Metafórukreppan
Dymbilvaka nýrrar aldar.
1. Einsog fyrsti hluti ritgerðar
Þetta mjólkurkaffi er einsog nokkrar mínútur við vinnu. Á milli kaffidreitilsins og vinnu minnar er brogað samasammerki – samanbarið „einsog“. Á milli myndliðar og kenniliðar stendur þessi tengiliður sem stjórnar lífum okkar – sjálf metafóran sem ómögulegt er að komast undan og sífellt dýpkar og fjölgar lögum sínum: Túkallinn. Krónan. Evran.
Þessi túkall er „einsog“ kaffibollans og vinnunnar, stendur á milli erfiðis míns og munaðar. Nema ég skipti túkallinum út fyrir debetkort. Debetkortið er þá einsog ég sé með túkall, sem væri þá einsog kaffið. Þú rennir því í gegnum posann og við látum einsog ég hafi unnið fyrir kaffinu. Við gætum gengið enn lengra og notast við kreditkort. Þá látum við einsog ég muni vinna fyrir kaffinu.
En síðan bræddi úr vél metafórunnar og skyndilega stóðum við uppi slypp og snauð. Ekkert meira mjólkurkaffi. Engir fleiri túkallar. Ekki fleiri lán. Íslendingar höfðu fengið að taka þátt í hinu vestræna einsog í tæpa hálfa öld. Við fengum að láta einsog við ættum sjónvörp og bíla þegar við áttum raðgreiðslusamninga og lán – hvorki bílarnir né sjónvörpin entust. Ekki svo að skilja að lánin hafi gert peningana að lygi. Þeir voru lygi fyrir. Eða skrauthvörf. Skáldskapur. Ljóðlist. Og líkt og íslenska millistéttin keypti sér leikföng á raðgreiðslum keyptu íslenskir kaupsýslumenn sér leikfangaverslanir á raðgreiðslum. Á samlíkingum.
Þegar ævintýrinu síðan lauk var fólk beinlínis beðið um að persónugera ekki vandann. En hvað átti fólkið annað að gera en að leita í faðm metafórunnar? Að vísu voru persónugervingar aldrei leyfðar að neinu marki – það var aldrei neinn handtekinn fyrir kaupsýsluglæpi – en myndlíkingin lét ekki að sér hæða. Í allan vetur var fjöldi fólks einsog-reiður – sumir létu meira að segja kjósa sig á þing út á einsog-reiði sína (og hófu strax að haga sér „einsog pólitíkusar“). Fólk talaði um fall auðvaldsskipulagsins einsog ekkert væri sjálfsagðara. Fólk sem hafði allan hag af því að halda því við.
Auðvaldsskipulagið er dautt, sagði fólkið. Metafóran er dauð.
Og síðan.
Lengi lifi auðvaldsskipulagið. Lengi lifi metafóran.
2. Aukakrónur
Tuttugasta öldin var öld metafórunnar. Hún var hið allsráðandi samhengi sem öll ljóðlist mátti sitja undir. Tíminn er eins og vatnið, mannshöfuð er þungt, höfuð konunnar er mjallhvítur, dúnmjúkur hnoðri, drengurinn er með röntgenaugu, herrann kemur ríðandi á horuðum jálki, við rífum úr okkur hjörtun og hengjum þau utan á okkur, yfir húsinu þyrpíng af sprengjum, úti kveikir ágúst bleika sigð.
Svo hljóma nokkur af mögnuðustu íslensku listaverkum 20. aldarinnar – ég vil undirstrika að ég geri ekki lítið úr þeim, þó annað gott hafi líka þrifist í myrkari skúmaskotum, jafnvel hjá sömu listamönnum og við höfum kanóníserað með brotum úr list þeirra. En ég vil samtímis benda á að þessi aðferð, þessi retorík og þetta myndmál, er löngu orðin svo sjálfsagður hluti samfélagsins að hún hefur smogið inn í allt okkar tungumál. Heimurinn talar til okkar í módernískum ljóðum með metafórum og nafnskiptum – við hlustum á Vonbrigði og Sálina, kaupum okkur Frelsi, græðum Aukakrónur og leggjum þær inn á Bústólpa, lendum síðan í eignabruna o.s.frv. – og þegar allur veruleikinn talar í módernísku myndmáli verður lítið úr hinum svonefnda „krafti metafórunnar“, metafóran verður sjálf hversdagsleg og óspennandi, hún fer innum annað eyrað og út um hitt, verður ósýnilegt tjáningartæki í stað þess að vera greinandi eða uppljómandi, við stoppum ekki við hana og reflekterum á veruleikann í ljósi hennar heldur skiljum nánast ósjálfrátt þann hluta af henni sem við teljum okkur þurfa á að halda til að komast lengra í textanum og látum þar við sitja. Vegna þess að myndmálinu er ómögulegt að koma okkur lengur á óvart.
Því hefur verið haldið fram að metafóran eigi ekkert erindi við samtímann – hún sé einfaldlega ekki hluti samtímans, sé honum óskyld með öllu. Að ljóðskáldin hafi dregið hana inn í lokaðan heim og læst á eftir sér. Í greina- og ljóðasafninu Swinging With Neighbours segir sænski súrrealistinn Aase Berg þessu hins vegar þveröfugt farið: „Nýja ljóðlistin ræðir veruleikann og snýst gegn metafórunni, en hvað ef óraunveruleg metafóran er alls ekki á undanhaldi heldur hefur tekið að smjúga inn í raunveruleikann? Hvað ef hún hefur flutt inn og blandast öllu hinu hversdagslega? Það hljómar ekki ósennilega þegar maður lítur til annarra birtingarmynda hlutaheimsins, líkt og hins fetisjíska og reyndar heldur óraunverulega reality-kórs eða persónuleikamarkaðarins þar sem fólk fjárfestir í eigin ópersónulega einstaklingseðli með því að hanna sig sjálft og vera létt fagurfræðilegt og smáborgaralega trendí“. Og hún heldur áfram: „Lífsstíll í staðinn fyrir líf, ég segi bara eitt: golf. Veruleikinn er allur ein metafóra, risavaxinn AS-IF persónuleiki þar sem maður reynir að virðast normal og hamingjusamur þrátt fyrir að hamingjuþrungna normalítetið sé í sjálfu sér helsjúkt og enginn geti tekið þátt í því án þess að setja á svið leikrit. Vélvirki yfirborðsins hefur hertekið veruleikann, orðið veruleikinn, sápan þykist vera heimildamynd. Því dokureality er ekki mögulegt nema maður firri sig veruleikanum einmitt með því að virðast nálgast hann, nema maður falsi heimildagildið.“
Veruleikinn er ekki bara ótrúlegri en skáldskapurinn. Hann er beinlínis meiri skáldskapur. Skáldskapurinn er einsog veruleikinn sem er einsog skáldskapur. Hann er ekki lengur afhjúpun heldur enn frekari hjúpun.
3. Mynda veruleikann
Líkt og gildir um samlagningu og frádrátt er okkur nær ómögulegt að ímynda okkur veruleikann án myndmáls – hver einasta kjallaragrein beitir myndmáli og stundum (oftast?) vondu – myndmálið er einfaldlega grunnstaða í málinu, útgangspunktur alls tungumáls, frá auglýsingum til popplaga til samtala, og enn er hún stýrimál ljóðlistarinnar: við dýrkum myndmálið vegna þess að það minnir okkur á annan tíma, þegar myndmálið var ennþá eldfimt. Áður en veggir tóku að blikka og tákn að birtast óforvarendis í öllum hornum veruleikans.
Á síðustu árum fyrir hrunið á Íslandi færðist í aukanna að listamenn væru notaðir til að selja drasl – bankadrasl og annað drasl, snakk og bíla og föt. Það er þekkt hvernig markaðurinn tekur allt sem er „töff“ og parar það við vöruna sem hann vill pranga upp á okkur – ástin er eins og að drekka gosdrykki, frelsið er eins og að eiga stóran bíl, skyndibiti er eins og hollustufæði – og meðtalið í því sem er „töff“ eru annars vegar listamenn, Krummi í Mínus, Sjón, Nýhil, Gerður Kristný, Einar Kárason – og hins vegar verkfæri listamanna, formið, nýjungarnar, sándið og síðast en ekki síst: myndmálið. Að frelsa heiminn var eitt sinn að standa upp á stól og segja stúlku í of þröngum kjól – en nú er frelsið að eiga inneign á símann sinn. Geirvörtur Möggu selja slúðurblöð, ljóðskáld eru eins og útrásarvíkingar, rokktónlist er eins og flugfélag og byltingin, sem eitt sinn var betrekkt herbergi í höfðinu er nú bylting í bóluvörn, bylting í sorphirðu, bylting í fjarskiptatækni. Herbergið er betrekkt metafórum.
En þær gera ekkert til að auka skilning okkar á heiminum. Þær eru ekki einu sinni skemmtilegar. Við innbyrðum tungumál einsog (afsakið metafóruna) við drekkum í okkur transfitusýru og MSG – allir veggir eru beinlínis þaktir ógeði og við eigum ekkert val.
4. Einsog meiri veruleiki
Þegar hrunið reið yfir á Íslandi gripu bloggarar til menningararfsins. Vitnuðu í 20. aldar ljóðlist og sneru út úr. Hinar frægu línur Steins Steinarr: „Í draumi sérhvers manns er fall hans falið“ urðu að „Í banka sérhvers manns er fall hans falið.“ „Hann var einsog hver annar verkamaður“ varð að „Hann var einsog hver annar bankamaður.“ „Skein yfir landi sól á sumarvegi / og silfurbláan Eyjafjallatind / gullrauðum loga glæsti seint á degi“ varð að „Skein yfir hólma glatt á gróðavegi / gullfagur röðull, lýsti fjallatind, / háreistir bankar heilsa nýjum degi“.
Gömul ljóð voru tekin og mótuð upp á nýtt, til að mæta nýjum veruleika. Íslendingar kusu að sjá sjálfa sig í rómantískri fortíð – í verkalýðsbaráttu fimmta áratugarins (sem var sjálfsagt ömurleg á sínum tíma en algert æði í baksýnisspeglinum) og þjóðernishyggju aldamótanna. Við mátum okkur við fortíðina annars vegar til að fá af henni ljómann og hins vegar til að mikla sorg okkar með nostalgískri retorík.
Þegar rætt er um pólitík er allt (auðvitað) einsog eitthvað annað. Icesave-samningarnir eru einsog Versalasamningarnir. Að ganga í ESB er einsog að skrifa undir Gamla sáttmála. Ekkert er það sem það er heldur eitthvað annað. Kreppan á Íslandi er einsog kreppan í Bandaríkjunum 1930. Og þegar nóg hefur verið hamrað á metafórunum fara alls kyns hliðarveruleikar af stað – orðrómar um að kaupsýslumenn væru farnir að fremja sjálfsmorð í kippum (líkt og gerðist í Bandaríkjunum fyrir tæpri öld) urðu svo þrálátir að dagblöðin voru farin að hafa þá eftir. Allt þar til yfirvöld tóku af allan vafa – sjálfsmorð höfðu dregist saman á milli ára og engar vísbendingar um að ríkisbubbar væru að skera sig á púls.
Lesbíski forsætisráðherra Íslands er einsog svarti forseti Bandaríkjanna. En því miður er íslenska vinstristjórnin bara „einsog“ vinstristjórn. Orðfærið er ennþá til vinstri („auðvaldsskipulagið er dautt“) en veruleikinn er annar („lengi lifi auðvaldsskipulagið“).
5. Afsakið – langsóttar tengingar
Myndmálið er status quo, í senn byrjunarreitur og fangelsi – og reitnum hefur verið stolið, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Án verulegra dýpkunaræfinga, lagskiptinga og ítarlegrar samhengissetningar, er myndmálið ónothæft stýritæki fyrir ljóðskáld. Tíminn er nefnilega ekki lengur eins og vatnið, hann er eins og eitthvað helvítis drasl sem þú getur ekki lifað án.
Sá sem ætlar að lifa á metafórunni einni saman hlýtur að svelta. Slík ljóðlist verður aldrei annað en auglýsingaskilti fyrir sjálfa sig. Metafóra fyrir metafóru sem hjúpar metafórur. Það væri í sjálfu sér áhugaverð tilraun, meðvitað framkvæmd, en sem enn eitt innslagið í hið botnlausa haf hermiljóða sem flæðir stöðugt yfir borgir og bæi heimsins er hún einfaldlega óvelkomin.
En þetta stýritæki – metafóran – þessi byrjunarreitur er svo öflugur og alltumlykjandi að hann vill gjarnan gleypa heilu listaverkin. Ljóðabækur verða metafórunni að bráð. Hún verður beinlínis trauðla stöðvuð þegar hún er á annað borð komin á skrið (teljið bara metafórurnar í þessari grein – þetta var aldrei meiningin!). Og þá spyr ég: hvað ef við stökkvum á flótta og í stað þess að leyfa 1000 blómum að blómstra leyfum bara 999 blómum að blómstra – strokum út hið fyrirsjáanlegasta af ljóðtólum, myndmálið, og setjum hin í öndvegi – er það yfir höfuð hugsanlegur veruleiki? Eins og veruleiki án frádráttar og/eða samlagningar? Hvað ef við setjum það bara í annað sæti? Reynum að takast á við heiminn með öllum hinum tólunum – hliðskipunum, hljóði, afbyggingu, uppbyggingu, stuðlum, andstæðum, mótsögnum, ofhleðslu, konkreti, kopí-peist, satíru og svo framvegis og svo framvegis – setjum myndmálið í þriðja sæti, fjórða sæti, fimmta sæti, eins aftarlega og við komum því. Hættum að halla okkur á þessa hækju sem á að veita hugsun okkar og list okkar réttlætingu? Hvað þá? Hvað ef við hættum að láta eins og listamenn og reynum að vera listamenn? Það er ekki gefið að það takist – sjálfsagt mistekst það m.a.s. – en má ekki samt reyna?
6. Hjakk
Fátt þykir listamönnum óþægilegra að horfast í augu við en tilhneigingar listarinnar til að endurtaka sjálfa sig, til að hjakka í sama farinu. Við teljum okkur trú um að listin sé hið háleita, hið frumlega – að hún sigli í gegnum heiminn eins og ísbrjótur sem brýtur til mergjar hið raunverulega, sálarlífið jafnt sem ytri veruleika, að hún sýni okkur fram á eðli hlutanna, gang heimsins, kenni okkur eitthvað um fegurðina og ljótleikann. En þegar við horfum í kringum okkur, af einhverju hlutleysi, úr einhverri sjálfkrítískri fjarlægð, blasir við okkur dags daglega annar raunveruleiki: Enn eitt ljóðið sem engu bætir við það síðasta, enn eitt bannsett lagið, fleiri gjörningar, málverk, sinfóníur, bíómyndir, skáldsögur – allt í eðli sínu líkt því sem á undan kom – mun þessu flóði aldrei ljúka, fáum við nokkurn tíma frið?
Ung manneskja lærir að skrifa bærilegan texta, myndríkan og flæðandi og fær hrós fyrir – heldur síðan áfram, ævina á enda, að pússa þennan texta í lýrískri sjálfumgleði, undarlegri trú á að ljóð sem eru nógu fáguð eða myndrík muni gera eitthvað fyrir heiminn sem bónaðir bílar eða ofpródúseruð popplög eru ekki fær um. Þannig eru níu tíundu ljóðlistarinnar kannski fyrst og síðast einhvers konar kits – tilraunir til vel brýndra myndlíkinga til að gleðja skilningarvitin, fágaðra aforisma og spakmæla til að gleðja rökrásirnar, settar fram á fáguðu máli viskunnar – teknísk, köld og ljót, og kannski umfram allt afskipt, hún skiptir sér ekki af augnablikum sínum heldur fæst við ekkert konkret svo hún fái lifað að eilífu, verði sígild. Himinn, haf og heitar tilfinningar – skírskotar bara til þess almenna. Því það sem skiptir sér um of af augnabliki sínu – hinu sértæka – á á hættu að úreldast, að verða skammært – og það ríkir einarður konsensus um að það sem ekki sé sígilt sé einhvern veginn til einskis. Þetta eldist illa og við fáumst við eilífðarmál. Listaverk sem er gott í dag á að vera gott á morgun, annars er það ekki eilífðarinnar og var aldrei gott til að byrja með, segjum við og hristum höfuðið í vandlætingu.
En auðvitað er eilífðin ekki svona einfalt fyrirbæri – og hvað þá samband augnabliksins við eilífðina. Eilífðin er ekki línuleg: eilífðin er hvert einasta augnablik samtímis. Eina raunverulega sambandið sem við eigum við hana er í gegnum augnablikið núna – núna er eina eilífðin sem er viðvarandi, sýkn og heilög. Þá skiptir engu máli hvað okkur finnst um augnablikið þegar það er horfið, það er jafn eilíft fyrir því. Sá sem hefur áhrif á eitt einasta augnablik hefur áhrif á allan hinn krítíska massa augnablika sem við köllum eilífð, og því breytir ekki hið minnsta hvað er vinsælt eftir tíu ár, tuttugu ár, hundrað ár eða þúsund ár – og þó ég leggi ekki á það mikinn þunga má ævinlega færa einhver rök fyrir þeirri hugmynd að góð list sé sú list sem einmitt úreldir sjálfa sig, þurrkar upp hugmyndabrunn möguleika sinna svo rækilega að aldrei verði aftur sóttur í hann deigur dropi. Breytir augnablikinu sem hún lifir, hverfur síðan inn í eilífðina – verður gömul tugga sem allir þekkja, eitthvað algerlega sjálfsagt sem aldrei þarf að endurtaka eða umorða, eitthvað sem hefur uppljómað fortíð sína og framtíð og orðið óaðskiljanlegur hluti af skilningi okkar á heiminum. Eins og samlagning og frádráttur – eitthvað sem krefst feykilegrar áreynslu til að sjá í gegnum, og við gætum fæst lifað án nema örskotsstund í einu.
Auk þess er tilfallandi, að mér sýnist, hvað okkur þykir merkilegt síðar. Því hér kemur mannkynssagan til sögunnar – svo að segja – mætir á svæðið og byrjar að taka myndir, færa til bókar, gera skissur, gröf, ættartölur. Við reynum að kortleggja eilífðina. Merkjum skilvíslega við það sem okkur hefur þótt mikilvægt í augnablikinu, í nokkur augnablik, af í það minnsta ímyndaðri óhlutdrægni, til að koma í veg fyrir að það úreldist. En með þessum aðferðum, þessari eilífu undirskipan hlutanna, endursköpum við ekki eilífðina. Við búum til nýja eilífð, viðráðanlega hugmynd um eilífð, línulega og sögulega, hírarkíu sem á að segja okkur eitthvað um það hver við höfum verið. Ósjálfrátt verðum við öll fórnarlömb þessarar hugmyndar um veruleikann – um listina sem lítið brot af því sem hefur gerst, í undirskipuðu, hólfaskipuðu og línulegu ferli, frekar en það sem á sér stað statt og stöðugt. Hólfin og hírarkían hjálpa okkur vafalaust að skilja ýmislegt, en þegar við gleymum að þau eru bara tilbúningur einhvers fólks sem við höfum aldrei hitt, verða þau átrúnaður. Þau skapa hugmyndir okkar um listina og við notum þau sem mælikvarða á listina í kringum okkur, svo að öll umfjöllun um listir, öll hugsun um listir verður nærri því patológískt upptekin af að raða listamönnum niður í verðlaunasæti og ættartré eins og þeir væru íþróttamenn eða eldishundar, auk þess sem fólkinu sjálfu er veitt miklu meira vægi en nokkur ástæða er til. Þá dugar varla að spyrja gagnslausra spurninga eins og hver var besta ljóðabók síðasta árs, heldur þarf að ganga lengra og spyrja hvert var besta ljóðskáld síðasta árs – eða jafnvel, til að auka enn á spennuna, hvert var besta nýja ljóðskáld síðasta árs. Eins og listin snúist um það hver sé bestur – eins og hún sé kapphlaup.
Þetta er ekki bara tilhneiging þeirrar yfirborðsblaðamennsku sem finnst áhugaverðast að spyrja listamenn hver sé draumahelgin þeirra og hvað þeir séu með í vasanum – heldur eitthvað sem gegnsýrir svokallaða menningarumfjöllun sömuleiðis, og á jafnt við um Lesbók Morgunblaðsins og The New York Times.
100 bestu bækur 20. aldarinnar, 1000 bestu ljóð mannkynssögunnar, 10.000 bestu skáld allra tíma, 100.000.000 bestu myndlíkingar eilífðarinnar - ble ble og bla og bla bla bla.
Þannig dýrkar samtíminn úrelda fortíð, jafnvel á kostnað lifandi samtíma. Og fyrirlítur stóran hluta þess sem var vísvitandi merkt því augnabliki sem það lifði, þess sem tapaði í merkilegheitaskylmingum sögunnar, fjölmiðlunar, skrásetningar, skilgreiningar og mýtugerðar.
Áhugi samtímans á því sem „enn er ekki orðið neitt“ – það er, er ekki enn hluti af sögulegum veruleika – markast síðan af þessari dýrkun, þar sem pótintátar menningarfjölmiðla trítla í gegnum ljóðabækur nýjustu höfunda og bera saman við það sem áður hefur verið skrifað: stenst það samanburð, er spurt, eru myndlíkingarnar jafn góðar og hjá Steini Steinarr, stenst retóríkin snúning Sigfúsar Daðasonar, er þetta jafn geggjað og Dagur Sigurðarson? – en sjaldnar er tekin afstaða til spurningarinnar um samanburðinn sjálfan, hvaða tilgangi það þjónar að gera Dag, Stein, Sigfús og alla hina að einhverjum stuðli og beita síðan þeim stuðli á nýrri listaverk?
Þessir stuðlar eru reyndar líka lævísari en í dæmunum hér að ofan – liggja oft að baki – og hólfin eða dómarnir geta þá verið „frjótt myndmál“ (eða ekki), „sterk retórík“ (eða ekki), og viðmiðin fjöldi höfunda, ótal ljóð, jafnvel eitthvað algerlega ótiltekið gildi úr listasögunni – eitthvað sem við teljum sjálfsagt að sé markmið listar og ljóða. En er það kannski ekki.
Með þessum aðferðum viðhöldum við sömu gildum, bæði í hjörtum rýnenda og ástundenda, ljóðskálda og bókmenntafræðinga – og þeir sem halda sig kyrfilegast innan rammans skiljast best í garði lesandans og fá þar af leiðandi mest klapp á bakið – ná árangri, eins og það er kallað, fá frátekið sæti í listasögunni svo halda megi sirkusnum áfram. Kerfið er beinlínis gert til að ýta undir endurtekninguna, hvetja til hennar – og þar með höfum við, sem listamenn og listneytendur, misst allan hæfileik til að njóta listarinnar og listsköpunarinnar á sínum eigin forsendum: við kunnum kannski hvorki að lesa né skrifa.
7. Er það líka klisja að hugsa út fyrir rammann?
Öll list sem þorir ekki að stíga út fyrir samtíma sinn – út fyrir vit- og vegaleysur ríkjandi smekks – öll list sem ætlar sér jákvæða umfjöllun eða samþykki, öll list sem þorir ekki að breytast, afmyndast og tortímast – öll list sem þorir ekki að mistakast, jafnvel hrapalega, þola háðung og spott og spé – þorir ekki eigin mótsögnum – er að mínu mati meira og minna til einskis. Hún gerir lítið úr möguleikum sínum og þjónar listasögunni fremur en listinni. Hún er koverbandalist, sveitaball, hégómi – snýst ekki um heiðarleika gagnvart sjálfri sér, heldur þjónkun við hugmynd um einhvern ímyndaðan smekk þess mengis sem við köllum áheyrendur, áhorfendur, lesendur, ljóðunnendur. Hún þjónar hugmyndinni um listgreinina eins og okkur er sagt að hún líti út. Í stað þess að fást á krítískan, hjartnæman og hugkvæman hátt við verkfæri listgreinarinnar, form hennar og innihald, hermum við það sem okkur var sagt að lesa svo það minni á Stein eða Sigfús eða Dag. Og samt er öllum ljóst að við elskum ekki eftirlíkingar af verkum stórskálda – heldur verkin sjálf.
Kannski er þetta hræðsla við listina – við að stunda listina – ótti við að mistakast og skammast sín eða takast eitthvað allt annað en við ætluðum okkur, eitthvað sem er okkur jafnvel á móti skapi. Að verða að athlægi. Og kannski er það einfaldlega ekki listin sem vekur áhuga okkar, ekki hún sem við viljum fást við, heldur frægðarljóminn – kannski stefndum við aldrei að öðru en snobbi og hégóma.
En nú er víst ekki frekar en áður tími til að falla fyrir gefnum hugmyndum – nú er eins og alltaf tími til að streitast á móti, berjast á hæl og hnakka. Nú er tími til að bregðast við textaveruleikanum í stað þess að endurframleiða horfnar stundir (nema það sé viðbragð við textaveruleikanum), glataðar ljóðabækur – okkar eigin og annarra – sem tilheyra glötuðum tíma. Ljóðlistin er ekki nú, frekar en áður, farartæki fyrir kjallaragreinar eða aðrar skoðanir, ekki farartæki til að lýsa tilfinningum okkar – því við skulum ekki gleyma þeim gömlu sannindum Wittgensteins, nú frekar en fyrr, að þrátt fyrir að ljóðið sé samið á tungumáli upplýsinganna er það ekki notað til upplýsingagjafar – til þess eru kjallaragreinarnar og einkabréfin. Nú er eins og alltaf tími til að hætta að mála eftir númerum, til að falla hvorki fyrir mýtunni um höfundinn eða verkið, og stela heiminum aftur úr höndum þeirra sem kunna ekki gott að meta og ætla sér ekkert (viljandi eða óviljandi) nema þrældóm okkar og forheimskun.
Ritgerðin birtist fyrst í þýskri þýðingu Jóns Bjarna Atlasonar í austurríska bókmenntatímaritinu Lichtungen, í nóvember, 2009. Hlutar hennar voru einnig fluttir sem fyrirlestur á Listahátíð í Reykjavík vorið 2009.