Skyggnilýsing og jólabókaflóð

Taktu þátt í byltingunni! Vertu með! Ný tilboð á hverjum degi!

Staddur í miðju bókaflóði með ólgu í maganum af óþolinmæði. Með ólgu í höfðinu, útlimunum og þrútin augu af lúslestri dagblaða í leit að einhverju um eitthvað sem viðkemur sjálfum mér. Jólabókaflóðið veldur óþolandi sjálfhverfu. Það er líka öðruvísi að vera með skáldsögu en ljóðabók. Maður er löngu hættur að gera ráð fyrir að einhver kippi sér upp við að út komi ljóðabók. En því er á annan veg farið með skáldsögur. Maður telur ósjálfrátt að veröldin hljóti að hætta að snúast um möndul sinn rétt á meðan allir skjótast út í bókabúð og liggja síðan andvaka við lestur þar til þeir uppljómast og taka til við að lofa mann og prísa á öllum heimsins bloggum. Maður situr og nagar á sér neglurnar og bíður bergmálsins, bíður sönnunar á lögmálinu um að öllum krafti fylgi mótsvarandi svarkraftur – að klukkustundirnar, vikurnar og mánuðirnir sem fóru í skriftir, titrandi vandvirknin og raftaríðandi innblásturinn, skili sér í upphrópunarmerkjum lesenda.

Og maður sýnir því ekki hinn minnsta skilning að hlutir taka tíma. Róm var brennd á einum degi og hví ekki Reykjavík, spyr maður sig og pírir augun út um gluggann og getur að fáu öðru einbeitt sér – það vill reyndar til að ég á glænýjan son sem fær allt annað til að blikna, að minnsta kosti meðan hann nennir að vaka og leika við pabba sinn, en endorfín-fyllerí með syninum skila sér auðvitað í endorfín-timburmönnum þess á milli, þegar hann sefur og ég hef áhyggjur af bókinni minni.

Þar sem ég hef ekki fengið neina dóma um eigin bók til að pirra mig á nota ég tækifærið og pirra mig á umsögnum um bækur vina minna og kunningja. Í dag gat ég svo blessunarlega pirrað mig á því að Fréttablaðið hefði bætt við undirtitli (!) á bókina mína. Það er þó eitthvað handfast til að andskotast út í.

—-

Gæska fellur líklega í þann flokk bóka sem Ásgeir H. Ingólfsson hefur flokkað sem sci-fi kreppubókmenntir í pistlum sínum í Kistunni. Bókin var engu að síður mikið til skrifuð fyrir kreppu. Ég lagði hana frá mér í maí í fyrra til að klára Ú á fasismann, því ég sá ekki fram á að geta klárað hana vel fyrir jólin 2008 líkt og hafði staðið til.

Þegar kreppan skall á var þegar kreppa í bókinni. Ég fékk andlegt aðsvif og hafði ekki minnstar áhyggjur af því hvernig þetta færi með bókina mína (svona er maður sjálfhverfur, sorrí). Ég henti í snarhasti einum kafla inn á bloggið, þar sem krónan fellur og allir verða fátækir, til að sanna eigin skyggnigáfu (sem var auðvitað engin skyggnigáfa, varla einu sinni almenn skynsemi). En fína symbólíska hugmyndin mín var orðin að einhvers konar hallærislegum tíðarandaveiðum og við því þurfti að bregðast. Og það hafði ég svo sannarlega ekki séð fyrir. Þó mér hefði ekki þótt ólíklegt að krónan myndi fyrr eða síðar veikjast átti ég kannski ekki beinlínis von á að hún færi eins illa og hún fór – að fantasían um skyndilega fátækt Íslendinga myndi rætast. Mér sýndist í október í fyrra sem hún hefði ræst – en eins og til að undirstrika hversu lítið ég skil peninga þá hef ég ekki orðið var við að Íslendingar séu raunverulega orðnir fátækir, að Ísland sé í hópi fátæku þjóðanna í heiminum. Því fer auðvitað fjarri, þó allt hafi samt í einhverjum skilningi farið til andskotans.

Ég byrjaði að skrifa bókina rétt um það leyti sem ég var að flytja til Helsinki og láta af störfum sem blaðamaður á Bæjarins besta – í því starfi hafði ég líklega þúsund sinnum rætt við útgerðarmenn sem gerðu fátt annað en að kvarta yfir því að krónan væri of hátt skráð. Það var því ekki sérlega mikil forspárgáfa af minni hálfu að sjá fyrir að fyrr eða síðar myndi hún sökkva aftur í hafið. Skömmu eftir að ég flutti til Helsinki ræddi ég svo við stærðfræðing sem hafði verið ráðinn til vinnu við Háskólann í Reykjavík, þetta var um svipað leyti og einhverjir Íslendingar keyptu finnska fyrirtækið Sampo. Hann spurði mig ítrekað hvernig stæði á ríkidæmi Íslendinga, án þess ég gæti svarað honum öðruvísi en svo að ég héldi að þetta væri ekki ríkidæmi heldur lán. Að þetta væri enn ein loftbóla kapítalismans. Enn eitt dot.com ævintýrið, enn eitt Enronið sem ekkert væri á bakvið. Eins og ég hef marg tekið fram skil ég ekki peninga – en mér sýnist sömuleiðis að það geri eiginlega enginn annar heldur. Og ég held að þetta sé allt einn óskiljanlegur loftkastali byggður á trúgirni og trúðslátum.

Ég held ég hafi ekki verið einn um að líta svo á að þetta væri allt saman innihaldslaust, ég held ekki að þessi hugmynd hafi átt uppruna sinn í mínum ranni, ég hef ekkert vit á viðskiptum og var áreiðanlega að hafa þetta eftir einhverjum öðrum. Ég kannast einfaldlega ekki við þá hugmynd, sem ég hef séð haldið fram, að engum hafi nokkru sinni þótt neitt bogið við útrásina, og skrifa ekki undir þá söguskoðun að Íslendingar hafi allir verið blindaðir af glýju, þó sýnin hafi kannski verið að einhverju leyti broguð – enda skilur enginn neitt í peningum. Það veit enginn einu sinni hversu mikið neinn á eða hversu mikið hann skuldar.

Búsáhaldabyltingin var hins vegar ekki í bókinni og er það varla enn, nema í mýflugumynd. En það átti sér stað bæði kreppa og bylting og við því þurfti ég að bregðast. Og því sér auðvitað stað í bókinni, hjá því varð ekki komist né var nokkur ástæða til að reyna það.

Sjálfum þótti mér meira til þess koma að ég hefði séð fyrir Esjuna í ljósum logum. Kreppur eru eitt helsta einkenni kapítalískra þjóðfélaga, það er auðvelt að gera ráð fyrir þeim og þarf enga dulda hæfileika til. En það er ekki öllum gefið að geta spáð því að það kvikni í Esjunni.

Tags: Gæska

This entry was posted on Friday, November 13th, 2009 at 6:52 am and is filed under Fjallabaksleiðin. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.