Kæru lesendur.

Fæddur á fæðingarheimilinu við Eiríksgötu, alinn upp í Sundstrætinu á Ísafirði, menntaður á Sirkus, Mokka, Sjallanum og Café Castro. Annar afi minn var stofnmeðlimur í kommúnistaflokknum á Siglufirði; hinn var frá Iserlohn í Þýskalandi, tekinn til fanga af Bretum eftir innrásina á Normandí – ég á eina ömmu frá Ísafirði og átti aðra frá Stóru-Þúfu í Miklaholtshreppi. Raunar átti ég líka þriðja afann – ökukennara og tindátasmið frá Reykjavík. En nú er ég sem sagt að verða finnskur.

Ég er giftur franskri málvísindakonu sem er af finnskum ættum en alin upp í Svíþjóð – hún heitir slavnesku nafni og við kynntumst í Noregi. Við eigum son sem er af íslenskum og Svíþjóðarfinnskum ættum (en nota bene ekki finnlandssænskum, sem er önnur kategóría) – hann heitir kúrdísku nafni. Við búum á jaðri Lapplands. Og ég er altso að verða finnskur.

Það eru ekki nema fáeinar vikur frá því að ég gerði mér grein fyrir þessu. Frá því að ég áttaði mig á því að af praktískum og tilfinningalegum ástæðum væri mér hollast að eignast hér heimili til framtíðar – eða réttara sagt í Helsinki, síðar meir, en hún er mín heimaborg. Setjast að. Að það væri hérna, í þessu landi, sem ég ætti bækistöð – frekar en að ég væri einungis tímabundið fjarverandi frá Íslandi.

Þegar maður ákveður að búa sér heimili á nýjum stað tekur maður sömuleiðis ákvörðun um að tilheyra samfélagi; maður ákveður að taka þátt í mótun samfélags – maður ákveður að leyfa samfélaginu að fara í taugarnar á sér, að býsnast og óskapast yfir vanköntum þess. Maður stefnir að ríkisborgararétti. Og maður ákveður að læra tungumál samfélagsins – í mínu finnska tilfelli er um tvö tungumál að ræða, annað kann ég og hitt er ég smám saman að læra. En til þess að skilja heiminn í kringum sig – eða að minnsta kosti auka líkurnar á einhvers konar skilningi – er mikilvægt að læra sjálft samfélagið líka. Ekki bara vetrarstríðið og framhaldsstríðið, Sjö bræður, Alvar Alto og Kaurismäkibræður – heldur líka að átta sig á því hver sé Birgitta Haukdal þeirra Finna, hver sé Hemmi Gunn og hver Lalli Johns. Maður reynir með öðrum orðum að sjúga í sig sameiginlegt minni þjóðarinnar – að svo miklu sem slíkt er mögulegt (sem er líklega aldrei nema að litlu leyti – innfæddir fá fyrstu 20 árin í þetta, meira og minna í fullu starfi og það tækifæri gefst manni sennilega bara einu sinni).

Ég hef raunar hálft í hvoru dálitla óbeit á hugmyndinni um þjóðerni. Þjóðerni er ekki fullkominn tilbúningur, þótt í það fari mikil mannleg hönnun. En þegar þjóðerni ber á góma er það undantekningalítið í einhverri afbakaðri mynd sem ætluð er til sjálfsupphafningar og –fróunar; þjóðernið er þá ekki lengur bara sameiginleg tunga og sameiginlegt minni, heldur einhvers konar semírasískur áróður um þor, kjark og dugnað innfæddra að ónefndu innsæi náttúrubarnsins og sérvisku bóndans sem hertur hefur verið í eldum og ísum.

Finnar og Svíar eru vel að merkja ekki endilega neitt mikið skárri – þeir eru meira pró í sinni þjóðrembu, þeir fara fínna í þetta, en eru ekki endilega mikið skárri þegar allt kemur til alls. Finnar njóta þess að pína útlendinga í 500 gráðu sánum og láta einsog þeir séu ofurmenni sem þoli allt, og fáir dýrka eigið samfélag af jafn mikilli áfergju (og sannfæringu) og sósíaldemókratískir Svíar. En meginlandsbúarnir kunna sig betur, þeir mega eiga það. Þeir eru ekki jafn blatant; ekki jafn rænulausir gagnvart þessum tilhneigingum sínum.

En nú er ég sem sagt að verða finnskur. Mig rak hingað fyrir hálfgerða tilviljun, eða röð hálfgerðra tilviljana. Og að einhverjum hluta hefur maður auðvitað ekki alltaf margt um framvinduna að segja – kannski sérílagi þegar maður er rithöfundur sem getur í öllum aðalatriðum unnið hvar sem er í heiminum. Þá rekur mann oft bara áfram. En ég áttaði mig á því nú nýlega að fjárfesting mín – andleg, tilfinningaleg og praktísk – í finnsku samfélagi var þegar orðin svo mikil að hún kallaði á ákvörðun (shit or get off the pot, segir ósmekklega ameríkaníseraða fólkið). Og þegar allt kom til alls langaði mig heldur ekki til að vera eilífðartúristi lengur og þaðan af síður vildi ég ranka við mér eftir 20 ár af tímabundinni viðdvöl, ótalandi á finnsku og fullkomlega firrtur gagnvart (og réttlaus í) mínu nærsamfélagi.

Og þess vegna hef ég ákveðið að verða finnskur.

Birtist fyrst á Smugunni

This entry was posted on Wednesday, August 25th, 2010 at 1:15 am and is filed under Greinar, Smugan. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.