Hversdagsleiðin

31. ágúst, 2010

Matvöruverð

31/08/2010 13:52
Nú veltir fólk því fyrir sér hvort það sé söknuður að Jóhannesi í Bónus – flestir eru að vísu líklega á því að svo sé ekki, hvað sem líður fyrri vinsældum þessa manns sem hefur verið borinn saman í gæðum við alla verkalýðsbaráttu á Íslandi frá upphafi. Jóhannes nefnilega lækkaði vöruverð á Íslandi – með þeim afleiðingum raunar að kaupmennirnir á horninu hurfu með öllu, sem var nokkuð sem ekki einu sinni SÍS hafði tekist (nú á það sér sjálfsagt einhverjar skýringar, sem ég kann ekki – ég er ekki að þykjast vera vel að mér í sögu matvælaverslunar á Íslandi).

En sem sagt, það sem ég var að velta fyrir mér, og velti stundum fyrir mér þegar ég stend úti í búð og leita að „bestu kaupunum“, er hvort að það sé í raun og veru öllum til hagsbóta að maður kaupi alltaf ódýrasta valkostinn. Þá verði nú allir ríkir og kaupmáttur aukist. Nú er ekki bara svo að mér sýnist sem að markaðsrökin leiði þá til þess að matvaran verði síðri og síðri – altso, minni verðmæti lögð í hana og við fáum minni gæði úr henni – heldur hlýtur þetta líka að styrkja markaðsstöðu þeirra sem svindla á framleiðendum og pína þá, hvort heldur sem það eru mjólkurbændur á Íslandi (sem hafa það skítt og eru píndir af íslenskum matvörukeðjum – þeim hótað útskúfun og gjaldþroti) eða kaffibændur í Guatemala (sem hafa það hryllilegt og eru píndir af vestrænum matvörukeðjum – þeim hótað útskúfun og sulti). Í Finnlandi er ódýrasti valkosturinn í öllum matvöruverslunum Rainbow-merkið – það er alveg sama hvaða fæðu er um að ræða, Rainbow framleiðir hana. Og raunar margt fleira en fæðu; allt sem fæst í matvöruverslunum. Rainbow er bragðlausi, ódýri og vinsæli valkosturinn við matvöru.

Aðrar vörur eru merktar „fair trade“ – „reilun kauppa“ heitir það á finnsku og má sem betur fer finna víða. Og þær eru jafnan nokkuð dýrari. Ég hef heyrt fólk kvarta yfir þessu með þeim rökum að ef „fair trade“ vilji verða raunverulegur valkostur við aðra matvöru þá þurfi að lækka verðið, því einsog neytendagúrúinn Dr. Gunni orðar það þá hefur fólk „alveg nóg annað með [sína] peninga að gera en að nota þá til sýna sefasjúkan siðferðisstyrk“.

En ég treysti því að kapítalistar í „fair trade“ bransanum leggi alveg jafn mikið á sig til þess að bjóða upp á lágt vöruverð og aðrir – það er einfaldlega samkeppni þar einsog annars staðar, þótt hún sé háð á einni grundvallarforsendu: Að allir sem að framleiðslu vörunnar komi fái fyrir það sanngjörn laun. Þar líðst ekki þrælkun barna eða annarra og menn stunda ekki hótanir í viðskiptum – nú eru áreiðanlega mýmörg dæmi um alls kyns svínarí í „fair trade“ bransanum, það efast ég ekki um, en það breytir ekki þessari grundvallarforsendu, breytir ekki því sem er lagt upp með. Og ég trúi því einfaldlega að til þess að allir geti fengið sanngjörn laun fyrir vinnu sína þá þurfi ég að borga meira fyrir hana. Mér þykir það barnaskapur að telja að hægt sé að uppræta barnaþrælkun og samt selja bónuskaffi fyrir túkall kílóið. En það virðist samt vera krafan. Af því við erum öll svo fátæk, öllum finnst þeir vera fátækir.

Ég er til dæmis mjög fátækur maður – við fjölskyldan lifum á lægri tekjum en flestir unglingar á Íslandi fá í sumarvinnunni – og ég kemst ekki alltaf hjá því (segi ég sjálfum mér) að kaupa Rainbow, þótt ég sleppi því heldur að éta nokkuð en að kaupa sumar vörur af þeim (t.d. túnfiskinn, sem er óætur). Stundum vorkenni ég engum meira en sjálfum mér, þegar ég er í búðinni. En ég reyni samt að muna að ég hef það ekki verst. Að með því að kaupa Rainbow er ég að styðja algert djöfuls rugl. Því þegar allt kemur til alls þá er ég ekkert sérlega hrifinn af lágu vöruverði – eða þeirri stéttskiptingu sem er fólgin í því að þeir sem eru með yfir 250 þúsund krónur í mánaðarlaun geti leyft sér ABBA túnfisk en þeir sem eru með undir 250 þúsund þurfi að búa við Rainbow túnfisk, sem er ekki bara verri á bragðið heldur inniheldur einnig fleiri (óholl) aukaefni. Ég er viss um að það er beinlínis hægt að drepa fólk úr ódýrum mat.

Innskot, athugasemd frá sjálfum mér, eitthvað til að hafa í huga: Það er auðvitað ekki beinlínis víst að sanngjarnt verð sé greitt til framleiðanda dýrari matvöru. En maður getur held ég treyst því nokkuð örugglega að ódýrasta varan í hillunni kostar þessa smán vegna þess að tilvist hennar hvílir á annarri heldur óviðkunnanlegri smán.

Það sem ég vildi sagt hafa er sem sagt eitthvað á þessa leið: Ég er ekki viss um að við eigum að þakka Jóhannesi í Bónus fyrir að hafa lækkað vöruverð á Íslandi, hvort sem hann ber ábyrgð á því eða ekki. Einsog Egill Helgason hefur bent á er þetta viðskiptamódel þekkt um allan heim – og ekki nóg með það, það er að sjúga lífið úr matvælaframleiðendum – þessi dólgsskapur í viðskiptum, að svífast einskis til að fá vöruna ódýrar, til að setja keppinautinn á hausinn, er nefnilega ömurlegur og þegar allt kemur til alls hlýtur það að þýða aukin kostnað fyrir okkur annars staðar (skattgreiðendur borga alltaf gjaldþrotin á endanum; þeir borga styrkina sem halda lífinu í bændunum o.s.frv. o.sfrv.). Þetta veldur McDonaldsvæðingu í matvöruverslun, þar sem allt verður eins – allt verður smám saman jafn bragðlaust og ömurlegt. Sömu merkin í sömu verslununum – og allir á sömu lúsarlaununum, svo þeir geti áreiðanlega ekkert keypt nema sama viðbjóðslega matinn, tilbúnu sósurnar og frosna grænmetið. Gubb. Og svo furðar fólk sig á heilsuleysi barnanna, offituvandanum og fátæktinni í heiminum.

Lágt vöruverð er nefnilega ekki nærri eins mikilvægt og sanngjarnt vöruverð.

30. ágúst, 2010

Kronikka kolmeskymmenes elokuuta

30/08/2010 22:02
Tänään keitin thaimaalaista kalaa, kotitehtyn maapähkinakastikeen kanssa. Huomenna aion esittää runoja Varjakan Muusaklubissa Oulussa. “Islannista puolestaan tulee Eiríkur Örn Norðdahl, visuaaliseen ja avantgardistiseen ilmaisuun erikoistunut runoilija. Hän esittää äänirunoja, joissa leikitellään kielen mielellä ja mielettömyydellä.” Lisätietoja saatte tästä.

29. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes yhdeksas elokuuta

29/08/2010 23:32
Eiríkur Örn Norðdahl on islantilainen kirjailija. Hän on kirjoittanut kolme romaania ja kuusi ja puoli runokirjaa. Hän on myös toimittanut kaksi kirjaa, jotka käsittelevät runoja ja on kääntänyt monta kirjaa. Viimeisenä vuosina hän on työskennellyt avant-gardein perinteiden kanssa, ja purkanut kielen visuaalisissa, sosiaalisissa ja kielitieteellisissä yksiköissa – ja työskennellyt visuaali-runojen, äänirunojen ja käsitteellisten runojen kanssa. (Olen alkanut kääntää kotisivuani). Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Leopard loungewear and snap-off crotches

29/08/2010 10:32

I heard a rumor about painted women and came out to investigate. One of them is dressed in leopard loungewear under her coat. She showed me. Another one says she has a snap-off crotch. What do you think she means by that? I’m a little worried, though, about all these outbreaks of lifestyle diseases. I carry a reinforced ribbed condom at all times. One size fits all. But I have a feeling it’s not much protection against the intelligence and adaptability of the modern virus.

Murray, í White Noise eftir Don DeLillo, er nýja eftirlætis skáldsagnapersónan mín.

28. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes kahdeksas elokuuta

28/08/2010 22:50
Tänään leivoin pizzaa. Se oli tosi hyvää. Me saimme vierailijoita. He olivat tosi hyviä. Nyt olen väsynyt (kuten tavallisesti). Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

27. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes seitsemäs elokuuta

27/08/2010 23:28

Hyvät naiset ja herrat, haluan esitellä, maailmanmestari ilmakitarissa: Günther Love, Ranskalaista. (Hän voitti myös viime vuonna). Suosin Malesian Albert, L-Bird. Mutta Günther oli myös tosi hyvä. (Nadja nukkuu ja kukaan ei voi korjata minun suomea – paitsi Google Translate). Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Ilmakitara! Luftgítar! Fuck yeah!

27/08/2010 10:18

Í kvöld fer fram heimsmeistarakeppnin í luftgítar. Hérna niðri í bæ. Ég ætla þokkalega að mæta.

ps. „Kiva“ þýðir „Næææs“.

26. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes kuudes elokuuta

26/08/2010 23:45
Nyt en voi seistä. Väsynyt. Haukotus. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

24. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes neljäs elokuuta

24/08/2010 22:45
Huomenna on meidän kolme vuotis hääpäivä. Aiomme mennä Tapas Baariin. Nyt olen väsynyt. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

White Noise: Television

24/08/2010 20:35

“The boy is growing up without television,” I said, “which may make him worth talking to, Murray, as a sort of wild child, a savage plucked from the bush, intelligent and literate but deprived of the deeper codes and messages that mark his species as unique.”
.
“TV is a problem only if you’ve forgotten how to look and listen,” Murray said. “My students and I discuss this all the time. They’re beginning to feel they ought to turn against the medium, exactly as an earlier generation turned against their parents and their country. I tell them they have to learn to look as children again. Root out content. Find the codes and messages, to use your phrase, Jack.”
.
“What do they say to that?”
.
“Television is just another name for junk mail. But I tell them I can’t accept that. I tell them I’ve been sitting in this room for more than two months, watching TV into the early hours, listening carefully, taking notes. A great and humbling experience, let me tell you. Close to mystical.”
.
“What’s your conclusion?”
.
He crossed his legs primly and sat with the cup in his lap, smiling straight ahead. “Waves and radiation,” he said. “I’ve come to understand that the medium is a primal force in the American home. Sealed-off, timeless, self-contained, self-referring. It’s like a myth being born right there in our living room, like something we know in a dreamlike and preconscious way. I’m very enthused, Jack.” He looked at me, still smiling in a half sneaky way. “You have to learn how to look. You have to open yourself to the data. TV offers incredible amounts of psychic data. It opens ancient memories of world birth, it welcomes us into the grid, the network of little buzzing dots that make up the picture pattern. There is light, there is sound. I ask my students, ‘What more do you want?’ Look at the wealth of data concealed in the grid, in the bright packaging, the jingles, the slice-of-life commercials, the products hurtling out of darkness, the coded messages and endless repetitions, like chants, like mantras. ‘Coke is it, Coke is it, Coke is it.’ The medium practically overflows with sacred formulas if we can remember how to respond innocently and get past our irritation, weariness and disgust.”
.
“But your students don’t agree.”
.
“Worse than junk mail. Television is the death throes of human consciousness, according to them. They’re ashamed of their television past. They want to talk about movies.” He got up and refilled our cups.
.
“How do you know so much?” Babette said.
.
“I’m from New York.”

Úr White Noise eftir Don DeLillo.

Makalaus

24/08/2010 13:05

[G]æti verið beint upp úr bók eftir Steinar Braga [...] steiktur og skemmtilegur [húmor] [...] aldrei skemmt mér jafn vel.

Guðrún Elsa Bragadóttir skrifar um Makalaus eftir Tobbu Marínós á Druslubókasíðunni.

Reductio ad Marxistum

24/08/2010 09:25
Á dögunum var Silju Báru Ómarsdóttur brigslað um að vera einsog kommúnisti, þegar hún var ekki tilbúinn til að samþykkja allar forsendur vinsællar heimildamyndar. Í pistli sínum vísaði Silja Bára á afskaplega góða grein eftir Germaine Greer. Einsog komið hefur fram er Silja Bára ekki í sjálfu sér ósammála höfundum Half the Sky um vandamálið – þótt henni þyki a) að það sé undarlega fram sett (altso, að það séu léleg vísindi að beita hluta fyrir heild, dæma ástandið á basis einstakra dæma) og b) að lausnirnar sem stungið er upp á séu dálítið einsog að pissa í skóinn sinn; að ölmusan sem höfundar Half the Sky vilja veita, sé lækning á einkennum en ekki sjúkdómi, einsog heitir. Nú er þetta ekkert nýtt í þróunarlandapælingum – Stefán Jón Hafstein hefur til dæmis bent á þetta árum saman, að það þýðir ekki að ætla að kaupa vandann á brott.

Egill leiðir íslenska stjórnmálaumræðu – það er engin lygi – og það er leiðinlegt að hann skuli dæma fólk úr leik á jafn lélegum forsendum, því það er einsog hann hlusti ekki áður en hann byrjar að fussa og sveia (á sinn gamansama og viðkunnanlega hátt). Því það ætti að vera öllum ljóst að engum ber skylda til að vera sammála öðrum um allt; að vinstri manni ber ekki að tileinka sér markaðshyggjurök fyrir þær einar sakir að þau séu borin á borð í feminískum búningi. Við Hannes Hólmsteinn gætum til dæmis alveg áreiðanlega sammælst um að það sé ægileg fátækt í heiminum – en það gerir mig ekki að dólgamarxista að ég sé ekki sammála honum um úrlausnaraðferðir. Eins er Silja Bára enginn extremisti fyrir að finna að lógík Half the Sky. Að því sögðu er Agli auðvitað heimilt að vera ósammála Silju Báru og sammála fólkinu á bak við Half the Sky – en það er ekkert nema skætingur að líkja henni við einhverja sauðþráa stalínista og kalla hana einhverja „háskólakonu á Íslandi“ (og ef það á að snúa þessu upp í einhverja þungavigtarkeppni, þá er Silja Bára auðvitað með Germaine Greer í sínu horni, sem fjórtrompar Pulitzerverðlaunahafana á bakvið Half the Sky).

En altso. Það sem ég vildi sagt hafa. Í rúmar þrjár vikur rak ég ekki svo mikið sem nefið inn í íslenska umræðu, las ekki fréttir og þvísemnæst engin blogg – og svo rakst ég á þetta. Og þá getur maður ekki annað en dæst. Silja Bára má líklega þakka fyrir að hún er ekki hjólreiðamanneskja ofan í kaupið.

23. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes kolmas elokuuta

23/08/2010 22:33

Tänään menin keskustaan ja näin tämä kylttin. WTF? Mikä boogie? “Poliisi on ystävä”? Ihan oikeasti? Mitä on Snackys? Ja miksi on Pepsi Max kyltissä? Onko Pepsi Max myös ystäväni? Ovatko jokainen tullut hulluksi? Herran jumala. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Juice Leskinen: Haustmelódía

23/08/2010 20:53

Það er komið haust í Finnlandi. Að minnsta kosti innst í Helsingjabotni. Eilífðartöffarinn Juice Leskinen veit hvaða sentiment hæfa haustinu.

22. ágúst, 2010

Kronikka kahdennenkymmenennentoisen elokuuta

22/08/2010 22:51
Tänään menin Prismaan kun kello oli yli kuusi. Mutta Prisma ei ollut auki. Minä menin Salesin. Halusin ostaa kokoosmaitoa ja inkivääriä, mutta ei ollut. Me söimme pastaa ja pestoa. Se oli hyvää, mutta minä halusin thaimaalaista keittoa. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Örlögleysi eftir Imre Kertesz

22/08/2010 20:51
Mér þykir leiðinlegt að klára ekki bækur. Og mér þykir leiðinlegt að þykja bækur svo óáhugaverðar að ég vilji ekki klára þær. Skylduræknin segir mér að ég beinlínis eigi að klára bókina, einsog ég sé að gera einhverjum mikinn grikk með því að sleppa því – ýmist sjálfum mér eða höfundinum og gott ef ekki öllum heiminum, bókmenntunum og ólæsu börnunum í Afríku. Ég veit líka sem er að það er ekki sama við hvaða aðstæður og með hvaða hugarfari maður les bækur – það skiptir máli hvar maður er í lífinu og hvernig maður er stemmdur. Ég hef hent frá mér óhemju af bókum, sem ég hef svo tekið aftur upp síðar og þá fundist stórmerkilegar – American Psycho er ein þeirra.

Ég las tvo þriðju hluta af Örlögleysi eftir ungverska nóbelsverðlauna-(2002)-höfundinn Imre Kertesz. Ég ætlaði ekki að hætta. Ég var á leiðinni í rúmið í gær þegar ég áttaði mig á því að í stað þess að hlakka til að fara að lesa þá hálfpartinn kveið ég fyrir því  – ekki einsog maður kvíðir fyrir dauðanum, heldur einsog maður kvíðir fyrir því að henda í þvott. Ég náði einfaldlega engum kontakt við bókina og var farinn að þvinga mig áfram af skyldurækni – ekki svo að skilja að hún væri kannski ekki í raun og veru áhugaverð, en mér fannst ég bara búinn að lesa svipaðar bækur svo oft áður – þessar helfarareftirlifendabókmenntir vilja ýmist verða svo gegndarlaust þroskaðar (og þá skrifaðar í Günter Grassískum Óskarsstíl – einsog hinn djúphygli Oskar Matzerath í Blikktrommunni) að manni verður alveg nóg um allan skilninginn á grimmdinni í mannlegu eðli (eða ímyndaðan skilning) – eða þá að þær detta í svoddan gegndarlaust fórnarlambsklám að manni sortnar fyrir augum. Schindler’s List er dæmi um hið síðarnefnda – Örlögleysi um hið fyrrnefnda.

Imre Kertesz var unglingur í seinni heimsstyrjöldinni og lifði af Auschwitz og Buchenwald, einsog György, söguhetja bókarinnar (hann var að minnsta kosti enn á lífi þegar ég hætti) – og ef eitthvað er að marka hið ótrúlega internet, þá er því oft haldið fram að bókin sé hálfsjálfsævisöguleg, en Kertesz harðneitar því. Ef eitthvað er að marka minni mitt þá bar hann líka af sér einhvern tíma að skrifa helfararbókmenntir og sagðist bara skrifa bækur um fólk (flestar bækur hans fjalla víst um helförina, á einn veg eða annan). Helsta karaktereinkenni Györgys er að hann er alltaf að réttlæta fyrir sér gjörðir nasista – öll illverkin – í svona bláeygum pollýönnufíling. Internetið segir að Örlögleysi sé þannig dálítið einsog Réttarhöldin eftir Kafka, en ég er ekki alveg sáttur við þann samslátt, fyrst og síðast vegna þess að illvirkin í örlögleysi eru úr alvöru heiminum og einhvern veginn verður afstaða Györgys því bara að endalausum öfugmælavísum. Maður veit að höfundurinn er ekki að segja manni að svona sé þetta bara, heldur er léttúðin bara svarthæðni, eða kýník, með öfugum formerkjum – drengurinn heldur að nasistarnir séu manneskjur, en höfundurinn veit að þeir eru ekki manneskjur. Eða svona. Ég hef auðvitað lítinn sem engan rétt til þess að túlka bókina í ljósi þess að ég kláraði hana ekki. En mér fannst hún ekki rista yfirborðið, ekki komast undan því að vera bara enn ein endurminningabók frá eftirlifanda helfararinnar.

Til að vega upp á móti neikvæðninni í mér fáið þið hér kynningartextann úr bókatíðindum, áður en lengra er haldið:

Fjórtán ára gyðingur, György Köves, er rekinn út úr strætisvagni af lögreglumanni í Búdapest 1944.

.

Örlögleysi er ein af áhrifamestu lýsingum allra tíma á veruleika útrýmingarbúðanna. Sagan er sérstæð lýsing á sálarlífi unglings sem tekst á við fangavistina af furðumikilli yfirvegun og leitast ávallt við að finna skynsamlegar skýringar á því sem fyrir ber.

.

Imre Kertész hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2002, ekki síst fyrir Örlögleysi.

.

“Meistaralega samin og glæsilega stíluð í þýðingu Hjalta.” – Páll B. Baldvinsson, DV

Stíllinn er frekar hversdagslegur, fannst mér, veður úr einu í annað, talmálsstíll eða hlaupastíll, sem er óvenjulegur í skáldsögu en minnir að einhverju leyti á viðvaningsstílinn á Yizkorbókum (minningabókum) Gyðinga – en í þær bækur er safnað minningum fólks, oft frá ákveðnum borgum og bæjum í Evrópu þar sem eitt sinn var mikið af Gyðingum (en ekki lengur). Minningarnar skrifar fólkið sjálft og að lesa bækurnar er dálítið einsog að lesa blogg frá fyrri hluta síðustu aldar. Málfarið er vandaðra en hugsunin er yfirleitt bara hingað og þangað – fólk skrifar niður minningarnar einsog það rifjar þær upp. Í þessum bókum er oft sagt frá ágangi nasista.

En altso – hér er smá stíldæmi, og nota bene merkti ég við þetta í bókinni af því mér fannst þetta flottur kafli.

(Formáli: ungverskur hermaður falast eftir verðmætum gyðinga þar sem verið er að flytja þá með lest til Auschwitz, enda eigi þeir heldur að vilja að verðmætin verði áfram í ungverskum höndum):

„Því að þið eruð nú eiginlega ungverjar þegar öllu er á botninn hvolft!“ Rödd, djúp karlmannsrödd, barst einhvers staðar innan úr vagninum eftir svolítið suð í hvíslingum og ráðslagi, féllst á þessar röksemdir gegn því að við fengjum vatn í skiptum frá hermanninum; hann reyndist tilleiðanlegur þótt það væri, sagði hann, „í andstöðu við bannið.“ En svo gátu þeir ekki komist að samkomulagi því að röddin vildi fá vatnið fyrst en hermaðurinn verðmætin fyrst og hvorugur vildi falla frá sinni röð vöruskiptanna. Á endanum varð hermaðurinn reglulega reiður: „Gyðingapakk, þið gerið verslunarvöru úr helgustu hlutum!“ þannig leit hann á málin. Hann beindi til okkar þessari ósk með rödd hálfkæfðri af reiði og hatri: „Drepist þið þá úr þorsta!“ Það átti líka eftir að gerast síðar – í okkar vagni hét það svo að minnsta kosti. Staðreynd er að svona frá því síðdegis á öðrum degi komst ég ekki hjá að heyra rödd berast úr vagninum fyrir aftan okkur, það var ekki sérstaklega þægilegt. Gömul kona – svo var sagt í okkar vagni – væri veik og að líkindum búin að missa vitið, án efa afleiðing þorstans. Sú skýring virtist mér trúverðug. Nú fyrst sá ég fram á hvað þeir höfðu rétt fyrir sér sem í upphafi ferðarinnar höfðu orð á því hve heppilegt væri að inn í okkar vagn hefðu hvorki lent mjög ungir né mjög gamlir og vonandi engir veikir heldur. Árdegis á þriðja degi þagnaði loks gamla konan. Þá var sagt hjá okkur: hún er látin vegna þess að hún fékk ekki vatn. En við vissum að hún var bæði sjúk og gömul og atvikið fannst því öllum og mér líka skiljanlegt, þegar allt kom til alls.

Ég er tiltölulega nýbúinn að lesa langa Yizkorbók og þótt það sé áhugaverð lesning er hún ekki beinlínis til skemmtunar – og kannski er það þess vegna sem mér þótti Örlögleysi bara fyrst og fremst þreytandi, og ekki segja mér neitt nýtt, hvorki um mennskuna, ómennskuna eða helförina. Það má vel vera að ég verði uppnuminn af því að lesa Örlögleysi þegar (og ef) ég tek hana aftur upp eftir tíu ár – en það verður bara að koma í ljós. Lífið er að minnsta kosti of stutt, og of mikið af frábærum bókum í því, til þess að ég píni mig áfram við lestur í einhverri lúterskri trú á hollustu bókmennta og skyldur mínar gagnvart skrifuðum blaðsíðum. Mér ber ekki meiri skylda til þess að klára Örlögleysi en mér skylda til að lesa allar hinar bækurnar sem ég á eftir ólesnar.

Þýðing Hjalta Kristgeirssonar er annars stórfín – að minnsta kosti á fyrstu tveimur þriðjungunum. Ég sé á netinu að hann var tilnefndur til Íslensku þýðingaverðlaunanna fyrir verkið – þegar Ingibjörg Haralds fékk þau – og á sama tíma var Árni Óskarsson tilnefndur fyrir Vernon G. Little eftir DBC Pierre, sem ég er nú loksins byrjaður að lesa. Eða, nei – ég er nefnilega að hlusta á hana á hljóðbók, sem er nokkuð sem ég hef ekki gert síðan ég var að vinna í rækjunni á Ísafirði fyrir rúmum áratug. Á ensku, altso. Og það gengur misvel – en ég kannski röfla heldur um það síðar, þegar ég er búinn að hlusta.

21. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenesensimmäinen elokuuta

21/08/2010 21:59
Tänään meillä oli vierailija Taiwanista. Hän toi jäätelöä. Sensijan me syötettiin häntä muffinseja ja kahvia. Satoi. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

20. ágúst, 2010

Kronikka kahdeskymmenes elokuuta

20/08/2010 23:59
Olen liian väsynyt tänään. Tai liian laiska. Anna anteeksi. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Nýja uppáhalds tónlistin hans David Lynch

20/08/2010 11:39

Á Twitter síðunni hans David Lynch las ég að hann heldur mikið upp á Lissie. Ég hlýt að gera mitt besta til að fíla hana líka. Annað væri fáránlegur hroki.

19. ágúst, 2010

Kronikka yhdeksantoista elokuusta

19/08/2010 23:59
Joinakin päivinä en tiedä mitä sanoa. Minun vatsalihakset sattuuvat, mutta se ei ole siksi että söysin liian paljon. On pimeää. Luen unkarilaista kirjaa holokaustista. Se on helppoa ja hauskaa, vaikka sen on kirjoitanut mies, joka selvisi natsien keskitysleireistä. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Bækur vs. rafbækur

19/08/2010 16:41

Newsweek.

Því má kannski bæta við þetta að ég geri ekki ráð fyrir að mengun vegna bókaflutninga sé talin með í kolefnisútblæstrinum – og kostnaður við hvert eintak af bók fer auðvitað mikið eftir því hversu mörg eintök seljast. Ef ég eyði 50 þúsund krónum í umbrot, 50 þúsund krónum í prófarkalestur, 300 þúsund krónum í ritstjórn, 150 þúsund krónum í kápuhönnun, 300 þúsund krónum í kynningu og 300 þúsund krónum í höfundarlaun – og sel bara 500 rafbækur, þá kostar stykkið 2.300 krónur í framleiðslu, án þess að inn í þetta komi nokkur prentkostnaður. En ef ég sel 500 þúsund, kostar stykkið auðvitað bara 2,3 krónur í framleiðslu. Og þetta er að því gefnu að Amazon eða einhver annar hirði ekki allan gróðann (sem þeir gera – það þarf enginn að fá mikið samviskubit yfir að stela rafbókum á netinu).

18. ágúst, 2010

Kronikka kahdeksantoista elokuusta

18/08/2010 23:15
Odotin enemmän mustikoita, mutta se on elämää. Joka yö tuntuu tummempi kuin toisena yönä. Toivottavasti se on pian taas kesä. Olen lukenut muutamia sanomalehtiä, mutta ilmeisesti ei mitään tapahdu. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

Sumarlok

18/08/2010 13:25
Innst í Helsingjabotni lýkur sumrinu óþarflega snemma. Hann lafir í tíu gráðunum á daginn og þegar dregur fyrir sólu og blæs er hreinlega bara kalt – um nætur eru 5 gráður og styttist í fyrsta frost í jörðu, ásamt meðfylgjandi bláberjaþjóðarmorði náttúrunnar. En frúin ætlar að sinna skyldum sínum gagnvart fjölskyldunni með því að fara seinnipartinn og tína nokkrar fötur. Fyrir það eru allir þakklátir.

Ég á nokkur ljóð í nýjasta PRECIPICe, sem er kanadískt ljóðtímarit. Og bráðum byrja ég að pistla reglubundið fyrir Smuguna. Annars er mest lítið að frétta.

Við skulum nú samt vona að sumarlokin dragist aðeins á langinn – það er fullsnemmt til að þetta sé búið strax.

.

.

.

17. ágúst, 2010

Kronikka seitsemäntoista elokuusta

17/08/2010 23:25
Aiemmin tänään. Auringossa. Rannassa. Puolimatka mereen.

Tyttö: Mikä kieli sinä puhut?
Mies: Uhh … en puhu suomea …
Tyttö: Minkämaalainen sinä olet?
Mies: Islantilainen.
Tyttö: Mutta sinä sanoit, että sinä et puhu suomea?

Chomsky

17/08/2010 21:55
Meðal þess sem ég hef fyrir stafni þessa dagana er að hlusta á Massey-fyrirlestra Noams Chomsky. Hann segir margt áhugavert. Í gær (upprunalega einhvern tíma árið 1988) sagði hann til dæmis að prentfjölmiðlar hefðu takmarkað aðsent efni (greinar) við 700 orð vegna þess að í 700 orðum væri aldrei hægt að koma flóknum niðurstöðum til skila, niðurstöðum sem væru þá altso á skjön við það sem þykir eðlilegt fyrir. Í sjálfu sér hefði mátt afskrifa þetta sem dálítið afbrigðilega skoðun á sínum tíma – 1988 – dálítið paranojaða á prentöld þar sem rými undir texta er takmarkað (af fjárhag og fjölda trjáa). En nú rúmum 20 árum síðar virðast fjölmiðlar enn bjóða upp á sama takmarkaða rýmið, hvað sem líður neti og endalausu rými undir hugsanir. Og raunar eru þeir afskaplega fáir sem bjóða upp á eitthvað meira á netinu. Einhverjar lengri hugsanir. Nema kannski sem framhaldssögu(r). En það er bara svona. Haukur Már á það til að blogga kjarngóðum langlokum – Haukur Már sem var að gefa út greinasafn, nota bene. Ég staðnæmdist annars við 700 orðin – þann fjölda sem hin skelfilega takmarkandi efri mörk. Ég held að fæstir textar nái 500 orðum, þessa dagana – og fréttatextar á netinu eru oft ekki nema ein málsgrein.

Annað áhugavert – Chomsky var ásakaður (af mjög reiðum blaðamanni í spurningatímanum) um harðneskju gagnvart fórnarlömbum sem þjónuðu ekki pólitískum hagsmunum hans, altso t.d. þeim sem erlendir skæruliðar eða harðstjórnir hefðu drepið – og vísaði í einhvern prest sem hafði verið drepinn (man ekki smáatriðin) sem dæmi um mann sem Noam Chomsky hefði aldrei talað um. Chomsky fór fyrst af stað í mjög móralskri ræðu þar sem hann varði sig – og taldi til alls kyns fórnarlömb fjöldamorða sem hann hefði líklega verið einn um að vekja athygli á í amerískum fjölmiðlum og hnýtti síðan við að hann væri samt ekki Amnesty International og gæti ekki haft ígrundaða skoðun á öllu. Loks klykkti hann út með orðum sem mér þóttu lýsa ágætlega afstöðu minni til „stóra múslimamálsins“ – að fyrir hvern einasta bandaríska prest sem væri drepinn af óvinum Bandaríkjanna þætti honum að nefna þyrfti tugi erlendra presta sem hefðu verið drepnir af Bandaríkjunum; að hann gæti syrgt morð á bandarískum presti án þess að nefna það sérstaklega (og án þess að hann væri harðneskjulegur fyrir vikið) því honum þætti meira liggja á að nefna þá presta sem væru drepnir fyrir hans eigin tilverknað. Að hann ætti hluta að bandarísku samfélagi og því væru verk þeirra á hans ábyrgð, langt umfram til dæmis verk klerkastjórnarinnar í Íran.

Sem aðili að vestrænu samfélagi þykir mér altso meira um vert að býsnast yfir aðgerðum vestrænna stofnanna – þá sérílagi íslenskra, finnskra og evrópusambandskra – aðgerðum sem má einfaldlega kalla skipulagðar ofsóknir, einsog búrkubannið í Frakklandi, mínarettubannið í Sviss, múhameðsteikningafíaskóið um árið (og raunar megnið af allri fjölmiðlun um múslima í Evrópu og hvernig þeir eru ítrekað spyrtir saman við íslamófasista), að ónefndum innrásunum í Írak og Afganistan og stuðning (að vísu hikandi) við voðaverk ísraelskra stofnanna í Palestínu – mér þykir meira um vert að býsnast yfir þeim en pólitískum ofsóknum klerkastjórnarinnar í Íran (sem ég hef lítið sem ekkert að segja um) eða taka þátt í margafsönnuðum ofsjónum evrópskra bigotta um ofvöxt íslamófasisma á vesturlöndum í þeim tilgangi að mér virðist einum að geta tekið undir með rasistum sem vilja svipta múslima á vesturlöndum siðum sínum og menningu (og það helst með valdi). Og þetta er ekki síst einmitt vegna þess að á vesturlöndum hef ég pólitískt vald – ég get bæði kosið og haft áhrif á kjörseðla annarra. Auðvitað er hægt að þrýsta á sínar stofnanir um að þrýsta á stofnanir annar, en það er bæði töluvert minna pólitískt vald, og heldur erfitt þegar manns eigin stofnanir leika tveimur skjöldum, fullar af vandlætingu annars vegar og ofbeldi hins vegar. Þegar allt kemur til alls hef ég meira um það að segja hvort Ísland tekur þátt í stríðum í Írak og Afganistan eða hvort Reykjavíkurborg leyfir loks múslimafélaginu að byggja mosku eftir rúman áratug af óafsakanlegu rugli, heldur en ég hef um stefnu klerkanna í Íran – hversu ægileg sem hún er. Það þýðir ekki að mér standi á sama um fólkið í Íran – eða fjölskyldur Íslamófasista í Berlín – frekar en það þýðir að mér standi á sama um fórnarlömb ofbeldis og mismununar um víða veröld. Og mér leiðist satt að segja að vera brigslað um stuðning við íslamófasista – um hinn svonefnda naívisma og sé ástæðu til þess að nefna það hér í tíuþúsundasta skiptið að ég er (alveg satt, tíu fingur upp til guðs) mótfallinn bæði bílasprengjum og umskurn stúlkubarna, sýruárásum á lausláta og samkynhneigða sem og hryðjuverkunum 11. september og alla aðra daga, vikur, mánuði og ár. Mér finnst bara ljótt að vera ljótur við múslima og vil ekki taka þátt í þeirri hrollverkju sem máluð er af þeim í fjölmiðlum (þar með töldum einkafjölmiðlum á borð við blogg).

Vegna þess að alveg burtséð frá því hversu mikla ábyrgð við berum á samfélögum annarra, berum við fyrst ábyrgð á okkar eigin, þeim sem við eigum raunverulega hlutdeild í.

Muslim communities and schizophrenia

17/08/2010 14:01

What is occurring in the Arab and Muslim world is a kind of schizophrenia: in private, one regularly consumes the cultural profane (via television, videos, the internet, and popular literature, or in carefully segmented public places); in public, one proclaims one’s Muslim identity, avoids going to a movie theatre, and perhaps makes a show of religiosity by attending the mosque, sporting a beard or a veil. The two forms of cultural experience unfold in parallel, but it is the religious norm that maintains hegemony in the public space. In the Arab and Muslim world today, cultural practices produce a process of secularisation, but no one may acknowledge or except it.
.
[...]
.
There is schizophrenia in the attitude to language, too. The ulema always deemed a scholar’s written work to hold the highest intellectual and social importance. The consequence, today, is a constriction in writing: an Arab intellectual does not write in the language he or she speaks. On this point, pan-Arab nationalism and Islamism agree: both insist that classical Arabic (fosha) is the only legitimate language for cultural expression. For pan-Arabists, fosha is the glue of the Arab nation; for Islamists, of the umma (community of believers. This ignores the profound divergences between actual usage (and even modern standard Arabic, the language of journalism, television, academic discourse and fiction) and fosha, which is rarely used outside of religious schools. It makes the novel a particularly suspicious genre, since it explores “existential” questions of life and its meaning; the novel is not just independent of religion, it reinvents the Arabic language far beyond the limits of fosha.

Hicham Ben Abdallah El Alaoui í Le Monde Diplomatique og The Middle East Online.

Borga skatta

17/08/2010 10:31

Í dag skrái ég mig hjá skattinum í Finnlandi. Mér sýnist á þessari teiknimynd að peningarnir verði notaðir til að drepa fasista og það sé fyrst og síðast auðvaldið (Jóakim aðalönd) sem vill að ég borgi skatta á meðan að bóhemarnir (Hábeinn) vilja að ég svíkist undan. Ég svík auðvitað ekki neinn.

16. ágúst, 2010

Kronikka kuudestoista elokuusta

16/08/2010 22:35

Hän oli iloinen huomatessaan, että suomen kielellä ei ole sukupuolia, koska hän on feministi. Mutta hän oli yhtä tyrmistynyt huomatessaan, että tämä heidän kielensä on kaksinkertainen possessiivinen, koska hän on kommunisti. Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

American Psycho eftir Brett Easton Ellis

16/08/2010 20:35
American Psycho eftir Brett Easton Ellis fjallar um kaupsýslumann á Manhattan sem er vansæll. Vansæld hans, þessa róttæku lífsömurð, má rekja til þess hve erfitt hann á með að ná tengslum við fólk og hversu firrtur hann er framleiðslutækjunum (sjá, Marx, Karl, 1848). Hver dagur í lífi kaupsýslumannsins er einsog sá á undan – hlutirnir sem umlykja hann eru einn og sami hluturinn, þúsundfaldaður og hann fær nýtt nafn við hverja margföldun: Armani, Ramlösa, Bang & Olufsen, Dorsia o.s.frv. Nöfn hlutanna verða að upptalningum sem aftur endurtaka sig. Kaupsýslumaðurinn tekur að fantasera um að brjóta upp reglubundna tilveru sína með miskræsilegum transgressjónum gegn samfélaginu sem hann býr í – hann reynir að rjúfa sáttmálann, þögnina, sjálft holdið en að lokum verður þetta rof, þetta útbrot að sömu endurtekningunni. Allt er glatað. Kaupsýslumaðurinn nær ekki tengslum við neinn.

.

.

15. ágúst, 2010

Kronikka viidestoista elokuusta

15/08/2010 23:59
Tänään kävin rannalla. Se alkaa jäähtyä Oulussa. Pian talvi tulee, ja mitä sitten tekee meistä onnellisia? Kiitos tästä päivästä ja hyvää yötä.

14. ágúst, 2010

Kronikka

14/08/2010 23:59
Olen tullut takaisin Ouluun. Nyt aion oppia suomea. Tai ei nyt … huomenna. Kiitos tästa päivästa ja hyvää yötä.

Ó, þú Helsingjafoss – að við megum brátt sjást aftur!

14/08/2010 16:18
Það er frítt net í lestum í Finnlandi. Til bráðabirgða. Ég sit með bakið í Oulu og ferðast afturábak. Fæturnir á mér verða síðastir heim. Ég hef farið tvisvar í gegnum Tikkurila (Dickursby).

Ísafjörður er kannski heimabærinn minn, en mér finnst meira og meira einsog heimaborgin mín sé Helsinki. Þótt ég eigi heima í Oulu. Ég hef reyndar búið lengur í bæði Berlín og Helsinki en í Reykjavík – og nærri því jafn lengi í Þórshöfn í Færeyjum og í Reykjavík. En það breytir því ekki að Reykjavík hefur verið borgin mín – sú borg sem ég þekki best. Einfaldlega fyrir þær sakir hve oft ég hef heimsótt hana. En það er sem sagt að breytast. Ég áttaði mig ekki á því fyrren á dögunum þegar vinkona mín sagðist vera á leiðinni til Helsinki og spurði hvað maður gæti gert, og ég var skyndilega farin að skrifa einhverja langloku um eftirlætis (láglaunaklassa) veitingastaði og gefa leiðbeiningar út um allt.

Ég gæti ekki gefið svona leiðbeiningar um Reykjavík – veit ekkert hvað ég á að segja fólki þegar það spyr mig um Reykjavík. Ha já, fara á Bæjarins beztu og fá sér pulsu hjá Skúla frænda … svo bara hanga á Hressó eða Nellýs (ef Nellýs hefði ekki farið á hausinn), éta á Kebabkofanum (ef hann væri ekki brunninn) og svo á Sirkus (ef hann hefði ekki verið fluttur til Færeyja) og/eða Næsta bar ef það eru ekki góðir tónleikar á Grandinu (er Grandið ekki horfið líka?)

Heilræði mín um Helsinki eru mun bitastæðari. Sem helgast meðal annars af því að Helsinki er raunveruleg borg – en ekki þorp með borgareiginleikum einsog Reykjavík. Það er einfaldlega miklu fleira í boði í Helsinki. Þar er til dæmis tívolí (ég er mjög hrifinn af tívolíum), dýragarður, artí-fartí bíó, þar er ein english bookstore, þar eru ferskvörumarkaðir, asískar matvöruverslanir, lífrænar hippabúðir, (a.m.k.) ein búð sem selur bara exótísk krydd, eyjur og strandir og ísbúðir, pizzastaðir reknir af anal pizzanasistum (sjá: Seinfeld, tíundi áratugurinn, súpunasisti), grænmetisborgarabúllur og hugguleg kaffihús rekin af sadómasó hommum.

Nú efast ég svo sem ekki um að það sé hægt að gera ýmislegt í Reykjavík, svona dags daglega (ég á við, þegar hvorki er bókmenntahátíð né ljóðahátíð eða aðrar hátíðir). Það hefur bara aldrei neinn haft fyrir því að segja mér frá því (og ég hef ekki lagt mig fram um að grafa það upp).

Þegar ég er búinn í Oulu (eftir tvö ár, sirka) fer ég kannski vestur til Ísafjarðar í einhvern tíma. En þegar ég sest einhvers staðar að til langframa, þá verður það áreiðanlega Helsinki.

Töluðu um að hafa áfram mætt hindrunum

14/08/2010 09:28

Amazon Kindle les brot úr ritgerðinni Eru þeir nokkuð þar? Innflytjendur og möguleikar þeirra innan pólitíska vettvangsins á Íslandi eftir Guðlaugu Björnsdóttir.

Máttfarinn tvífarinn af sjálfum mér

14/08/2010 00:02

Ég er búinn að taka til og ég er á leiðinni heim. Á morgun. Það er dimmt úti; ég er búinn að vera einn í tvær vikur. Í Rekola, sem er hverfi í Vantaa, sem er Helsinki það sama og Kópavogur er Reykjavík. Flesta daga var viðurstyggilega heitt og í að minnsta kosti heila viku gekk ég um á nærbuxunum einum fata; ég hef svitnað lítrum. Tvisvar var skelfilegt þrumuveður (hér má sjá skelfilegt myndband af skelfilegu fólki á flótta undan skelfilegu óveðrinu, sem hagaði sér ekki ósvipað og skelfilegu geimförin í Independence Day, þeirri voðalegu bíómynd).

Og hvernig gekk? Það gekk, merkilegt nokk, nokkurn veginn alveg einsog það átti að ganga. Suma daga kom ég engu í verk, sat bara og bölvaði sjálfum mér fyrir að vera heimskur og vitlaus – aðra daga gekk helmingi betur en ég hafði áætlað og þegar allt er samantalið gekk nákvæmlega jafn vel og ég hafði vonað. Ef Illska kemur ekki út 2011 þá kemur hún út 2012 – annars bara þegar hún er tilbúin. Ég reyni að hafa af því sem minnstar áhyggjur og halda bara áfram. Ég veit enn ekki hvað hún verður löng. Samkvæmt skema verður hún hryllilega, hryllilega löng – en ég á erfitt með að ímynda mér að það standist.

Ég hef ekki lesið fréttir, engin blogg nema Hauk Má og Arngrím og ég hef lokað á Facebook. Á ekki von á því að snúa aftur alveg strax, ef þá nokkurn tíma. Haukur Már sagði á Twitter: left #Facebook cause meaning should be produced out there, not kept in there

Þetta er helsta vandamálið við Facebook. Þessi lokaða veröld – að fólk skuli stunda pólitík, búa til almenna merkingu, þar sem ætti í raun bara að framleiðast persónuleg merking. Það eru allir að mótmæla og agitera í eldhúsinu heima hjá sér, með sínum gestum – andófið er að prívatíserast. Því Facebook er meingallað torg undir samfélag – einsog til dæmis verslunarmiðstöðvar, þótt á annan hátt sé. Í verslunarmiðstöðinni gilda reglur um hvað þú mátt segja, hvar þú mátt segja það. Á Facebook má flest en allt er lokað og gerist ekki nema að hálfu leyti. Ég get ekki vísað á neitt á Facebook því þar fer allt fram í lokuðum herbergjum og maður fær ekki að sjá inn nema manni sé boðið. Það er hægt að neita öllu sem sagt hefur verið á Facebook. Ég vildi óska þess að fólk færi bara að blogga aftur.

Ég hef verið að velta því fyrir mér að setja upp kommentakerfi hérna – í staðinn fyrir að fara aftur á Facebook. Það er tæknileg útfærsla sem ég hef ekki alveg fundið út úr ennþá. Ég ætla að halda áfram að vera vinur þeirra sem ég var vinur á Facebook.

Þegar ég kom til Rekola var bókalistinn minn sirka 20 bækur. Nú er hann sirka 50 bækur. Og þar eru ekki taldar með skáldsögur sem ég les mér til ánægju – og hvað þá ljóðabækur. Ég er ekki vanur að vinna svona, en það er gaman þótt því fylgi líka mikið streð og puð. En ég er líka máttfarinn og ég sakna mannlegs samfélags með sérstakri áherslu á konuna mína og son minn. Ég verð fjarska ánægður að koma heim til mín annað kvöld.

—

PS. Ég er búinn að uppfæra viðburðaskrána hér til hliðar. Taka burt Hróarskeldu og bæta við Muusajuhlat í Oulu, upplestrum í Varsjá, London og Ars Poetica í Bratislava – auk útgáfuhátíðar vegna Eiturs fyrir byrjendur í Berlín og (á sama tíma í sömu borg) Zebra Poetry Film Festival, þar sem á að sýna Höpöhöpö Böks. Svo verður kannski eitthvað í Turku en það á eftir að koma í ljós.

Eldri færslur

–> JÚLÍ, 2010

–> JÚNÍ, 2010

–> MAÍ, 2010