að ímynda sér hvernig barn hans liti út, hefði konan hans átt það með öðrum manni (kynjahlutverkin í þessari setningu eru Schleiermachers – þeim má snúa á haus án þess að fá sand í píkuna).

Fyrst að ekkert (og þó allt) er hægt að þýða á milli tveggja tungumála, hlýtur að vera alveg jafn (ó)mögulegt að þýða á milli fleiri en tveggja tungumála. Þ.e. að þýða þýðingu einhvers annars á ljóði þess þriðja. Þetta var alvanalegt á Íslandi í eina tíð, en þessi millilending þykir nú, að því mér er sagt, léleg samkvæmt hinum klassísku þýðingarfræðum. En þar sem lokaútkoman – þýðingin – er hvort eð er bara ættingi upprunaverksins, þá skiptir ekki endilega öllu hvort hún er tvímenningur eða þremenningur. Það er engu að síður ekki nema sanngjarnt að maður geti skyldleikans – hver gat hvern með hverjum hvar og hvers vegna.

Flest ljóðin í bókinni eru þýdd úr upprunatungumálinu, en þó eru fáein sem eru fengin að láni frá öðrum þýðendum. Um hvernig þessu var háttað má lesa nánar í athugasemdaskrá aftast í bókinni.

III

Jafnvel mestu teprur Finna segja reglulega „voi vittu!“ án þess að blikna, jafnt vetrarstríðsömmur sem koddaslagshommar og sleikipinnastúlkur. Þetta má þýða orðrétt á tvo vegu – annars vegar sem „æ, kunta!“ og hins vegar sem „smjörkunta!“. Líklega telja flestir Finnar sig segja „æ, kunta!“. Hins vegar er þyngd orðanna og merking ekki endilega „sú sama“ milli tungumála – sá sem æpir upp yfir sig „smörfitta!“ eða „oj, fitta!“ við matarborð í Svíþjóð, er ekki að fremja sama gjörning og sá sem segir „voi vittu!“ við sams konar matarborð hinumegin við Eystrasaltið, og má búast við því að sænskar húsmæður oti hnefa sínum sköruglega að hverjum sem leyfir sér slíkt.

Í hefðbundinni þýðingu er þetta jafnan þýtt sem „fjandakornið“ eða álíka. En þetta þýðir auðvitað ekki fjandakornið, þetta þýðir smjörkunta. Eða svona, þannig lagað.

Sænski blótsmálfræðingurinn Magnus Ljung skiptir blótsyrðum upp í mismunandi flokka, m.a. guðfræðileg (djöfuls), upphrópanir (æ!), saurtengd („skíttíðig“), kyn(lífs/færa)tengd (tussa), og marga fleiri, og eru flokkarnir langt í frá alltaf notaðir á sama hátt í ólíkum tungumálum. Kröftugustu blótsyrðin sækja í að brjóta tabú, ganga lengra en gengið hefur verið áður, þó flest þeirra sem notuð eru dagsdaglega séu vissulega langt innan markanna. En þegar við viljum ganga lengra, beitum við hinu óvenjulega, eða frumlega, og leitum nýrra leiða til að tjá óánægju okkar. Þannig vill það til að það sem er hversdagslegt á einu máli, eins og „voi vitto“ er á finnsku, verður gríðarlega vúlgart á öðru.

Það er hefð fyrir nokkurri normalíseringu í þýðingum bókmenntaverka. Máltækjum í tungumáli sem þýtt er úr er breytt í máltæki sem þegar fyrirfinnast í tungumálinu sem þýtt er á, nöfnum staða og einstaklinga er jafnvel breytt, snúið er upp á orðaleiki svo þeir skiljist o.s.frv. Það sem er framandi er normalíserað.

Nú eru menn eðlilega ekki sammála um hvort sé mikilvægara þegar kemur að listneyslu, skilningur eða skynjun, en flestir (kannski of margir) virðast forðast það sem þeir ekki skilja, og jafnvel hafna því með öllu.

Tæki ég að mér að mála mynd af Kallio (hverfinu mínu í Helsinki) fyrir Íslandsmarkað á sama hátt og margar þýðingar eru unnar myndi ég normalísera hana - ég myndi breyta Alepa í Bónus, sporvagni í strætó, pútnahúsi í sólbaðsstofu, lækka húsin um tvær-þrjár hæðir, og breyta blómunum í gras. Því að fyrir Íslendingi þýðir strætó það sama og sporvagn þýðir fyrir Finna (nema sporvagninn er á réttum tíma og mikið notaður - en þýðingar eru jú bara nálganir).

Þegar maður kemur á nýjan stað er eitt af því sem er hvað skemmtilegast að sjá, það sem skilur staðinn frá þeim stöðum sem maður er vanur. Hér í Kallio hverfi Helsinki-borgar, þar sem ég bý, fyllist ég furðum þegar ég sé þrjú pútnahús hlið við hlið og kynlífstækjabúð öðrumegin við röðina en strippbúllu hinumegin. Ég horfi ofan í botnlausa eymd rónanna í hverfinu eins og brunn sem enginn veit hvar eða hvort endar, og ég læri eitthvað nýtt um manninn, hvert hann kemst (úr sjónmáli).

Í nýlegri ljóðabók ljóðskáldsins Linh Dinh (sem m.a. á ljóð í þessari bók) Jam Alerts er að finna ljóð í formi bókadóms um þýðingar manns að nafni Reggis Tongue – en Reggis fæst einmitt við ónormalíseraðar þýðingar. Í ljóðinu er vitnað í formála Reggisar að þýðingasafni sínu:

Subbulegir þýðendur – ónytjungar, í raun og veru – telja að þeir þurfi að velja milli hljómfalls og merkingar. Til að henda reiður á inntakinu, velja margir þeirra að bæla niður lagið. Til að apa upp melódíuna, kasta þeir fyrir róða eða spilla merkjasendingunum. Þeir gera sér ekki grein fyrir því að setningarbyggingin er melódían. Þýðandi verður að hunsa eðlislægan trommusláttinn í höfði sér og vera trúr útlendu orðaröðinni, rytma þess sem hann þýðir. Látið það hljóma einkennilega – reynið aldrei að temja erlent ljóð að innlendum stöðlum!

Víðast hvar í þessari bók var ekki reynt að normalísera texta, og því sem hljómaði undarlega, einfaldlega leyft að vera undarlegt – og rétt er að nefna að í sumum ljóðanna er að finna stafsetningar- og/eða málfræðivillur, sem eru auðvitað þýddar sem stafsetningar- og/eða málfræðivillur. Hins vegar er aldrei hægt að útiloka að einhverjar ambögur skrifist á klaufaskap þýðanda.

Í ljósi þess hvers konar verk er verið að þýða, þ.e. verk sem takast á við tungumálið og teygja á því, getur vel hugsast að á einhverjum stöðum séu ljóðin enn undarlegri, enn óskiljanlegri en væru þau lesin á upprunalega tungumálinu, þótt vonandi veiti þau einnig aðgang að einhverjum hluta þeirrar hugsunar sem upphaflega var í þau lögð.

Auk þeirra undarlegheita sem ónormalíseraðar þýðingar geta valdið, geta þær valdið misskilningi sem á köflum er hættulegur, sérílagi þegar lesandinn gerir sér ekki grein fyrir því að önnur viðmið eiga við í öðrum tungumálum. Þannig grunar mig að þegar fjölmiðlar segja íranska forsetann Mahmoud Ahmadinejad hafa sagt að bandaríski kvikmyndajöfurinn Oliver Stone væri „hluti af djöflinum“, þá sé rétt að velta því fyrir sér hvaða merkingu sú þýðing, sem væntanlega er orðrétt, hafi. Er það meiningin að Ahmadinejad telji Stone bókstaflega andsetinn – að djöfullinn búi innra með honum – eða á hann einfaldlega við, eins og við getum sjálfsagt flest verið sammála um, að Oliver Stone sé hluti af gangverki hins bandaríska kapítalisma? Að hann sé „helvítis bjáni“?

Því hefur einnig ítrekað verið haldið fram í fjölmiðlum heimsins að Ahmadinejad hafi sagst vilja „útrýma Ísrael af kortinu“. Þetta hefur verið tuggið fram og aftur, sem heilagur sannleikur. Breska dagblaðið Guardian birti hins vegar eftirfarandi leiðréttingu á síðum sínum þann 22. febrúar, 2007:

Mahmoud Ahmadinejad, Íransforseti, kallaði ekki ekki eftir því að „Ísrael yrði útrýmt af kortinu“. Farsi-frasinn sem hann beitti er rétt þýddur sem „þessi stjórn sem hefur hernumið Jerúsalem verður að hverfa af blaðsíðu tímans.“ Hann var þar að vitna í yfirlýsingu frá fyrsta íslamíska leiðtoga Írans, Ayatollah Khomeini heitnum.

Svo er auðvitað spurning hvað Ahmadinejad vildi meina með þessu.

Það skal tekið fram að undirritaður er enginn sérfræðingur í írönskum stjórnmálum og tekur ekki afstöðu til þess hvort Ahmadinejad er af „hinu illa“ eða „hinu góða“, en er almennt skeptískur í garð bæði fjölmiðla og stjórnmálamanna.

IV

Ljóðin í þessa bók valdi ég af því að þau vöktu áhuga minn. Í raun er það ekki mikið flóknara. Mörgum skáldum hefði verið gaman að bæta í safnið, sem og mörgum öðrum áhugaverðum (skemmtilegum og merkilegum) ljóðum eftir þau skáld sem eru í bókinni, en vegna skorts á tíma og plássi reyndist það ekki hægt. Ef allt gengur eftir kemur þó annað bindi að 1-2 árum liðnum.

Að síðustu er rétt að þakka þeim sem lögðu hönd á plóg, en þar ber fyrst að nefna ljóðskáldin og rétthafa ljóðanna. Lista yfir skáldin má finna í efnisskrá, en auk þess er rétt að nefna Ellie Nichol, sem veitti leyfi fyrir textum bp Nichol.

Eftirtaldir aðilar lásu ýmist stök ljóð eða handritið í heild og veittu gagnlegar ábendingar: Arngrímur Vídalín, Ingólfur Gíslason, Haukur Már Helgason, Haukur Ingvarsson, Derek Beaulieu, Nadja Widell og Hildur Lilliendahl. Auk þess veittu mörg skáldanna liðsinni sitt við þýðingu og svöruðu fljótt og örugglega þeim ýmsu spurningum sem þýðanda lá á brjósti. Síðast en ekki síst ber að þakka finnska athafnaskáldinu Leevi Lehto, án hans hefði þessi bók aldrei orðið til.

Hið fagra er fyrir innanhúsarkítekta

I

Íslensk ljóðlist er að mörgu leyti, líkt og frændsystkini hennar um víða veröld, þjóðlegt fyrirbæri og sem slíkt er hún oft einangruð og hefur í gegnum tíðina jafnvel verið afundin gagnvart því sem kalla mætti „erlenda strauma“. Í Reykjavík er ekki heiglum hent að finna nýjar ljóðabækur frá Norðurlöndunum, utan þeirra allra mikilvægustu sem tilnefndar hafa verið til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs, en þær má finna má á Þjóðarbókhlöðunni og fást ekki keyptar. Ljóðabækur á útlenskum tungum í bókabúðum Reykjavíkur eru einfaldlega skammarlega fáar, og telja ekki nema kannski 2-3 hillumetra í það heila. Þau ljóðskáld sem hampað hafa Bókmenntaverðlaunum Norðurlandaráðs hafa lítið verið þýdd, sem og erlend ljóðlist yfir höfuð. Að stærstu leyti afsakast þetta á markaðsforsendum: Það nenna fáir að þýða/gefa út án þess að fá eitthvað fyrir það, og það eru fáir tilbúnir til að gefa nokkuð fyrir það. Ef ekki væri fyrir internetið værum við sjálfsagt öll löngu flutt í burtu.

Ein algengasta klisjan sem haldið er fram um íslenska ljóðlist er að á Íslandi séu allir skáld. Þetta er að einhverju marki satt. Þó það steypi sér ekki allir í útgáfu, og fáir komist að hjá stóru forlögunum, þá er ljóst að fjöldi þeirra sem hefur að einhverju marki fengist við ljóðlist – frá hagyrðingum til framúrstefnuskálda, textahöfundum til ljóðrænna módernista – er gríðarlegur. Áhuginn virðist hins vegar þess eðlis að þessi ótrúlegi fjöldi íslenskra skálda vilji skrifa, miklu heldur en lesa. Þá má einnig geta þess að stærstur fjöldi starfandi ljóðskálda á Íslandi, þ.e. þeirra sem hafa lagt fyrir sig bókmenntir sem lífsstarf, eru einnig skáldsagnahöfundar. Mynstrið, sem þó er langt í frá algilt, er þá þannig að yngri höfundar sinni ljóðlistinni meðan þeir eru á þrítugsaldri og snúi sér svo að skáldsagnabókmenntum á fertugsaldri. Margir snúa aftur annað slagið, en um flesta þeirra má segja að ljóðið sé eins konar hjákona – þó hið gagnstæða eigi sér líka stað, og dæmi um slíkt er höfundur á borð við Sigurð Pálsson, sem er heilt og klárt ljóðskáld, þó hann hafi duflað við skáldsagnaskrif.

List sem einangrar sig í litlu landi mun alltaf eiga erfitt uppdráttar, og þá sérílagi þegar um er að ræða listform sem, af hvaða orsökum sem það er, höfðar til fárra. Hið fullkomna frelsi ljóðlistarinnar er að einhverju leyti fólgið í þessu afskiptaleysi – þessu nær fullkomna tilgangsleysi. Og þar skiptir engu hvar í veröldinni maður er staddur. Þannig er ljóðlist á Íslandi bæði ómöguleg og auðveld.

II

Á síðustu árum hefur ýmislegt tilraunakennt fengið að skríða upp á yfirborðið, og hefur væntanlega verið að gerjast í fartölvum skáldanna í nokkurn tíma þar á undan – en því skal auðvitað haldið til haga að líkt og víðast hvar er yfirborð íslenskrar ljóðlistar auðvitað nærri kviku jarðar. Tilraunagleði hefur gripið um sig hjá fjölda skálda sem lagt hafa í þessa undarlegu og erfiðu ferð burt frá klassískri fagurfræði íslenskrar ljóðlistar – sem kallar ýmist á snarpa myndnotkun og tæknilega nálgun á lífsspekileg viðfangsefni, eða eins konar smellin gamanljóð full orðaleikjum og útúrsnúningum á lífsspekilegum viðfangsefnum – og beint út í geim. Ferðalagið virðist að vísu höfða mest til skálda undir 35 ára aldri. Sem dæmi má nefna Óttar Martin Norðfjörð sem gefið hefur út bækur eins og AÁBCDÐEÉFGHIÍJKLMNOÓPQRSTUÚVWXYÝZÞÆÖ þar sem sagðar eru ljóðsögur í stafrófsröð, þannig að í hverjum kafla byrja öll orðin á sama staf, og Gleði & Glötun sem er eins konar klipplista-pönk-ljóðabók, þar sem bókstafir fara á flug og trylla lesandann í óskammfeilni sem vart er einu sinni hægt að meðtaka sem kaldhæðni – bók sem er jafn óræð og mesti hámódernismi þar sem enginn leið er að fá hönd á fest hvað skáldið er að fara með öllum yfirdrifna boðskapnum. Af svipuðum meiði er bókin Litli kall – strikes again eftir Steinar Braga, sem samanstendur af yfirgengilegum prósum sem halda mætti að væru skrifaðir af ólæsum og óskrifandi siðblindum geðsjúklingi.

Þá má nefna ljóðahljómsveitina Músifölsk, sem samanstendur af þeim Emil Hjörvari Petersen og Jóni Erni Loðmfjörð, sem fremur textagjörninga með hjálp ljóðamaskínunnar/ textahrærivélarinnar Dadda – og í nýfæddri kreðsu stafrænnar ljóðlistar á Íslandi eru þessir ungu menn brautryðjendur, þó þeir feti að nokkru í fótspor erlendra framúrstefnuskálda, en þar ber líklega hæst áhrif kanadískra hljóðljóðaskálda á borð við Christian Bök og bpNichol. Sá fyrrnefndi hefur reyndar heimsótt land, ljóð og þjóð í tvígang.

Sumarið 2005 var alþjóðleg ljóðahátíð ljóðskáldahópsins Nýhils fyrst haldin. Gestir hátíðarinnar voru m.a. sænska ljóðskáldið Anna Hallberg, hin finnsk-sænska Catharina Gripenberg, Daninn Lone Hörslev, Bretinn Billy Childish, Bandaríkjamaðurinn Jesse Ball og hinn kanadíski Christian Bök. Anna Hallberg, Jesse Ball og Christian Bök komu svo aftur þegar hátíðin var haldin í annað sinn í nóvember árið eftir, ásamt Jörgen Gassilewski, Leevi Lehto, Derek Beaulieu, Jane Thompson, Kenny Goldsmith, Gunnar Wærness, Katie Degentesh, og Matti Pentikäinen. Auk þeirra komu fram á hátíðunum tugir íslenskra ljóðskálda, og var áberandi fjölgun í tilraunamennsku á milli ára – þar sem fleiri létu vaða í furðulegri ljóðlist en menn máttu áður venjast seinna árið. Á smágerðri ljóðasenu geta viðburðir af þessu tagi verið gríðarlega mikilvægir, þar sem þeir veita innsýn í það sem er að gerast í heimum sem eru ólíkir okkar eigin, þó í stikkprufuformi sé.

Þá er enn ónefnd sú grasrótarbókaútgáfa sem þrífst innan hópa á borð við Nýhil og Nykur, þar sem DIY hugsjónin mætir þeim sívaxandi elegans sem fylgir aukinni tölvukunnáttu og færni í notkun myndrænu. Nykur var upphaflega stofnað af ljóðskáldinu Andra Snæ Magnasyni árið 1995, og var mjög virkt í nokkur ár á eftir. Um það leyti sem Nykur var að lognast út af, skömmu eftir aldamót, var útgáfan og ljóðafélagsskapurinn Nýhil stofnaður. Meðal meðlima í Nýhil er Kristín Eiríksdóttir, hverrar ljóð birtast í þessu riti. Fyrir um ári síðan tóku sig síðan til nokkur yngri ljóðskáld og endurvöktu Nykur og hafa komið út þrjár bækur á þeirra vegum, meðal annars eftir áðurnefndan Emil Hjörvar Petersen.

III

Sú ljóðabók sem átti einna mestu fylgi að fagna á síðasta ári var Guðlausir menn –hugleiðingar um jökulvatn og ást eftir Ingunni Snædal. Ljóðin lýsa ferð austur á firði á Íslandi í jarðarför ömmu ljóðmælanda. Bókin er einföld í byggingu, að mörgu leyti falleg, og var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. Hún er þó býsna ólík því sem undirritaður ímyndar sér að sé að gerjast í ljóðheimum á Íslandi – þó áhrifa hennar eigi kannski eftir að gæta síðar.

Hin virðulegu eldri skáld Íslendinga hafa heldur ekki látið sitt eftir liggja á síðustu árum. Vésteinn Lúðvíksson, sem þekktastur var fyrir að skrifa smásögur, leikrit og skáldsögur, sneri aftur á ritvöllinn eftir langt hlé árið 2003 með ljóðabókinni Úr hljóðveri augans, gaf svo út Svona er að eiga fjall að vini árið 2004 og nú síðast Sumir láta eins og holdið eigi sér takmörk í fyrra, auk þess sem hann hefur þýtt Po Chü-I og Ashtavakra gita. Ljóðabækur Vésteins eru markaðar búddískri lífssýn, og furðu fjörugar miðað við aldur skáldsins.

Það þykja stórtíðindi á Íslandi þegar Hannes Pétursson sendir frá sér ljóðabók, en það gerðist einmitt á síðasta ári þegar Mál og menning gaf út Fyrir kvölddyrum. Þá hafði ekki komið út bók frá Hannesi frá því árið 1993, þegar bókin Eldhylur færði honum Íslensku bókmenntaverðlaunin. Hannes yrkir eins og maður á virðulegasta aldri um endalokin og hrífur sína mörgu aðdáendur með sér.

Þá er ónefndur Einar Már Guðmundsson sem á síðasta ári sendi frá sér fyrstu ljóðabókina um nokkuð langa hríð, eða frá árinu 1995 þegar Í auga óreiðunnar kom út. Nýja bókin nefnist Ég stytti mér leið framhjá dauðanum og fjallar í stuttu máli um ástina, pólitíkina og baráttu skáldsins við alkahólisma. Einar er á kunnuglegum slóðum í bók sinni sem er full af orðaleikjum og pörun óskyldra ljóðmynda (montage), sem hafa verið hans aðalsmerki sem ljóðskálds frá upphafi.

IV

Sölvi Björn Sigurðsson, hvers ljóð má finna í þessu riti, hefur gefið út þrjár ljóðabækur. Þær fyrstu tvær, Ást & Frelsi og Vökunætur Glatunshundsins, lét höfundurinn prenta undir eigin formerkjum, batt sjálfur inn, málaði kápur og seldi í númeruðum eintökum. Fyrir jólin 2005 kom svo út 200 blaðsíðna ljóðabálkur hjá Máli og menningu, Gleðileikurinn djöfullegi, sem fjallar um súrrandi fyllerí ljóðmælanda niður aðalverslunargötuna í Reykjavík. Ljóðabálkurinn er ortur í þríliðahætti upp úr vítisljóðum Dantes. Í stað Dantes sjálfs er þar að finna Mussju (monsieur – hljóðskrifað á íslensku), og í stað Virgils er kominn Dante. Í stað Beatrísu er komin Klara nokkur, fagurt og ómótstæðilegt Reykjavíkurfljóð. Gleðileikurinn djöfullegi er tignarlegur, rómantískur og svífur einhvern veginn yfir raunveruleikanum á sama hátt og það að vera á botnlausu fyllerí er ekki það sama og að vera edrú og vakandi. Ljóðrænunni er sleppt lausri og það er eitthvað villidýrslegt við beitingu Sölva á bragarhættinum, stuðlum, höfuðstöfum og rími. Í stað þess að stika milliveginn milli þess að skrifa 14. aldar ljóð og 21. aldar ljóð skrifar Sölvi eiginlega hvorutveggja í einu, og lifir bálkurinn þannig í eiginlegum tvítíma.

Kristín Eiríksdóttir gaf út sína fyrstu bók, Kjötbæinn, hjá Bjarti árið 2004 og fyrir um ári síðan kom út seinni bókin, Húðlit auðnin, hjá Nýhil. Í báðum bókunum er að finna draumkennda, myndríka prósa, sem eiga eitthvað skylt við seinni tíma súrrealisma, eins og hann birtist til dæmis hjá skáldinu Sjón. Sögur Kristínar fljóta áfram röklaust eins og lífið sjálft, með undirliggjandi óhugnaði og ógæfu. Eitt af aðalsmerkjum Kristínar er hugrekkið til að eiga og hanna sinn eigin raunveruleika – ljóðmælendur hennar eru á einhvern hátt ótrúlega einir í veröldinni, faðma veröldina að sér eins og lítil börn sem hafa lokað sig inni í herbergi til að fela sig fyrir foreldrum sínum – og segir hún meðal annars í greininni Yfirlýsing, sem birtist í bókinni Af ljóðum, sem Nýhil gaf út fyrir fyrri alþjóðlegu ljóðahátíð sína:

Hið fagra er fyrir innanhúsarkítekta og týndar sálir að leita að sjálfum sér.
Hið fagra er Hin langa trúlofun brúntónað antíkbæs og hreinlynd stúlka.
Listamenn verða að vera hafnir yfir almennan smekk á fegurð.
Fagurfræði er það sem við notum, við verðum að vita hvernig hún virkar og hvernig ekki, nota bæði, fagurfræði er stýrikerfi.

V

Ljóðlistin er tvístruð listgrein með ótal rætur, og útlit hennar markast algerlega af sjónarhorninu og sjáandanum. Þó íslensk ljóðlist sé lítil á hið sama við hér – innan þessa kima eru fleiri kimar og innan þeirra kima eru enn fleiri kimar. Yfirlitsgrein af þessu tagi getur aldrei verið nema dauf stikkprufa af lifandi ljóðasamfélagi og það er óhjákvæmilegt að margt verði ónefnt sem hefði mátt fljóta með, einfaldlega sökum plássleysis. Til að kynnast ljóðheimi er auk þess nauðsynlegt að dýfa sér í hann, sökkva til botns og drukkna – og duga þar ljóðin ein til.

Greinin var skrifuð sem formáli að íslenska hluta bókarinnar Detta är inte fiktion / Täme ei ole fiktiota, sem kom út hjá Teos og Söderström í Finnlandi þann 10. september, 2007. Fulltrúar Íslands í þessari skandinavísku antólógíu voru Kristín Eiríksdóttir og Sölvi Björn Sigurðsson.

Stundum er ekkert jákvætt við Já og ekkert merkilegt við upphrópunarmerki (!)

„Já hefur sett sér þau markmið að veita viðskiptavinum framúrskarandi þjónustu, sjá fyrir og mæta nýjum þörfum viðskiptavina, að skapa öflugt og spennandi starfsumhverfi, þróa verðmæt viðskiptasambönd og bera sig saman við þá bestu.[1]“

Nýja símaskráin, 118 Já símaskráin 2007, er mikil og vegleg bók þar sem saman eru tekin nöfn velflestra Íslendinga og þau pöruð saman við heimasímanúmer viðkomandi, farsímanúmer og heimilisföng. Þá er einnig nokkuð um netföng og vefföng í bókinni. Nokkrar vonir hafa verið bundnar við útgáfu bókarinnar frá því einkarekna fyrirtækið Já tók við útgáfunni af Símanum í fyrra. Er þetta önnur símaskráin sem kemur út frá Já – hún er prentuð í 230 þúsund eintökum, sem þætti heldur fífldjarft upplag hjá öðrum forlögum, en þar sem bókinni er dreift ókeypis er slíkur samanburður augljóslega ómarktækur og ósanngjarn (harðspjaldaútgáfan, sem ætluð er fjármagnstekjuþegum, kostar 650 krónur).

Forlagið sem svo digurbarkalega nefnir sjálft sig einfaldlega Já! segir í auglýsingum og umfjöllun, sem ekki fór lítið fyrir kringum útgáfu ritsins, nokkrar stórar „breytingar“ hafa verið gerðar á bókinni á milli ára. Annars vegar er bókin hálfu kílói léttari en fyrr, þrátt fyrir að vera 96 síðum lengri (sem er raunar óverulegt þegar litið er til þess að heildarlengd verksins er 1584 síður!) og hins vegar fylgir henni stækkunargler fyrir þá sem finnst letrið of lítið. Önnur breytingin svo að segja afnemur hina og eftir stendur ekkert nema sjónhverfingin: Bókin er minnkuð til þess eins að vera stækkuð aftur. Jess!

Þetta er þó langt í frá stærsti löstur þessarar svokölluðu „nýju“ bókar. Gaumgæfi lesandi kunnugur fyrri verkum ritraðarinnar þessa útgáfu, kemst téður lesandi að því að hér er að langstærstum hluta um einfalda og fjarska ófrumlega endurvinnslu á gömlu efni að ræða. Ekki er nóg með að lungi nafnanna í Símaskránni 2007 hafi birst áður í Símaskránni 2006, og raunar símaskránni 1996 ef út í það er farið, heldur er höfuðið bitið af skömminni með því að tengja nöfnin meira og minna sömu símanúmerum og heimilisföngum og áður. Eins og íslenskir bókmenntafræðingar hafa nýverið bent á í öðru samhengi er það sem krýnir sig nýtt ekki endilega neitt nýtt.

Um annað ritmál bókarinnar, þann sem er ekki einfaldlega nafnarunu- og númera kjaftavaðall, má segja það sama. Almannavarnanúmerin eru söm sem fyrr, götur á kortum að mestu leyti óbreytt – nýjungar í litamerkingum korta eru litlar ef nokkrar. Svo mætti lengi telja.
Það virðist vera ríkjandi sjónarmið útgefenda verka af þessum toga að þau sjálf þurfi ekki að vera innblásin, heldur séu þau til þess gerð að blása öðrum, viðtakandanum, lesandanum anda í brjóst. Ábyrgðinni er velt af höfundi yfir á lesanda, og ósjaldan vísað til tilraunastarfs af skyldum toga sem einkenndi vissulega slíka útgáfu um miðbik tuttugustu aldar. Hæglega má þó vísa enn lengra aftur og kenna þessa hugmyndafræði við encyclopædista upplýsingarinnar sem ætluðu verkum sínum fyrst og síðast að kortleggja heiminn, eða í öllu falli þekkingu samtíðarmanna sinna á honum. Vilji maður vera virkilega rætinn er freistandi að vísa allt aftur til forsjálla höfunda Íslendingasagnanna og langdreginna en hámódernískra ættartala þeirra, sem virðast einkum til þess fallnar að torvelda lestur – hver veit nema þar á meðal hafi leynst menn sem hugsuðu með sér: við skulum láta þá hugsa sjálfir! og átt þar við lesendur.

Maður hlýtur ósjálfrátt að velta fyrir sér hver tilgangur þessarar árlegu og undarlegu textaendurvinnslu sé – sérílagi á digital-tímum þar sem upplýsingar af þessu tagi má auðveldlega nálgast á netinu. Sé það einkum ásetningur höfunda að endurskapa anda löngu liðinna tíma, bera fram gamalt vín á nýjum belg, er þó ekki að sjá að það sé ýkja vel heppnað. Leiðinlegt er ekki samheiti við list. Lestur bókarinnar er þar að auki svo yfirgengilega leiðinleg iðja að jafnvel sjálfkrýndur konungur ljóðleiðindanna, Kenneth Goldsmith, á ekkert í þennan botnlausa hyl sem okkur er hrint ofaní ár eftir ár. Goldsmith, sem segir sjálfur að bækur sínar séu svo leiðinlegar að hann lognist iðulega út af við lestur prófarkanna, hefur það að markmiði að geta skrifað á meðan hann horfir á sjónvarpið. Nýjasta bók hans, Traffic, sem kom út fyrir skemmstu er einfaldlega uppskrifaðar útvarpslýsingar á umferðinni í New York. Fyrir honum er tungumálið lifandi hlutur sem hægt að grípa og festa niður á blað, gera úr því ljóðlist sem er allt að því steypu-ljóðlist í ljósi síðufjölda („það má drepa mann með þessu“, sagði bókmenntafræðingur og meinti það á marga vegu). Og ótrúlegt en satt þá er líf í texta Goldsmiths, hann segir okkur eitthvað um tungumálið, á meðan þessi marklausa niðurritun nafna, heimilisfanga og símanúmera – þessi andlausa skráning tungumálsins eftir festum og settum reglum sem aldrei er brugðið út af – er eitthvað allt annað og ófrumlegra. Það liggur við að sjálft tungumálið vanti í textann, ef slíkt er þá á annað borð mögulegt.

Mætum verkinu af góðum vilja, gefum okkur að því sé ætlað að vísa til The Telephone Book sem Ed Friedman gaf út í Bandaríkjunum árið 1979. Bókin, sem samanstóð af uppskrifuðum samtölum með hikum, tafsi, endurtekningum og biðtónum og telst með leiðinlegri, ólesanlegri bókum 20. aldar framúrstefnu, á ekkert, nákvæmlega ekki neitt, í þetta afskræmilega ofvaxna kjaftæði sem Símaskráin 2007 er. „Nýja“ símaskráin hefur engu við þetta verk að bæta, nema magninu, auglýsingunum – og kannski kápunni.

Hin marklausa niðurröðun kunnuglegra nafna, heimilisfanga og símanúmera samkvæmt kerfi sem í höfuðatriðum er 3000 ára gamalt, og aldrei, í öllu ritinu, er brugðið út af, virðist ekki bara ófrumleg heldur unnin án nokkurs sem kalla má listrænan ásetning. Allir Jónarnir virðast búa við Aðalstræti og Hafnarstræti. Allar Guðrúnurnar við Túngötu.

Hin marklausa niðurröðun kunnuglegra nafna, heimilisfanga og símanúmera samkvæmt kerfi sem í höfuðatriðum er 3000 ára gamalt, og aldrei, í öllu ritinu, er brugðið út af, virðist ekki bara ófrumleg heldur unnin án nokkurs sem kalla má listrænan ásetning. Það er enginn fallegur texti í þessari bók. Höfundur setur allt undir í metafiksjónalískum leikjum, raunverulegar manneskjur eru persónur í bókinni, og lesendur geta svo sem dundað sér við að bera saman við það sem þeir vita um fyrirmyndirnar. Til dæmis á Ólafur Jóhann Ólafsson rithöfundur línu í bókinni og líka Hermann Stefánsson. Leikir af þessu tagi (allir vita að Ólafur Jóhann er persóna í bók eftir Hermann) endurspegla einfaldlega 10-15 ára gamla umræðu.

Er veröldin jafn stöðnuð og verkið vill gefa til kynna? Erum við sömu manneskjurnar og í fyrra? Verðum við sama fólkið að ári? Er þetta þá ekki bara búið? spyrja landsmenn sig. Þau okkar sem komin eru yfir miðjan aldur muna öll þá tíð er símaskránni fylgdi eftirvænting – símaskrá sem barst ekki mikið á, þurfti ekki að mikla sig af nýmælum. Yngra fólk man ekki þessa daga. Það bíður ekki lengur. Og skyldi, að ofantöldu, engan undra.

Minnumst þess hve dyggilega og fimlega James Joyce varði verk sitt, Ulysses, á sínum tíma, sem er um margt sambærilegt – en eljan sem hann sýndi við útskýringar og leiðbeiningar lesenda og gagnrýnenda um hvernig bæri að nálgast verkið var, að segja má, nauðsynlegur og jafnvel integral hluti verksins sjálfs. Ekki hefur Já lagt sig minna fram um að koma sínu verki á framfæri, dreifa því og tryggja viðtöku. Hér verður ekki gert lítið úr bókmenntalegu vægi forma á borð við fréttatilkynningar, viðtöl eða auglýsingar – það er fjarri ásetningi höfundar þessarar greinar. En sé þessu kynningarefni fyrirtækisins ætlað ritskýringargildi bera þær vægast sagt vott um, ef ekki blátt áfram vankunnáttu og vangetu, þá sannkallaða dómadagshugsanaleti og heilindaskort. Heilindaskorturinn birtist ef til vill skýrast í undarlegum játningum útgefenda á hversu óáhugavert verk hér um ræðir: í fréttatilkynningum er bent á að umhverfisvæn framleiðsluaðferð við prentun geri fólki kleift að borða bókina án þess að verða meint af. En þessi sjálfsmeðvitund eða sjálfsháð nær ekki að sigrast á verkinu – þvert á móti sekkur ístöðuleysið því aðeins dýpra í hyl vandræðaleikans.

Símaskráin 2007 er alls ekki ritverk heldur einhvers konar uppákoma. einhver einkafyndni sem fer fyrir ofan garð og neðan hjá öllum nema allra húmorslausustu starfsmönnum Já. Það er ekki laust við að lesandi spyrji sig hvort þetta sé ekki bara búið. Við munum þá tíð er landsmenn biðu á hverju ári eftir nýrri símaskrá, hún þótti sjálfsögð á hverju heimili. Núna er svo komið að fátt fólk af yngri kynslóðum leggur sig eftir þessari útgáfu. Og skyldi engan undra. Ekkert gefur til kynna að símaskráin sé hætt að koma út, svo þetta er víst ekki alveg búið. En þetta er kannski um það bil að verða búið.

Símaskránna er hægt að fá afhenta ókeypis á sölustöðum Símans, Vodafone og á afgreiðslustöðum Flytjanda. Þá er hægt að nálgast hana á bensínstöðvum um land allt til 30. júní.

Haukur Már Helgason, Ingólfur Gíslason & Eiríkur Örn Norðdahl

Höfundar þessarar greinar hafa ekki séð símaskrána en hafna fylgispekt við þá 18. aldar heimspeki meintrar upplýsingar að þekking sé æðri fordómum.
[1] Um fyrirtækið Já af heimasíðu þess, www.ja.is.

Birtist í Lesbók Morgunblaðsins í júní 2007 - eins og fram kemur er greinin skrifuð í samstarfi við Ingólf Gíslason og Hauk Má Helgason.

The importance of destroying a language (of your own)

The myth about the Icelandic language among the population – the myth that is propogated in the school system, from kindergarteners to doctorates – is that in some ways it is a purer language than that spoken by our brethren in Scandinavia, which at best is considered to be some sort of pidgin Icelandic, “broken Icelandic”, languages not really fit for proper discussion – let alone poetry! – simplified and almost childish in their limited capacity for the use of cases, inflections or the melding of new words. This point of view, whatever merit it may have, has yielded a rabid conservatism within the Icelandic writers community that, despite what people might think, and despite the “official” view, is ever increasing: The idea is partly that we must not fall into the blackhole of becoming scandinavians.

Anyone that reads Icelandic books from the first fifty years of the last century – let alone older books - will notice the lack of uniformity in the use of Icelandic– the grammar is regional and personal, the idioms are regional and personal, the spelling is regional and personal, etc. In the years since there seems to have been a steady movement towards a uniformist coordination – linguistic scholars will often, although it is not fair to say always, mean that one usage is right and the other wrong – often this is a battle of cases and idioms – and believe-you-me, Icelandic professional proofreaders are among the most anal of the lot, scoffing at those who take liberty with language: “What silly mistakes!”

The general consensus seems to be: If you don’t do it the way the rulebooks say you should, than that’s because you don’t know how to – a peculiarity is written off as a mistake. I have even found the need to justify the use of the few colloquials that originate from my own home area – which are mostly about which prepositions to use – in my work as a journalist in my very own hometown, as well as having had battles with proofreaders from the south of the country. The conservative uniformism is so strict that there is quite literally no room for lingual diversity – be it experimental or traditional.

There are of course exceptions, the Icelandic literati – if indeed there is cause to call the half-illiterate a literati – will now and again ordain a poet or writer into a freedman, one that should no longer be revered as a mere servant of the language but as a genius (often rightly so) and granted permission to play – normally though, this permission is given afterwards, and it’s nearly a matter of coincidence who gets it and who doesn’t. To name two brilliant experimental writers, Megas has been ordained, while Steinar Sigurjónsson has not (outside a very small lit-clique).

The need in Iceland to overthrow the language regime is quite dire (“Tear this wall down!”). Viewing a language as such a rigid object does not only promote idiocy, it is literally a pathway to fascism (“No pasaran!”). A postmodern fascism, of course – where people are culled into action rather than forced (“Make love, not war”). A father saying to his child: „We really do have a great need for protecting our language, we are such a small nation. Now, you wouldn’t want to live in a world where noone spoke Icelandic, would you? You know, maybe then we would all speak Danish, and the pronunciation is not very easy.“

And the child whispers: „Yes, daddy, I promise to rid myself of dative-illness.“

Yes, it’s called „dative-illness“ – and it means that you have a preference for the dative instead of the accusative, or in some cases, the nominative. According to Icelandic parents and elementary school teachers, this is a life-threatening condition.

Enter: Avant-garde poetry. The eternal fucking with language – in the sense of disturbing it and loving it at the same time. Fooling around with it. Cheating on it. Taking it apart and putting it back together again – inverted or otherwise malformed.

Iceland doesn’t not have a particularly rich tradition of experimentation. Not to say that people haven’t experimented, not to say the experiments haven’t at times been brilliant – but mostly they’ve been discarded as momentary flippancies, and the postmodern fascist’s answer to the artist’s weeping is: „Now now, you are very talented, we know. But you should focus on something more suitable, perhaps…“ – And the most talented of people turn to rewriting Knut Hamsun or Halldór Laxness.

A necessary statement to make at this point is that Icelandic literature (or poetry) isn’t in all senses bad. What is done is often well done – it is possible to thoroughly enjoy this conservatism, it may even border on the same profoundness that characterized the literature of old, you may feel yourself swept away on a pathos-tour-de-force. But somehow it’s often just more of the same. Their qualities need to be recognized, not doing so would be the same as saying the Da Vinci Code isn’t a page-turner – a statement intended to scorn it, I guess, but the truth is that while being one of the most awful pieces of literature published in years, it is nevertheless a page-turner. Icelandic literature is good at pathos. Which doesn’t necessarily mean that pathos is good at literature.

Experimental writing isn’t thrown out with brute force, it’s thrown out with the tenderness of the understanding, yet ultimately intolerant. Like when the Icelandic police a few days ago „removed“ two dozen gypsies from Reykjavík – by showing up in police uniforms, giving them plane-tickets and driving them to the airport. Officially noone was deported, officially noone was forced to go anywhere – even though it seems the police hinted that they could deport the gypsies if needed – but still they went. Apparently there was a need to clear the streets of musicians for the Reykjavík Art Festival, that has just started.

The same social-democratic-postmodernist/diet-fascist – or whaddyawannacallit – approach is used on anything else that annoys the precious middle classes, the burgeoning structural enthusiasts that now populate Iceland to such an extent that rebellion doesn’t only seem hard, it seems futile. Like storming city hall is pointless for todays revolutionaries – the powers that be don’t need no city hall. And picking apart language as if it were a grandfather clock, is not really either a practice anyone hands out Nobel prizes for. But yet it seems that ever more poets find a calling within exactly those structures, or non-structures, of taking language apart and putting it back together, inverted or otherwise malformed. It is what defines most experimental poetry, and to a lesser extent probably almost all poetry worthy of the name. From TS Eliot to the L=A=N=G=U=A=G=E poets to the Flarfists, from the silliest of slam-poets to the Four Horsemen

The infinities of the world, every word and every meaning, all the meanings behind every word and all the words behind every meaning, have been divided into categories of right and wrong, and questioning those categories is nigh pointless – the machine will in all probability have it’s way. Yet, it’s probably the only possible course of action for anyone who actually cares for a language or for language itself.

Viewing language as any sort of finite object is the equivalent of giving up on thinking. Icelandic popstars who sing in english are often criticized with the argument: “You should be able to express it more precisely in your own (natural) tongue”. This is in many ways a misunderstanding of how language functions. To begin with, saying anything precisely, is as impossible as it is impossible for a road-sign-arrow to turn into the object it points at. It quite simply is not an option. If I were to deduce the “actual” meaning behind said criticism, it would be something along the lines of: “You should go the road more travelled, do not stray into unfamiliar territories for you might get lost.” A stay-at-home message to the boldly adventurous.

It is well and right to mention though, that when aforementioned popstars are asked to defend their choice of language, they do so with a logic that is of the same origin: “English is the language of rock’n’roll – the lingua franca of music.” That is to say: “We want to stay at home, we don’t dare to be adventurous.”

Both ideas are equally lingually conservative, and therefore (in my mind!) repulsive.

To begin with language needs neither to be known nor understood to be profound or beautiful. One could mention such strangeness as Christian Bök’s Motorized Razors (http://ubu.wfmu.org/sound/bok/Bok-Christian_from-Motorized-Razors.mp3), Caroline Bergvall’s Hosts’s Tale (http://media.sas.upenn.edu/pennsound/authors/Bergvall/Chaucer/Bergvall-Caroline_Chaucer_01_Hosts-Tale_2006.mp3), Leevi Lehto’s Sanasade (http://www.leevilehto.net/voices/Lehto-Leevi_Sanasade_20-10-05.mp3) or Kenny Goldsmith’s habit of reading in languages he doesn’t understand, with similar experiments being done at Nokturno’s In another’s voice series (http://www.nokturno.org/index.php?sivu=151).

Another valid example is the nordic poetry community, and the discussions that take place within it. At a recent seminar in Biskops-Arnö in Sweden, the linguistic gymnastics were quite interesting, even to one who has a very basic understanding of the scandinavian languages, but as Biskops-Arnö conductor Ingmar Lemhagen noted the nordic collaboration is mostly founded on misunderstandings. Having a decent understanding of written scandinavian and spoken swedish, about 70% of spoken norwegian, 85% of spoken faroese, all of the Icelandic and most of the english, while none of the spoken danish, made discussions a very interesting terrain to cover. It was well nigh impossible to know what had been said, what had been covered and what had been discarded – and yet the discussion wielded ideas from somewhere, bits and pieces that form some sort of chaotic structure that is far from meaningless, one that is rather impregnating, in the same way as half-finished ideas can generate millions of finished (or half-finished) ideas, whereas a finished idea is just that.

Paal Bjelke Andersen noted in an article at the communal blog for the seminar (http://publicering.blogspot.com/2007/05/kan-vi-slippe-offentligheten.html)

„The languages spoken in the seminar-room were Norwegian, Swedish, Finland-Swedish, Danish and English. And Norwegian with a French-British accent, Swedish with an Icelandic accent, Swedish with a Finnish accent and Danish with a Faroese accent. And English with a Norwegian accent, English with a Swedish accent, English with a Finnland-Swedish accent, English with a Danish accent, English with a Finnish accent, English with a Finnish accent, English with a Faroese accent, English with a Dutch accent, English with a French-Norwegian accent and semiotic Swedish.“

It is only proper to add to this Icelandic and finnish – even though it wasn’t much. Zoning in and out of this debate was, although admittedly tiresome, an interesting experience. Paal also mentioned to me that he found it interesting to read Icelandic, seeing as there are mutual codes in the two languages, and the codes can be cracked more or less just by looking very hard and thinking very long (something which can’t really be done verbally – unless you’re all the more clever and the speaker talks all the more slowly). The finnish is a game of its own, although even the tiniest of understandings or misunderstandings can be very enjoyable – as I do remember listening for words and word-parts in discussions by Oscar Rossi and Leevi Lehto, even just trying to realize where one word ends and the next begins. It’s a bit like being an infant again, you get to poke at the world in near blindness, trying to figure out how things work and although it all sounds more or less like bababeebeegaga, you get the distinct feeling that there is actually something more there. Oscar and Leevi actually seemed to be communicating, with laughter, frowns and gestures indicating that the words being past between them was some sort of firm ground to stand on, even though for me the same terrain is pure quicksand.

Some weeks ago I was sitting at a café in Helsinki with two finnish poets discussing the whole “writing in english as a second language” thing, that has become more and more popular – there are several blogs in the world for this, books have been published – amongst those Leevi Lehto’s Lake Onega and other poems – and as Leevi has pointed out it may be a way for non-english speakers of gaining the upper hand on english-speaking constraintual super-poets like Christian Bök, which would otherwise be unavailable to those merely schooled in their native languages, spoken by few and hereto stretched by next to none (whereas english has the benefits of having been fucked over so often, and by so many people for so many different reasons, that experimenting with it often seems like the equivalent of surrogating wild and sweaty sex with standing naked in a field letting the warm breeze arouse you – it’s not that it’s not nice, it’s just not the same).

Of course although Christian could not learn to speak english as a second language, he could learn how to speak finnish as a second language – but there really is no language in the world that can compete with english, it’s the only one with proper momentum, and perhaps especially english as a second language.

Reenter: Experimental poetry. Sitting at said café, discussing the niceties of actually having a common culture with the international avant-garde, post-avant, experimental, radical writing, language whaddyawannacallit, it also dawned on me that the need to fuck over our own languages is imminent. Well, it’s either that or jumping ship completely, somehow. Let’s say I feel aroused by the idea of fucking over Icelandic. Let’s say I’m really, really aroused. It may hardly get through to anyone interested in it – seeing as the interest for such things is rather limited with only 300 thousand possible readers – and it may even be enough to induce interest in less then seven people, which again according to Leevi Lehto is the prerequisite for changing the conscience of the masses. The size alone makes Icelandic a damn fine upper hand.

Then again, this is also a certain disability: The groundwork for destruction, the methodical planting of bombs along the frontwalls of nouns and windows of adjectives – pardon my metaphorizing – has not been done, and the destruction of a language is no small feat.

It needs to be said that when I say destruction I mean it in the most creative sense. As the crumbling of a house creates a field of interesting rubble, as taking down a tree lamppost leaves you with a nice log for bonfires and an electrical light lying on the ground next to it.

There is very little in Iceland that could be called an avant-garde tradition – if that is indeed not a contradiction in terms. Experimental writing has been limited to a few groups or individuals taking small detours that have ended in deadends only to be (more or less) forgotten about. A contemporary example would be the Medúsa group – one of the founding members of which was Sjón, who received the Nordic Literature Prize in 2005. An experimental group of late surrealist poets and artists whose work is very hard to come by, outside the national library in Reykjavík. I have in fact, although being at least mildly interested, not seen much of it at all. The other members of Medúsa have, as writers, mostly been forgotten about – including the poet Jóhamar (http://www.johamar.blog.is/blog/klamsida_johamars/), who remains an experimental writer somewhere in the invisible outbacks of Icelandic literature.

As much as one might find it near-kitschy to canonize and anthologize avant-garde poetry, being interested in it in a society that doesn’t canonize or anthologize it isn’t particularly much fun. For one thing it makes continuation of experimental writing seem less plausible – the tradition is elsewhere, experimentation doesn’t have a tradition (which is probably a lie – most contemporary experimental poets I know get turned on by the experimental poets of the bygones, most of them read anthologies wet& wild, hot&bothered with flaming hard-ons).

It’s hard for me to say how much of this, to which extent and in which areas, these are international concerns, which ones have a home in several countries and which (if any) are Icelandic phenomena, simply because of the rift that divides Icelandic poetry from it’s foreign counterparts, the pervading lack of interest in foreign poetry in Iceland – although there are individuals interested, the poetry-culture as such, could more or less not care less – which means, for instance, that very little is written about foreign poetry and, outside of Whitman and such gargantuously canonized figures, foreign poetry isn’t found in Icelandic bookstores, and even then, I would dare to estimate that foreign poetry for sale in all of Iceland would not reach 3 shelf-metres.

Published on my english blog, www.illiteration.blogspot.com and later at www.nypoesi.net.

Nýhil and Tíu þúsund tregawött

Mulling over what would be appropriate use of these given 15 minutes I wrote an entirely different segment called „the importance of destroying a language (of one’s own)“, which I intended to read here, now, as I am reading this, the segment I wrote when displeased with my first segment. The first segment was mostly about uniformism in language, in the name of lingual protection – the eternal struggle Icelanders are faced with: Let not the language slip away, or we will end up speaking like our brethren in Scandinavia – some sort of broken pidgin Icelandic that noone in his right mind would ever consider for poetry, let alone anything else.

After sleeping on this I decided to relay a different message, one of hope and possibility, instead of fascism and despair.

It was about 7 years ago that the artgroup Nýhil was founded by myself and poet, film-maker and philosopher Haukur Már Helgason, on a quiet street-corner in Reykjavík. To begin with it was nothing but a name that we decided to use as a common label. In the summer of 2002 the first book, my first book, Heimsendapestir, was published. It was a cheap affair, 160 copies that cost less than 300 Euros to produce, with the help and discount of some valiant artists and printers. And even though the following products would not all be this cheap, a path had been chosen: cheap but as beautiful as limited means could afford – a reasonable enough conclusion.
In the beginning all costs were paid by the poet himself or herself, but we would supply cheap print-deals, free layout, free cover design, and edit eachothers works. But now I am getting ahead of myself: First we moved to Berlin, that is to say the only members of Nýhil at the time, Haukur and I.

In Berlin we were both supposed to be doing something else but life started to revolve around literature – we started holding monthly poetry-parties in a small place called Versuchstation in Prenzlauer Berg. The idea was quite simply to invite our friends to join us for live music, poetry and whatever came to mind – we took turns running the bar, which paid for the rent. We wanted to make poetry as exciting as we thought it was, as instantaneous, thought-out, chaotic and structured as we longed for it to be. In short, we wanted poetry to be all it could be. And it worked – those were some of the best parties and readings I’ve attended in my life.
When the winter came to an end, we had both finished manuscripts for new poetry books, and our lease for Versuchstation was broken – the parties were evidently not meant to become that wild, and the neighbours didn’t like it – this wasn’t their idea of poetry readings, nor was it, indeed, meant to be.

Meanwhile a new member of Nýhil, film-maker Grímur Hákonarson, was planning a venture of his own. Having visited Berlin in the winter and witnessed and participated in one of the poetry parties, he sought out grants to tour Iceland – a travelling circus of poets and other artists. When we came home in the spring of 2003, all had been arranged, except we needed to fill all the cars. So we wrote out a list of favorite young poets and invited them along. The people that went on this trip, that was wildly successful in some places and rather more mildly successful in others, are mostly the core members of Nýhil today, as well as some others that have joined in midway.

In the winter that followed we published our first essay collection, in a series called Afbækur (debooks), Af stríði (about war). Two more have been published, About us in 2004, and About poetry in 2005. The idea is to deal with topics through both critical essays and art. Several more debooks are in the making, including About theatre and About learning.

In the summer of 2005 we held our very first international poetry festival, and in november of last year, we held the second. Guests included Leevi Lehto, Christian Bök, Kenneth Goldsmith, Anna Hallberg, Jörgen Gassilewski, Katie Degentesh, Catharina Gripenberg, Lone Hörslev, Matti Pentikainen, Derek Beaulieu, Jane Thompson, Billy Childish, Jesse Ball and Gunnar Wærness – with several dozens of Icelandic artists participating as well, mostly poets and musicians – we still have a rule of breaking up the poetry readings with music, so the poetry-parties, of which there are two at the festival, usually last about 6 to 7 hours. The third and fourth festivals are in the pipelines.

In 2005 we also launched the series Norrænar bókmenntir (Nordic Literature), 9 poetry books published in the span of about 7 months, by various authors, that was mostly sold through subscriptions.

Last year we held a poetry competition entitled „the icelandic championship in awful poetry“ – where poets struggled to write the worst poetry imaginable. We got support from the media – Iceland’s biggest newspaper Morgunblaðið, printed interesting poems with declarations from the panel of judges, for three consecutive days, and then the three winning poems. The award ceremony was held live on the biggest magazine-tv-show on the Icelandic state television. Now we are planning „the icelandic championship in other people’s poetry“ – which will feature poetic remixes of texts. This is inspired by the book Handsprengja í morgunsárið (A hand grenade in the morning) which features translations of poems from various foreign ill-doers, such as Radovan Karadzic, Ronald Reagan and Osama bin Laden, as well as text-remixes from articles of Icelandic politicians.

For about one year, Nýhil has run a small poetry bookstore, within the Bad Taste Records store in Reykjavík, which mostly features Nýhil products, and the few foreign titles that we’ve been able to afford.

Besides poetry, Nýhil has published four novels, 2 noise DVD’s, T-shirts, a sportsbag, a CD with readings of Allen Ginsberg translations, and a photocopied four page biography of an icelandic liberalist idealist and biographer, that incidentally, at about 10 swedish kroner, was the bestselling biography in Iceland last christmas – the proceeds were given to charity.
Most members of Nýhil also publish with other, more commercially viable publishing houses.

The poetry webzine Tíu þúsund tregawött (www.tregawott.net) was founded a little over a year ago, and half the editorship is in the hands of members of Nýhil. Since then it has published 59 icelandic poems, 17 articles, 14 reviews, 39 found poems, 21 foreign poems in the original language (mostly readings, visual poems or videos) and 47 translations. It was founded for the same reason as the poetry festival – that is to say, mostly to be a gateway to some sort of foreign experimental writing, seeing as those connections have been scarce in Iceland in the past. There are five people on the board of editors, and like bloggers we put up individual posts instead of entire issues. Indeed, seeing as the board of editors is HTML-blind, the zine started as a blogspot blog – but later we got a web-designer to do a proper page for us, for free.
Most of what has been done by Nýhil and Tíu þúsund tregawött has indeed been possible because of people’s willingness to work for free, since our income from selling books is minimal, and most of the cost comes from either our own pockets or government and private grants. The idea that drives us on is the same sort of determinist idea that plagues small-town people – like myself, coming from a town of 3000 people in the northwest of Iceland – that if you don’t do it yourself, noone will. It is pointless to wait until somebody spoon-feeds you culture, anything worth witnessing is worth seeking out, and in most cases it needs to be sought out. It lies on the internet, hiding behind bookshelfs in libraries, in the heads of those seeking out similar things as yourself – and precisely for this reason the poetry festival has been very influential within the icelandic poetry scene, as younger poets have become more prone to experiment, to break out from the structures of language that is seemingly called „good“ or „proper“ for literature in Iceland – Icelandic poetry has been, in many ways since the middle of the last century, with a few exceptions, increasingly homogenic, increasingly incestuously imitative and, sad to say, increasingly bad. Many poetry books published in Iceland today are like photocopies of photocopied 1950’s poetry, bound as if they were new books – which would somehow be a nice project, if it was intentional and admitted.

What ties the members of Nýhil together as a group is not necessarily a shared aesthetic, as much as it is an opposition to the ruling aesthetic of our small country – which governs the big publishing houses who ordain poets, governs the ideas about poetry (which is snobbish in Iceland), governs the education system and therefore governs the ideas of most young poets. Instead of writing poetry, tackling language, metaphor and madness, they tend to „make like a poet“ – putting together sentences that sound like something they once heard in a poem.

Written for and read aloud at the Alternative publishing / Literary innovation seminar in Biskops Arnö may 2007.

A brief history of nýhilism: Felix culpa

I

If a Lorentzian spacetime contains a compact region Ω, and if the topology of Ω is of the form Ω ~ R x Σ, where Σ is a three-manifold of nontrivial topology, whose boundary has topology of the form dΣ ~ S², and if furthermore the hypersurfaces Σ are all spacelike, then the region Ω contains a quasipermanent intra-universe wormhole.[1]

When one tries to speak of poetry one usually starts by making a really big circle, a really really big circle the engulfs the entire universe. When one actually starts mouthing the words that will – if god and effort allow - become one’s eternal speech about poetry (and therefore everything else) one finds that the circle has shrunk. The circle is now no more than a dot. The dot, darkbrown like a mole or something of the sort, one realizes, is on the tip of one’s own nose. This, unlike the words that opened this my eternal speech about poetry (and therefore everything else) is not merely a theory. This is the god’s honest truth.

Sitting on the edge of my bed a few weeks, days, minutes or seconds ago (depending on who you find it proper to believe in these matters) I noticed something on the tip of my nose and on the unfocused plateau in front of it I started marvelling at the accomplishments brought to life by my friends, my close acquaintances, my relatives and, oh yes indeed, by myself.

By some astonishing coincidence this was the same time as I started writing this piece. My eternal speech about poetry (and therefore everything else) – cleverly subtitled: The unspoken facts.

(It shall be noted, and probably has already been noted by the more clever of readers, that this essay, rant, or what you want to call it, is not at all entitled eternal anything or the other, and it certainly is not subtitled).

I don’t remember what it was that I promised Kim [Simonsen, editor of OUTSIDERmagasin. auth.], but it must’ve had something to do with literature. Very probably poetry, and I am almost positive icelandic poetry is what I promised to write about. Oh, the late Sigfús Daðason! The marvels of the late Dagur Sigurðarson! The late Einar Ben, late Davíð Stefánsson, late Egill Skallagrímsson, late Tómas Guðmundsson! Ahhh… one’s heart throbs with joy at the infinite beauty and bleh bleh.

Please, I don’t mean no disrespect. As of late though, I’ve found an increasing desire to dismiss the late, as being a little less than timely. The circle is closing in. We’re not crossing the creek to get water, not this time. We don’t have time, I am in a hurry. Please.

II

So Nýhil.

A few years back I was standing on a streetcorner in Reykjavik. It was a great winter of much poverty in the circles I was circulating in, and me and a friend of mine, a poet with prematurely greying hair and a knack for walking holes into his shoes in a matter of days, were sharing our last cigarette in a quiet winter still. It might have been tuesday, and I think it was around 4 in the morning.
In the night.

We had just shared a beautiful late dinner of rice and soy sauce, a treat that we had grown bizzarely acustomed to.

And there it was. Suddenly, as if it had crashed on top of our heads: an idea as beautifully upheaving and destructive as if Orville and Wilbur had taken off in a Concorde supersonic transport (crashing or soaring, one or the other, take your pick).

After jumping up and down to display our joy and amazement for a few seconds, minutes, days or weeks (depending on who tells the story) we realized that the idea, like we’ve realized since goes for all ideas worth anything, was naught but a name.

The name was, it goes without saying: Nýhil.

III

As in nihil: nothing. As in vox et praetera nihil: voice and nothing more. As in aut Caeser aut nihil: Either a Caeser or nothing. As in nihil obstat: Nothing obstructs.

And as in nihilism: A doctrine that denies any objective ground of truth and especially of moral truths.[2] A wise man once said that nihilism was the black hole of philosophy. A wiser statement yet would be that nihilism is the black hole of poetry.

The nihilists of old went down the blackhole to stay there, with rotting teeth and pathetic revolutions that somehow never got farther than a shot in the foot. When the nihilist says: nothing matters so I might as well rape and pillage. The nýhilist asks: if nothing matters than why should I bother with raping and pillaging? They say buddhism is nihilism with a smile. Nýhilism is nihilism with a ‘ý’.

Ný. It’s the age-old prefix for new, as I guess most nordic readers have already guessed.

IV

This is where we start getting closer to the point. The circle keeps closing in and the spot on my nose is itching with glee. The black hole has a theoretical brother known as the worm hole. The name is derived from an analogy that a worm crawling over any surface will not circumvent an apple to get to the other side. The worm will dig through it, and therefore get to the other side much quicker than otherwise thought possible. Going down the black hole you might reappear somewhere else:

Different types of black holes have differently shaped singularities: in a stationary black hole it is a point, in a rotating black hole it is a ring. If you passed through the center of the ring without touching the ring singularity itself, the mathematics predicts you will come out somewhere else and you cannot return. This is the basis of the wormhole idea. However the mathematics gives no indication of where (or when) that somewhere else is, and no way to control or select it yourself.[3]

Apples and worms: Does anyone recall the symbolism?

“You will not surely die,” the serpent said to the woman. “For God knows that when you eat of it your eyes will be opened, and you will be like God”.[4]

Yet, much like in the apple, there’s a hole in the story – there grew no apples in the Middle East. Which is hardly a great matter for anyone godlike, for anyone that has the wisdom to not circumvent the apple (malum in latin; evil is malus) but to go straight through. From one side to the other, laughing, in an action of non-action known as wu-wei within the Tao – in the old texts they compare it to moving through water. But enough of that.

What was the first thing the Lord asked, what was the first question to form on the lips (or not-lips) of God Almighty after his children betrayed him?

The Lord God called to the man, “Where are you?”[5]

Man had dug through the apple and was long gone.

V

Nýhil is deliberately hard to define. For one thing noone really knows who belongs to it. It’s been claimed that anyone that has done anything in the name of Nýhil in the two weeks preceding anyone’s claim that anyone else is a nýhilist is in fact a nýhilist. If more than two weeks have passed, supposedly that individual (poet, artist, athlete, patron-of-the-arts, etc.) is something completely different.

Anyone that does belong to Nýhil (if anyone really does) can claim whatever they like about Nýhil. Manifestos have been written and forgotten, remembered and rewritten only to be deemed utter nonsense. The plan is perhaps not so much to make a symbolic gesture towards the ambiguity of truth, as much as it is to achieve contradiction, along with all the friction and movement that such an accomplishment brings. That’s how it happens that a society of not really anyone, with noone in charge, a worthless army of fools any way you look at it, has published around 20 poetry books, 4 essay collections, 2 DVD’s, a novel and a CD, produced four short films, a sportsbag, three instruments, while travelling the country for readings, holding a two-day international poetry festival in Reykjavik, and will soon open a bookstore in Reykjavik with an emphasis on underground art and poetry. During this entire time (about four years) people belonging (or not belonging) to Nýhil have continued publishing poetry books, novels, and translations with other more pristine publishing houses.

VI

Poetry is thought for those that deem it worthless. Good poetry comes from those that loathe poetry with a greater fervour than your average reader can possibly muster. There’s probably a point in explaining it, but I’ve lost sight of it. But my faith remains as firm as ever.

[1] Lorentzian Wormholes; Matt Visser.
[2] One of a few definitions in the Merriem-Websters dictionary.
[3] http://en.wikipedia.org/wiki/Black_holes#Black_hole_FAQ
[4] Genesis 3:4.
[5] Genesis 3:8.

First published in english in canadian magazine filling Station. Previously published in faroese translation in the faroese magazine OutsiderMagasin.