Svona lítur kímera út. Í alvörunni. Hún lítur svona út.

Ég er alltaf að lesa Nietzsche.

Nei annars, það er ekki satt. Einsog ég er nú gjarn á að kvarta undan því að fólk sýni ekki ljóðum – og þá sérílagi kannski undarlegum tilraunaljóðum – tilhlýðilega þolinmæði, dæmi þau úr leik ýmist sem kjánaskap og flipp eða óskiljanlegt rugl, þá er ég andskotanum latari við að þræla mér í gegnum heimspekitexta. Það er einsog það slokkni á heilanum á mér og ég vakni eftir nokkrar blaðsíður í einhverjum allt öðrum hugsunum en þeim sem eiga sér stað í bókinni. Altso, mínum hugsunum, ekki Nietzsches eða Zizeks. En ég reyni nú samt mitt besta og hef þröngvað mér í gegnum einstaka bók.

Ég held þetta hafi allt byrjað þegar Haukur Már og Halldór Arnar gáfu mér Bláu bókina hans Wittgensteins í afmælisgjöf, með þeim skilaboðum að þegar ég hefði náð þessum boðskap á vald mitt væri kannski við mig ræðandi. Ég hef sem sagt enn ekki náð taki á Bláu bókinni – hef raunar ekki litið í hana í nokkur ár, það fer kannski að koma tími á nýja tilraun.

Hvað um það. Ég er að lesa Handan góðs og ills, eftir Friedrich Nietzsche. Réttara sagt er ég að lesa Beyond good and evil. Ég er altso að lesa hana á ensku. Ég veit ekki hvort þetta er bara ein af þeim bókum sem allir þykjast hafa lesið, eða hvort ég er í raun og veru einn um að hafa aldrei lesið hana. Ég á reyndar ansi marga vini með gráður í heimspeki svo það kannski skekkir sjónarhól minn á þetta mál allt saman. Allir hljóta þeir að hafa lesið þessa bók. Sumir hafa staðið í ritdeilum um Nietzsche sem entust í fjölda ára og ég veit ekki einu sinni hvort að er með öllu lokið.

En nóg af röfli. Við lestur í gærkvöldi staðnæmdist ég við þetta brot hér að neðan, sem mér þótti einhvern veginn útskýra hvers vegna og hvernig fólk getur skammast yfir róttæklingum á borð við þá sem æptu á dómsmálaráðherra á dögunum, eða þá sem hlekkja sig við vinnuvélar, sletta skyri á ráðherra og andskotast og djöflast af lífrænni ástríðu:

There is something in Plato’s morality which does not really belong to Plato but is only to be met with in his philosophy, one might say in spite of Plato: namely Socratism, for which he was really too noble. ‘No one wants to do injury to himself, therefore all badness is involuntary. For the bad man does injury to himself: this he would not do if he knew that badness is bad. Thus the bad man is bad only in consequence of an error; if one cures him of his error, one necessarily makes him – good’ – This way of reasoning smells of the mob, which sees in bad behaviour only its disagreeable consequences and actually judges ‘it is stupid to act badly’; while it takes ‘good’ without further ado to be identical with ‘useful and pleasant’. In the case of every utilitarian morality one may conjecture in advance a similar origin and follow one’s nose: one will seldom go astray. – Plato did all he could to interpret something refined and noble into his teacher’s proposition, above all himself – he, the most intrepid of interpreters, who picked up the whole of Socrates only in the manner of a popular tune from the streets, so as to subject it to infinite and impossible variations: that is, to make it into all his own masks and multiplicities. One might ask in jest, and in Homeric jest at that: what is the Platonic Socrates if not prosthe Platôn opithen te Platôn messe te chimaira?

Ég er svo sannarlega ekki nógu vel gefinn til að skilja síðasta bútinn hjálparlaust. En ég er úrræðagóður og fletti þessu upp. Hér er snúið út úr Illiónskviðu Hómers, sjötta þætti, versi 181, lýsingu á kynjaverunni kímeru, sem hljómar svo hjá Sveinbirni: „ljón að ofanverðu, dreki að neðanverðu, en hauðna í miðju“. (Hauðna er altso geit). Nietszche segir þannig hinn platónska Sókrates vera Platón að ofanverðu, Platón að neðanverðu, en kímera í miðjunni.

Það sem ég staðnæmdist við er aðallega þetta þarna í miðjunni um að lýðurinn telji í sjálfu sér heimskulegt að haga sér illa á meðan „hið góða“ er skilið sem „gagnlegt og notalegt“. Sem virðist auðvitað óttaleg firra strax og það hefur verið orðað svona. En þetta er kannski spurning um einhverja djúpstæða siðferðisforritun sem við viðhöldum með því að sífra þuluna hvert ofan í annað öldum saman. Í krafti textans hér að ofan leyfi ég mér héðan í frá að dæma þá einfaldlega úr leik (í þeim flóknu rökræðum sem eiga sér stað í höfði mér við fólk sem ég ímynda mér) sem kvabba kvakandi og kvaka kvabbandi yfir aðferðafræði hinna prúðu anarkista Íslands, sem vart dýfa nema litla fingri í hinn djúpa hyl sem er „viljinn til valds“.

Ég er auk þess hæst ánægður að geta kallað andstæðinga mína í þessu máli „lýð“ og haft Nietzsche fyrir því.

Þetta er þó allt sagt með þeim fyrirvara að ég skil jafnan ekki nema lítið brot af þeirri heimspeki sem ég les, enda gefnari fyrir bókmenntir sem ekki er endilega ætlunin að nokkur skilji.

Tags: byltingin, Hómer, heimspeki, ljóðlist, Nietzsche, Platón

This entry was posted on Monday, October 19th, 2009 at 3:26 pm and is filed under Fjallabaksleiðin. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.