Vit hunds á Icesave
Frá mótmælum. Mynd fengin að láni af smugan.is.
Ég hef ekki hundsvit á Icesave. Ég var aldrei góður í stærðfræði og hef ekki tekið jafn virkan þátt í hagfræðivæðingu heimilanna síðustu misserin og margir aðrir. Ég veit ekki hvað sveiflujöfnunargeta er, skuggaverð þykja mér varhugaverð (eða voru það varhugaverð sem eru skuggaverð?) og mig grunar að fórnarkostnaður þýði eitthvað annað í viðskiptafræðinni en hann gerir heima hjá mér.
En ég skil þó að þetta er ósanngjarnt, óréttlátt (ranglátt) og að öllu leyti vont. Um þetta virðast flestir sammála, líka þeir sem vilja greiða skuldina sem fyrst, næstum sama hvað. Við þurfum að takast á við skuldbindingar okkar sem þjóðríkis svo við getum aftur staðið keik á alþjóðavettvangi, er mér sagt, menn meðal manna, afkomendur víkinga og sagnamanna, bókmenntaþjóðin, Halldór Laxness, Björk, Sigur Rós, Börn náttúrunnar, Bjarni Tryggvason, Geyser, The Reykjavík Summit, takk fyrir we love you how do you like Icesave.
Iceland, meina ég, how do you like Iceland.
Þetta er mér sagt. Skuldbindingar okkar sem þjóðríkis.
Ég hef reynt að smætta þetta fyrir mér, hvað gerðist og hvað gerist núna, og það lítur einhvern veginn svona út: Menn stunduðu viðskipti. Menn töpuðu á viðskiptunum. Aðrir en þessir menn borga tapið.
Mér er sagt að það sé óhjákvæmilegt að greiða þetta. Spurning um að gera það núna með góðu eða síðar með valdi. En réttlátt er það ekki, og um það held ég að flestir séu sammála.
En hvers vegna gerir maður það með góðu sem er óréttlátt? Vegna þess að það er praktískt? Er það ekki frekar léleg afsökun?
Og ef við greiðum þetta, er þá ekki verið að gefa út enn eitt heilbrigðisvottorðið á handónýtan kapítalisma? Segja: það skiptir ekki máli hversu illa einkaframtakið fer með ykkur, skattgreiðendur munu borga brúsann. Þið getið ekki tapað peningum í viðskiptum. Það er ekki lengur hægt. Skattgreiðendur taka á sig byrðina – ekki fyrir breska innistæðueigendur, í þessu tilfelli, heldur fyrir hlutafjáreigendur og stjórnendur gamla Landsbankans. Þar sem ábyrgðin átti (á) að stoppa. Annars er þessi gjörningur ekki til annars en að gefa kapítalismanum nýtt fríspil.
Síðan er mér sagt að þetta sé óhjákvæmilegt – þetta sé atburðarás sem hófst fyrir löngu. Þetta sé ekki spurning um að fríspilið sé gefið núna, vegna þess að það hafi verið gefið með löggjöf fyrir löngu síðan. Og þess vegna þurfum við að borga núna – líka við sem ekki kusum Framsókn, Sjálfstæðisflokk eða Samfylkingu. Vegna þess að það séu leikreglurnar. Við séum öll í þessum báti saman.
En það breytir engu um að löggjöfin var og er óréttlát, auk þess sem fæstir kjósendur voru meðvitaðir um hana, hvað þá sammála henni (það eru ansi miklar ýkjur að fyrir hrun hafi allir verið rosalega hrifnir af útrásinni og frjálshyggjulógík). Og þá spyr maður sig bjánalegrar spurningar: ef verið hefði bannað að standa á öðrum fæti á vorin, að viðurlagðri dauðarefsingu, og það án þess að fólk gerði sér almennilega grein fyrir því: ætti að framfylgja þeirri refsingu nú?
Í einfaldari orðum (og ekki jafn bjánalegum): Á ósanngjörn refsing að koma til fullnustu? Á íslenska ríkið að tukta til íslenska þegna í krafti rangláts lagabókstafs? En ef það er praktískt – og jafnvel óumflýjanlegt að lokum?
Er annars einhver kominn með upp í kok af real-pólitískum afsökunum?
Myndi nokkrum þykja eðlilegt að greiða Icesave ef ekki væri fyrir þrýsting frá IMF, Norðurlöndunum, Bretlandi, Hollandi og ESB? Og hvers vegna er það þá eðlilegt núna – vegna þess að fantarnir segja það?
Ég get hugsað mér aðstæður þar sem mér þætti eðlilegt að greiða þetta – aðstæður þar sem ég væri til í að lúffa aðeins með réttlætið, til að liðka fyrir, af praktískum ástæðum. En til þess þyrfti tvennt, ef ekki þrennt, að eiga sér stað.
Annars vegar þyrfti að afnema allar ábyrgðir ríkisins á starfsemi einkafyrirtækja. Héðan í frá fara einkafyrirtæki á hausinn fyrir eigin peninga. Það verði bundið í stjórnarskrá. Ef þau spjara sig ekki án ríkisábyrgðar – ef enginn t.d. treystir sér til að reka banka án innistæðutrygginga frá ríkinu – þá bara sér ríkið um þann anga heimsins. Tough luck.
Hins vegar þarf að koma þeim sem stóðu fyrir Icesave á bakvið lás og slá.
Loks þarf að búa svo um hnútana að niðurskurður ríkisins bitni ekki í nokkru tilviki á smælingjum samfélagsins.
Þetta þyrfti helst allt að hafa átt sér stað á undanförnu ári, til að afgreiða mætti Icesave nú, fyrir mína parta.
Henry David Thoreau hætti að greiða skatta vegna þess að honum fannst ríkið hegða sér á óforsvaranlegan hátt. Það réttlæti þrældóm og stríð. Ég get ekki sagt að þeir Íslendingar sem svíkja undan skatti við aðstæður sem þessar, séu ekki í það minnsta skiljanlegir og í það mesta réttlátir. Kannski er eðlilegasta viðbragðið einfaldlega að flytja úr landi og greiða heldur skatt til réttlátara ríkis, ásættanlegra ríkis. En það er ekki heldur réttlátt. Fæst fólk er Íslendingar fyrir eigin gjörðir. Það ætti ekki að þurfa að flýja fjölskyldu, vini, tungumál og menningu, til að fá réttlæti í veröld sína, vegna þess að yfirvöld standa vörð um aðra hagsmuni en þeirra.
Mér þykir þetta, einsog flestum, ansi skítt. Og það hefur enn engum tekist að sannfæra mig um að við eigum að borga þetta. Fólk fer langt með að sannfæra mig um að það sé praktískt, óhjákvæmilegt, í samræmi við lög og reglur og þar fram eftir götunum. En enn hefur engum tekist að sannfæra mig um að það sé réttlátt að íslenskir skattgreiðendur taki á sig þetta tap. Og meðan svo er, þá er mér einfaldlega skítsama um praktík, óhjákvæmileika og lög og reglur. Sem er auðvitað aftur spurning um forgangsröðun sem ristir dýpra en svo að auðvelt sé að debatera um hana.
En þannig er þetta nú samt.
What I wonder about is the new infrastructure that has been built here in Iceland, the new schools, the new sports centers, the new cultural venues, the new roads, the new swimming pools, all of that. That all cost money. That was all financed by the banks, right? Even if some of it was not loans from the banks, then it was paid for by the tax revenue from the profit the banks were generating. I heard that was enough to support the entire cultural division of the government. Icesave made Landsbanki profitable, and that in turn had dividends for the Icelandic population. Now, that is not to say the people in charge of that joke of an online bank should not be thrown in jail, but I think it is pretty likely that if you add up all the infrastructure that Iceland acquired in the last decade and compare that with the tax burden people were carrying at that time, they were getting a really, really good deal. I honestly do not know this for sure, it is just my impression. And maybe a helpful one, if you are trying to think of how much it sucks that Iceland now has a large national debt. Lots of countries do, it really is not such a big deal.
Ég myndi reyndar smætta þetta öðruvísi
En punktarnir þrír eru góðir. Skynsamlegast er að ríkið sjái alfarið um innlánsreikninga, því ef einkaframtakið gerir það án trygginga er slíkri starfsemi sjálfhætt.
Fôlk myndi þá heldur geyma peninga heima hjá sér.
Og krefjast þess að fá að eiga byssur.
“Lots of countries do, it really is not such a big deal”.
Are you being serious?
Besides – the debt still isn’t mine to pay. The banks were privatized for a pittance, literally given away, and deregulated so as they would “thrive” (i.e. not have to pay much taxes). As in most countries – the wealth was privatized but now the debt shall be nationalized. It not only sucks, it should not be tolerated.
And Icesave didn’t exist before 2006. 2 years in the UK and six months in Holland.
The construction boom in and around Reykjavík (and in eastern Iceland) was mostly a joke based on similar capitalist principles: if you can get (borrow) the money, you build. None of this was to the benefit of the Icelandic people – but for individual contractors. What needed to be built (and still needs to be built): middle-to-low income housing, retirement homes, hospitals, roads (you still can’t drive on asphalt all the way to Ísafjörður, my hometown, and most of it’s single-lane) etc. was not built. Instead they built more “profitable” bullshit – high-income housing and that ridiculous half-finished landmark music hall in downtown Reykjavík. Again, not for public gain, but for private gain.
Lissy.
The majority of the IceSave deposits in Britain and Netherlands was given by Landsbanki to major Landsbanki owners such as Björgólfur Thor and Björgólfur Guðmundsson through their dark ventures in Europe and England such as Novator, Actavis, West Ham etc.
This is a criminal bank robbery done by insiders carried out during the last one and a half year before the crash.
The power companies, the cities and the state in Iceland still owe the infrastructure investment to lots of banks, mostly directly to foreign banks, and these will be paid back as if we were in the UK.
What the UK and the Netherlands are asking for is that the Icelandic population will pay back the debts by the Björgólfs to the Björgólfs all over the world.
As I said in my comment, I was trying to offer a way in which one might CHOOSE to think of the Icesave debt burden that the Icelandic population is currently being asked to shoulder. I think I was clear that I did not think Icesave itself was of benefit to the Icelandic population, but there is now way that the growth here in Iceland over the last decade was all domestically motivate, so it seems really hypocritical to me for young Icelanders to bewail Icesave in the midst of one of the best standards of living in the world. Icesave was criminal, I believe that and I said that. But it was part of a system. You cannot just pick and choose this and that about a system, take all the good and lambast all the bad. And that is why some people in the government and even in the general population are willing to shoulder the debt from Icesave. I think anyhow my point is terribly obvious and not very nuanced, but I wanted to answer the question of how one could stay happily in Iceland under those circumstances. It is at any rate an alternative to hating the government, thinking everyone in Iceland is an idiot, and wanting to move.
It also says nothing whatsoever about wishing to maintain that capitalist system into the future. I think it would be safe to say that Iceland has reaped massive benefits from that system, as well as some well needed real world lessons, and that it is high time to move on to something entirely different.
And yes, the national debt per capita for Icelanders is not the worst in the world (though the number keeps changing with the exchange rate and what is included, most of the figures I have seen have it on par with the average US per capita national debt share).
Yes, it’s all part of a system – and every little bit of it should be lambasted. Which doesn’t in any way mean we can’t bewail Icesave. It all sucks – and I’m wary about any bigger assertion about the Icelandic population having benefitted much from the growth. Those profits went to the higher-ups, as they always do.
Þessi pistill lýsir nákvæmlega minni tilfinningu, takk.