Nihil Obstat
4. júlí 2003

Blár heiður himinn (það er ekki að fara að hefjast stríð)

Höfug næturþögn (það er ekki að fara að hefjast stríð)

Skattalækkanir (það er ekki að fara að hefjast stríð)

Markateigurinn Nýhil kynnir rogginn fyrstu heiðvirðu ljóðabók nýs árþúsunds: Nihil obstat, eftir Eirík Örn Norðdahl.

Algjörlega sinnulaus um markalínur textategunda, forma og tungumála makar Eiríkur sig við samtímann, glottir við tönn og hlær en stynur ekki:

Ég eyddi heilum degi í leit að siðferðilegri vandlætingu. Ég fann það skemmtilegasta fyrst. Snemma morguns sló ég „I hope that you burn in hell“ inn í leitarvélina, í gæsalöppum nákvæmninnar vegna og fékk upp fyrst af öllu efst á lista http://www.nukeafghanistan.net/ og slagorðið spreading love through the middle-east … one megaton at a time. Ég hlæ meðan ég fullvissa ykkur: Þessu fólki er alvara.

Umsagnir

„Form ljóðanna er breytanlegt og höfundur er stöðugt að prófa nýjar skáldskaparleiðir. Áhrifavaldar eru margir sem og viðfangsefnin. Allt frá T.S. Eliot til Ísaks Harðarsonar. Í bókinni má finna orðræðu ný-raunsæista, súrrealista, Beat-skálda, módernista og póst-módernista svo eitthvað sé nefnt. […]En bókin er langt frá því að vera einhver samtíningur áhrifa og viðfanga heldur mætti frekar lýsa henni sem afar póst-módernískri súpu svo ekki sé fastara að orði kveðið. […] Skáldið sem vísindamaður þar sem orðin eru sett undir smásjá. Skáldið á tímum tæknialdar.“
Höskuldur Kári – ljóð.is

„Það er einhver keyrsla þarna sem ekki er annað hægt en að fylgja eftir.“
Úlfhildur Dagsdóttir – Bókmenntavefnum

“Þú sagðir vonandi ekkert slæmt” segir amma í hvert sinn sem ég nefni að ég hafi fjallað um bók.

Neinei, svara ég, ég sagði ekkert slæmt. Stundum krosslegg ég fingurna, það verður að hlífa gamla fólkinu. Í orðum ömmu birtist klárlega ákveðið viðhorf til bókmenntagagnrýni, en það er sú ‘hefð’ í íslenskri bókmenntarýni að tala helst alltaf frekar á jákvæðu nótunum. Þessi krafa er undirliggjandi og mótar mjög orðræðu gagnrýni hér á landi – og þetta viðhorf hefur verið gagnrýnt harðlega, bæði af gagnrýnendum, lesendum og rithöfundum, sem kvarta yfir að gagnrýnendur séu alltaf of jákvæðir og að þannig sé stór hluti bókmenntagagnrýni ekki til neins gagns, hvorki fyrir lesendur né höfunda (hér blandast inní málið sú undarlega hugmynd að gagnrýnandinn sé að tala til höfunda, standi jafnvel í einskonar uppalandahlutverki gagnvart þeim, en sú er alls ekki raunin, hlutverk gagnrýnenda er fyrst og fremst að tala til lesenda.) Því er það alltaf erfitt að taka upp bækur eftir unga og/eða nýja höfunda, því vissulega hlýtur gagnrýnandi að fagna því að fram á ritvöllinn geysist nýtt fólk, en á hinn bóginn er óttalega þreytandi fyrir alla aðila þegar umræðan um nýjar bækur er öll á einn veginn: Já, þetta lofar góðu. Svo þegar ég las bækur þeirra Kristians Guttesen og Eiríks Arnar Norðdhal, Ígul og Nihil Obstat þá ákvað ég að reyna að forðast fyrrnefnda hefð og leggja silkihanskana á hilluna.

Í stuttu máli eru þessar bækur báðar ansi misjafnar að gæðum, á stundum bera klisjurnar höfundana ofurliði, en á stundum hefja þeir sig upp yfir þær. Þó ætla ég mér ekki að setja þá Kristian Guttesen og Eirík Örn Norðdhal undir sama hatt, til þess eru ljóð þeirra of ólík, en vissulega deila þeir með sér því sameiginlega einkenni ungra skálda að vera mikið niðri fyrir – enda eins gott, óttalega væri þetta leiðinlegt ef öllum væri sama.

Ígull Kristians Guttesen er á fremur kunnuglegum ljóðslóðum, ljóð hans eru almennt fáorð og kyrrlát og þar skiptast á prósar, leikur með hefðbundin form og svo formleysan, sem nú er auðvitað orðin hefðbundin líka. Það er ákveðinn rómantískur andblær yfir bókinni, sem á stundum verður of upphafinn, en þó stingur sér niður húmor eins og í ljóðstefinu um hreindýrið sem var keyrt niður og ljóðinu um bókabúðaheimsóknina. Einnig eru þarna minningarstef úr bernsku og raunsæjar hversdagsmyndir úr samtímanum, en þau ljóð eru mörg vel heppnuð og í heildina sterkari en þau ljóð sem sækja meira til einskonar súrrelisma, en þau líða nokkuð fyrir tilgerð.

Bók Eiríks Arnar, Nihil Obstat, er gerólík í yfirbragði og stíl, en þar birtist okkur offlæðið í öllu sínu veldi, orðaleikir og læti. Nihil Obstat er einfaldlega mun hávaðasamari en Ígull, enda gengur þar á með pólitík og kynlífi. Þó er ekki endilega allt fengið með hávaðanum, því á stundum verður ferðin óttalega þreytandi og gagnrýnandi getur ekki annað en hugleitt hvort ekki hefði verið betra fyrir alla ef einhver hefði komist í þetta með skæri – eins og reyndar höfundurinn gerir í lokin í eigin ljóði sem hann klippir sundur og saman, svona að hætti Jeff Noon í Cobralingus. Líkt og Kristian skrifar Eiríkur heilmikið um skáldskapinn og nefnir sína áhrifavalda (meðal annars Burroughs og Dag) og leggur mikla áherslu á eigin kaldhæðni. En þrátt fyrir allt, líkt og Kristian nær að fanga athyglina með einföldum myndum nær Eiríkur að grípa með öllum látunum, það er einhver keyrsla þarna sem ekki er annað hægt en að fylgja eftir.

Úlfhildur Dagsdóttir

Bókmenntavefnum, september 2004

Það er eitthvað tilraunakennt við ljóðabók Eiríks Norðdahl Nihil Obstat. Form ljóðanna er breytanlegt og höfundur er stöðugt að prófa nýjar skáldskaparleiðir. Áhrifavaldar eru margir sem og viðfangsefnin. Allt frá T.S. Eliot til Ísaks Harðarsonar. Í bókinni má finna orðræðu ný-raunsæista, súrrealista, Beat-skálda, módernista og póst-módernista svo eitthvað sé nefnt. Sjá má einnig beina, og afar skondna, tilvitnun í Stein Steinarr í ljóðinu Að frelsa heiminn:

Að frelsa heiminn er eins og að standa uppi á stól
Í stóru veitingahúsi og kalla út í salinn:
Er einhver hér inni í kórónafötum?
Og öllum er ljóst, að þessi maður er galinn.

En bókin er langt frá því að vera einhver samtíningur áhrifa og viðfanga heldur mætti frekar lýsa henni sem afar póst-módernískri súpu svo ekki sé fastara að orði kveðið (nógu fast er það þó). Skýrast má sjá þetta í Operation Enduring Freedom (sem ég kýs að kalla prósa) þar sem skáldið keyrir ljóð úr bók sinni Heimsendapestir (Nýhil, 2002) í gegnum mismunandi tölvuforrit. Það er einnig í þeim prósa sem hið tilraunalega skín í gegn. Skáldið sem vísindamaður þar sem orðin eru sett undir smásjá. Skáldið á tímum tæknialdar.

Stef bókarinnar er þó fyrst og fremst gagnrýni. Sígildur heimsósómi með sterkum pólitískum undirtón. Gagnrýni á stríðsbrölt og spillingu líkt og í prósanum Nýhil Obstat:

Ég eyddi heilum degi í leit að siðferðilegri vandlætingu. Ég fann það skemmtilegasta fyrst. Snemma morguns sló ég “I hope that you burn in hell” inn í leitarvélina, í gæsalöppum nákvæmninnar vegna og fékk upp fyrst af öllu efst á lista http://www.nukeafghanistan.net/ og slagorðið spreading love through the middle-east…one megaton at a time. Ég hlæ meðan ég fullvissa ykkur: Þessu fólki er alvara.

Veikustu hlekkir bókarinnar eru eflaust þessi sami heimsósómi. Í endurtekningu hans fær maður á tilfinninguna að hér sé á ferðinni enn eitt reitt ungt skáld. Svo sem ekkert við það að athuga enda oftar en ekki við hæfi að ungskáld séu reið. En hér kemur til bjargar hárfín kímni þar sem ljóðmælandi hlífir sér ekkert frekar en viðfangsefni sínu:

Ég var að reka mann!!! Ég var að reka mann!!! Og nú getur hann ekki brauðfætt fjölskyldu sína!!! (þetta er sósíal-realískt ljóð, til þess gert að fá þig til að hata allan skartgripalýð, og ég skal fyrstur manna viðurkenna að mér er alls ekki treystandi fyrir jafn merkilegum boðskap og byltingum)

Bókin er 67 bls. og útgefandi er Nýhil, 2003.

Höskuldur Kári

Ljóð.is – 2003

Nihil Obstat er önnur bókin sem ég les eftir eirík örn norðdahl (sem vel að merkja hefur verið iðinn við útgáfu síðan hann hófst handa fyrir þremur árum síðan).

hvað frágang bókarinnar varðar myndi fyrsti yfirlestur segja slæm prentun en hvað veit maður nema þetta eigi að vera einhverskonar stílbragð. hins vegar ber að geta þess að prentunin var reyndar ekki svo góð á heimsendapestum (2002) – sem og einni annarri nýhil bók sem að ég hef fengið að komast í. en það er eitthvað sem að þeir nýhilstrákar (eru annars engar stelpur í klíkunni?) eiga eflaust eftir að bæta úr því þetta er öflugur hópur sem stendur fyrir góðum upplestrum, hérlendis sem og á erlendri grundu. svo er auðvitað einsog allir vita eitt hurðarlaust helvíti að standa í eigin útgáfu þannig að þetta fyrirgefst án frekari útlistana.

en aftur að nihil obstat.
sem sagt –
ljóðin hans eiríks svipa til hins leitandi stíls sem menn einsog steinar bragi hafa tileinkað sér. hrár stíll –
oft á tíðum töff:

Augnablik

Tígrar eru töff
það segja það allir
siðferðilegur skilningur
er ekki bjór.
Bjór er töff,
það segja það allir.

(bls. 32)

hér kveður svo líka við glens, til dæmis í ljóðinu Að frelsa heiminn (bls. 9) sem er (ég neyðist til að segja) sætt tilbrigði við stein og um leið saklaust skot á einar má. við fáum svo ögn „ljóðrænni“ (kannski ekki alveg rétta orðið í þessu samhengi, biðst afsökunar á því!) tilfinningu í ljóðinu Berlínarmúr úr Krossi Krists (bls. 20):

…

Jökul ber við himin
líkt og í íslensku kvæði.

Brageyrað endasleppt
stafur brotinn og brotið eyra
og brotið úr Berlínarmúrnum
sem fjölskylduvinur
færði foreldrum mínum
í kjölfar „fallsins“.

…

það sem ungskáldin gera í dag – og eiga auðvitað að gera – er að finna reglu í formleysinu. að brjóta upp hefðina og finna nýjar (höfuð)lausnir.
sem sagt –
ljóðin: þau eru hrá. og þannig reynir eiríkur að skapa sitt eigið form og tekst oft ágætlega til. fleiri tilvísanir má finna en þá sem ég nefndi hér áðan, stundum klénar (kannski vísvitandi þá?) og aðrar nokkuð ferskar:

Ástir og ananas

…

Eia orti svo skáldið og þóttist töff því eia er ekki orð heldur einhver vitleysa og svo dó hann löngu seinna og skáldin sem á eftir honum komu eyddu áratugum í að yrkja sig út úr þessu eina eia sem var svo kannski bara ekkert merkilegt til að byrja með. …

(bls. 7)

að lokum vil ég benda á tvö önnur ljóð í bókinni er nefnast Augnablik (bls.53 & 56) og fá mig kannski til að hallast að þeirri skoðun að fyrir minn smekk njóti skáldið sín hvað best í þessum tærum og vafningalausum ljóðum, þ.e. án neinna pólitískra ádeilna – sem þó víða ná að hitta í mark með þessum eitruðum og einmitt persónulegum húmor sem eiríkur beitir.
einsog með allar nýhil bækur er kápan á nihil obstat einkar glæsileg og að tveimur ljóðum undanskildum, Það er ekki að fara að hefjast neitt stríð (bls. 10-18) og Winona Ryder (bls. 21-24) – sem mér fannst annarsvegar vera of ruglingslegt og grípa hinsvegar óþarflega mikið til enskunnar – er þetta því að flestu leyti innihaldsrík bók og kveður hér við ferskan tón. vert er að hvetja eirík til frekari skrifa og gaman verður að fylgjast með því hvernig hann muni þróast áfram í sinni ljóðagerð.

bókin er 67 bls. og gefin út af nýhil, 2003.

kristian guttesen

Skrifað fyrir bókmenntavefinn, en óbirt.