„Vitið þér að Drottinn vor, Jesús Kristur, þjáðist og dó fyrir yður?“, sagði predikarinn.

„Jahérna“, sagði Augusta. „Ég vissi ekki einu sinni að hann hefði verið veikur.“

– Úr Tal till folket eftir Bengt-Emil Johnson.

Jón Örn Loðmfjörð (stafrænuskáld frá Selfossi, fæddur 1983) tekur tryllinginn á Nýhil (listakollektíf, stofnað 2002 í Reykjavík, Berlín, Helsinki og á Ísafirði) á heimasíðu félagsskaparins. Ástæðan er ljóðahátíð Nýhils sem virðist ekki hafa staðið undir rómantískum vonum Jóns um ljóðapartí. Það er, það var of mikið af ljóðum og of lítið partí. Þetta kallar Jón ódýra auglýsingamennsku.

Sem má vera rétt.

MARKAÐSSETNING VÖRUMERKISINS NÝHIL INTERNATIONAL

Frá ljóðahátíð Nýhils 2005. Á myndinni (f.v.) má sjá Christian Bök, Lone Hørslev, Catarinu Gripenberg og Davíð Stefánsson, skömmu áður en hann fór úr að ofan.

Ljóðapartíin hétu í upphafi bara Nýhilkvöld/Neuhilabend og voru haldin á litlum lókal á hliðargötu af Prenzlauer Allée í Berlín. Lókallinn var leigður út til listrænt þenkjandi fólks fyrir alls kyns menningarviðburði. Ég fór aldrei á neitt nema Nýhilkvöld en Haukur Már minnir mig leit við á tangókvöldi, að minnsta kosti einu sinni. Á staðnum var bar sem við fengum afnot af – að loknum viðburði voru flöskurnar taldar og leigan dregin frá og við fengum að halda gróðanum. Sem var stundum einhver (allt að átta keböb) og stundum enginn (þá greiddum við leiguna – sem var einmitt líka sirkabát átta keböb – úr eigin vasa).

Á kvöldin mættu aðallega Íslendingar á milli tvítugs og þrítugs. Eitthvað fólk úr MH, heimspekinemar, listnemar, ambíent rokkstjörnur og þar fram eftir götunum. Og svo Íslandsvinir og afleiður Íslandsvina, vinir Íslendinga og Íslandsvina.

Stemningin var þessi: Hér erum við með hús til að skemmta okkur í. Hér getum við farið á svið og gert músík, flutt ræðu, ljóð, smásögu, mætt með sjónvarp og sýnt stuttmyndir – og á meðan enginn er að gera neitt erum við með DJ sem tekur sér pásu þegar okkur dettur í hug að fíflast. Þetta var eins óformlegt og hugsast getur.

Meðal þeirra sem tóku þátt í þessum mánaðarlegu viðburðum, veturinn 2002-2003, var Grímur Hákonarson, kvikmyndagerðarmaður, sem annars bjó í Prag þennan vetur. Grímur var í Berlín í kringum jól og fékk þá hugdettu að taka þessi Nýhilkvöld og fara með þau á sveitaballarúnt. Fyrir því mætti fá styrk einhvers staðar (fáir þurfa að vera jafn meðvitaðir um styrkmöguleika og kvikmyndagerðarmenn).

Ungt fólk, menning, hresst, endurnýjun = styrkjafé.

Líklega var það um þetta leyti sem hugtakið „ljóðapartí“ varð til. Altso til að setja í umsóknir. Sem auglýsingamennska – og sem eitthvað lýsandi fyrir það sem við vildum og það sem fólk (m)átti (að) búast við. Ekkert okkar hafði eytt miklum tíma á ljóðakvöldum á Íslandi, einfaldlega vegna þess að þau fóru fram utan við lífheim okkar – þau voru einhvern veginn alltaf á bókasöfnum í Kópavogi og tekin alvarlegar en okkur þótti skemmtilegt. Ljóðið var viðkvæmt og leiðinlegt. Ljóðið var hættulaust, sorglegt, þögult, feimið, bælt. Og ljóðakvöldið var skilgetið afsprengi þessa kátínulausa meinleysis. Það skorti allt rokk&ról, einfaldlega, og það virtist vera meiningin. Ætlunin. Ljóðinu var stefnt gegn afþreyingarmenningu, samtíma, gargi og látum með því að vera hægt og þögult. Þögn þess átti að nísta í gegn. Þögn þess átti að vera gildi í sjálfu sér. Allir aðrir bjóða þér upp á hávaða, við bjóðum upp á þögn á bókasafni í Kópavogi.

Nema okkur langaði í ljóð en ekki þögn. Kannski upplifðum við innihaldsleysi bæði í þögn ljóðakvöldanna og hávaða útvarpsstöðvanna. Kannski er það eftiráskýring. Kannski hugsuðum við ekkert sérstakt. Kannski langaði okkur bara að detta í það og hitta vini okkar.

Allavega: Í Berlín skemmtum við okkur einsog kóngar og drottningar – Berlín var annar heimur, eins og útlönd eru yfirleitt, en við sáum ekki hvernig það ætti að hindra okkur í að flytja inn stemninguna. Og því var farið í ljóðapartítúr. Tæplega tíu stopp, minnir mig, hringinn í kring. Fyrir styrkjafé sem fékkst út á róttæka endurnýjun á stemningu. Sem var einmitt það sem við vildum.

En við gátum ekki auglýst þetta sem ljóðakvöld, eða Nýhilkvöld. Ef við ætluðum að hafa bar. Ef við ætluðum að hafa fyllerí og hedónisma. Því á ljóðakvöld hefði bara mætt fólkið af bókasafninu í Kópavogi. Og þá myndi stemningin glatast. Nýhilkvöldin snerust ekki síst um áhorfendur – það skipti máli að áhorfendur væru hressir, dónalegir og já hreinlega drukknir. Því drukknari því betra. Helst að þeir vildu komast upp á svið líka. Troðast upp á svið ef þeir fengu ekki leyfi.

Og þá þýðir ekki að segjast ætla að halda ljóðapartí. Í Reykjavík hefði það kannski gengið, ef maður hefði valið einhvern sæmilega subbulegan stað undir fyrirbærið. En á Sauðárkróki gerist allt á sama staðnum – bæði settlegt, beysið og sæðisstorkið.

Hið sama gildir í dag. Ef maður ætlar að halda ljóðakvöld auglýsir maður það þannig, en annars sem partí. En það er ekki endilega partíhaldara að kenna þó stemningin sé önnur og dannaðri, ef partíhaldari leggur upp með partí.

ÞÁ: LJÓÐAPARTÍ, PARTÍ, PARTÍ

Það kemur sjálfsagt rómantíkerum á óvart en ljóðapartíin voru ekki alltaf skemmtileg. Þau gengu ekki alltaf upp og stundum hundleiddist manni. Í Berlín var einhvers konar óskrifuð og ósýnileg og ónefnd regla um að mæta ekki með endurtekið efni á sviðið. En þegar við fórum hringinn var það auðvitað ekki hægt og á Nýhilkvöldum í Reykjavík veturinn eftir og þaráeftir var endalaust verið að lesa sömu ljóðin. Ég skammaðist yfir þessu af vitlausu tilefni – eftir útgáfupartí Þórdísar Björnsdóttur og Vals Brynjars Antonssonar, þau tóku það til sín án þess að eiga það skilið – fékk bágt fyrir og eftir það fækkaði Nýhilkvöldum til muna. Það er auðvitað engin stemning fyrir að halda partí ef maður fær ekkert nema skammir að launum. Ef gestirnir röfla bara um að maður sé ekki nógu töff.

Á Höfn í Hornafirði lásum við upp á einhverju náttúrugripasafni. Fyrir fjóra eða fimm gesti. Um miðjan dag. Við vorum þunn og flest eitthvað hálf úrill, minnir mig. Við lásum upp fyrir tóman sal í Ljósafossvirkjun og fengum greitt frá Landsvirkjun. Um miðjan dag. Í Berlín 2004 ætluðum við að endurvekja gamla stemningu (sýra, nostalgía, geng ég þér á hönd) og héldum ömurlegan listviðburð í Tuntenhaus. Útgáfupartý Norrænna Bókmennta var haldið í Þjóðmenningarhúsinu og kynnir var Þór Tulinius í Laxnessgervi (Óttar var reyndar púaður niður, en það var líka það eina spennandi sem gerðist). Tvisvar voru frekar glötuð ljóðakvöld haldin á Nellýs. Og þetta var allt í gamla daga, þegar allt var rómantískt og fallegt, skáldin ung, falleg og drykkfelld – og alltaf lofuðum við fylleríi (það er bara Jón Örn sem hefur auglýst róttækni í tengslum við upplestur). Við lögðum einfaldlega tröllatrú á brennivín og uppskárum alveg ágætlega.

En einsog gengur endaði auðvitað helmingur hersveitarinnar á snúrunni.

Ljóðapartí er einfaldlega ekki auðveld kúnst.

NEI! ÞETTA ER EKKI PARTÍ ÞÓ ÞÚ SEGIR ÞAÐ

Það hefur farið umtalsvert minna fyrir partítali síðustu misserin. Og minna fyrir greddutali. Leifarnar af partítalinu má sjá í nafninu – ljóðapartí – en það er rétt hjá Jóni Erni að þetta er ekki partí í sömu merkingu og var. Sjálfur hef ég stundum saknað þess partís sem var, og kvabbað undan settlegheitum:

Loks fannst mér yndislegt á ljóðahátíð Nýhils – þó sálarlaus salurinn hafi verið þungur og leiðinlegur, náði hann ekki að sjúga úr gestum og upptroðendum („skáldum“ & „fólki“) lífskraftinn. Sumum fannst víst raunar ágætt að lesa fyrir kaptífa áhorfendur, sem sátu fastir ekki síst vegna þess að það væri svo vandræðalegt að ganga út á ískrandi gólfinu í þessari höfugu þögn. Og ekki fannst mér vont að lesa. En ég vona þessi salur verði aldrei notaður undir annað en leiklist í framtíðinni. Og ég vona að Nýhil auglýsi aldrei aftur ljóðakvöld af þessari tegund undir heitinu ljóðapartí – sem var upphaflega stefnt gegn þeirri hugmynd að maður vildi láta læsa sig inni í heilagleika ljóðrýmis þar sem varla mætti sussa á sjálfan sig án þess að móðga alla í salnum með látunum í sér. Rýmið var fasískt og borgaralegt.

Hér fyrir ári síðan.

En ég hef ekki orðið var við það lengi að neinn tali um partí af fullri alvöru. Eða fyllerí. Eða frammíköll. Greddu. Vessapóesíu. Ekki í viðtölum, bloggfærslum, greinum eða neins staðar annars staðar. Kannski seint á kvöldin á börum, eða úti í reykingapásu. Ég man ekki til þess að neinn hafi lofað raunverulegu partíi, undirstrikuðu og/eða feitletruðu, fyrir síðustu ljóðahátíð eða þarsíðustu. Kannski er eitthvað af orðræðunni eftir, en ég verð lítið var við hana. Jú, þetta heitir partí en það er einmitt meira í merkingunni „veisla fyrir ljóðvini“ en hedónískt haugafyllerí. Hefur einhver í Nýhil sagt „frammíkall“ síðan 2005?

Einu lætin sem hafa verið boðuð síðustu misserin voru herköll Jóns Arnar (og náhirðar hans) í kringum búsáhaldabyltinguna. Þau voru rétt og tímabær og í meiri flúxus við veröldina en fylleríisköll hefðu verið á sama tíma.

En Nýhil var líka lausara við siðferði í gamla daga. Pólitíkin hefur sannarlega alltaf verið til staðar en hún var kannski bundnari sjálfum verkunum. Verkin kölluðu á pólitík en leyfðu ekki pólitíkinni að kalla á sig. Heyrðu ekki undir hana. En veröldin hefur líka breyst. Hefur einhver hneykslast á Nýhil síðan 2004? Það transgressívasta sem Nýhil hefur gert síðan þá var líklega Landsbankasamningurinn. Hann er kannski það eina sem hefur ruglað í veruleika fólks. Hann á í það minnsta metið í rugli.

Hafi einhver lofað partíi í ár var það líklega Jón sjálfur. Enginn þeirra sem voru í Berlín eða á ljóðapartítúrnum hafði nokkuð með „markaðssetningu“ ljóðahátíðar í ár að gera, svo ég viti – en Jón sat alla fundi allra reykfylltra bakherbergja. Jón er þannig líklega að skamma sjálfan sig, sem er gott og blessað en kannski dálítið lúþerskt og fullmikið í „anda samtímans“, í anda Icesave og ábyrgðar og realpolitik. Að skammast sín. Skamma sig.

Nema auðvitað hann sé að skamma meðreiðarsveina sína. Hitt fólkið í reykfylltu bakherbergjunum. Ef svo er finnst manni einfaldlega dálítið seint í rassinn gripið að byrja að mögla þegar allt er yfirstaðið. Þá væri líklega betra að bæta einfaldlega ráð sitt, djöflast og andskotast sjálfur frekar en að djöflast og andskotast í öðrum fyrir að djöflast ekki og andskotast nóg.

UPPSKRIFT AÐ LJÓÐAPARTÍI

Hafi einhver áhuga á að halda ljóðapartí skal öldungurinn láta af hendi uppskriftina, veita ríflega úr hyldjúpum reynslubrunni sínum af annálaðu örlæti. Uppskriftinni skal maður ekki taka alvarlega heldur snúa út úr henni.

1. Lókall: Bar.

Ekki leikhús, fyrrverandi höfuðstöðvar stjórnmálaflokks eða annað, heldur bar. Rýmið á að vera kassalaga, þar á að vera svið og helst sem fæstir afkimar. Þeir sem eru með eru með og þeir sem eru ekki með eru annars staðar á öðrum börum. Í dag má víst hvergi reykja en það er samt gott að fólk þurfi ekki að fara út. Það er alger killer. Kannski er eina lausnin ólögleg og utan barsamfélags.

2. Veigar.

Á barnum á að vera tilboð. Ódýr bjór á afslætti.

3. Skáld.

Bjóða sem flestum að vera með. Sviðið er alltaf opið. Öllum. Ná í skemmtilegt fólk og henda því upp á svið.

4. Skemmtiatriði.

Nýhilkvöld voru ekki alltaf bara ljóðagigg. Listamenn, fjöllistamenn, fálistamenn, örlistamenn og aflistamenn voru líka á sviðinu. Og auðvitað tónlistarmenn.

5. Tími.

Byrja snemma og hætta seint. Miða við 7 tíma, ef það er með nokkru móti hægt.

6. Tónlist.

Ekki gleyma DJ. Ekki gleyma að þetta er líka bar og fólk á líka að geta talað saman. Annars er hætt við að fólk festist í hinni þöglu stemningu. Það gerist ekki á tónleikum vegna þess að músíkin er svo hátt stillt. Ég hef aldrei prófað að stilla ljóðin í botn en ég efast um að það virki eins.

7. Gestir.

Bjóða öllum. Lofa að það verði æðislegt. Biðja fólk að kalla fram í og drekka bjór á tilboði. Segja fólki að taka með sér ljóðið sitt og mandolínið og húlahringinn. Segja partí og tala í hýperbólum, ýkjum og ofhvörfum.

8. Tíðni.

Einu sinni í mánuði. Annars er hætt við að þetta verði of mikill viðburður. Of mikil útskrift. Þegar ljóðapartí eru haldin sjaldan og ljóðahátíð einu sinni á ári verður þetta augljóslega að viðburði.

DJÖFULL VARSTU GÓÐUR Í MORFÍS

Ljóðahátíð/ljóðapartí er ekki á ábyrgð annarra en þeirra sem halda hana/það. Og það geta allir borið ábyrgð í Nýhil ef þeir nenna því. Að einhverjir séu haldnir fortíðarórum er ekkert nýtt. Árið 2005 var áreiðanlega talað um Ljóðskáldin vondu í Háskólabíói eða Medúsu. Eða eitthvað annað. 6 Gallery og bítskáld. Mig minnir að Hallgrímur (en ekki Egill) Helgason hafi skemmt sér illa og gengið út og allir verið eitthvað fúlir. Hvers vegna gekk Hallgrímur út? Djöfuls snobb (ha ha!)

Öll grasrót sækist líka í að vera afl. Nýhil vildi (og vill) geta gefið út bækur án þess að höfundar þyrftu að leggja út fyrir þeim. Vildi (og vill) fá innslag í Kiljunni og umfjöllun í Lesbók. En samt vera grasrót. Samt vera fyllerí.

Og þetta er allt í boði. En það er ekki auðsótt og ekki víst að maður geti verið bæði í einu – það þarf kannski að vera til skiptis.

Texta Jóns Arnar er auðvelt að vísa á bug, hafna, sem nöldri. Ef þú ert svona óánægður, Jón, hvers vegna gerirðu þá ekki eitthvað sjálfur? (Eins og ég geri hér að ofan). En það er eiginlega of auðvelt, því hvað sem öðru líður þá fjallar hann um raunverulegt vandamál (ég var ekki staddur á ljóðahátíð í ár og hef engar forsendur til að segja neitt um hana – annað en að ég efast um að lýsingin á feimna ljóðskáldinu sem rígheldur í púltið og hvíslar eigi við um UKON, Mette Moestrup, Jón sjálfan, Bryndísi, Val Brynjar, Hauk Má, Ingó, Hildi, Kristínu Svövu o.s.frv. – maður spyr sig, við hvern á Jón við og hvers vegna nefnir hann ekki einfaldlega nöfn? Ljóðskáldin (líkt og annað fólk) heita jú einmitt nöfnum meðal annars svo hægt sé að greina þau í sundur).

Hið raunverulega vandamál er þá þetta: Munu ljóðapartí breytast, eða hafa þau breyst í sunnudagasamkomur? Eða hafa þau kannski alltaf verið sunnudagasamkomur?

Ég man eftir því að hafa þreyst á fylleríinu. Man eftir því að vilja halda ljóðakvöld í sundhöll á sunnudagsmorgni. Að halda dinnerljóðakvöld þar sem allt væri settlegt. Af því fylleríið er að lokum alveg jafn þreytandi og bókasafnið í Kópavogi (og því kannski einmitt ástæða til að nota uppskriftina hér að ofan sem eitthvað til að forðast).

Og ég veit ekki hvort fortíðarþrá Jóns er raunveruleg – hvort hann er raunverulega vonsvikinn að ljóðahátíð 2009 var ekki eins og ljóðahátíð 2005 (sem hann missti af). Ég efast um það.

En punkturinn er ennþá þessi: Þetta er alltsaman hægt. En til þess verður að vera vilji, stemning – og þá skiptir engu þó mér eða Jóni Erni finnist ljóðahátíð ekki eiga heima á bókasafni í Kópavogi, ef hvorki er vilji né stemning fyrir því að halda hana annars staðar. Maður hellir ekki brennivíni ofan í annað fólk. En maður getur byrjað á því að hella brennivíni ofan í sjálfan sig og beðið til Brahma að aðrir fylgi í kjölfarið. Partíglaðasti maður sem ég þekki er Hálfdán Bjarki, tröllvaxni bassaleikarinn í 9/11′s, og hann hefur gjarnan haft á orði að partí sé bara fólkið sem er í því. Það er einfaldlega voðalega fátt öðrum að kenna. Þetta er allt manni sjálfum að kenna.

Það er kannski ekki leiðinlegt nema maður sjálfur sé leiðinlegur.

Tags: Jón Örn Loðmfjörð, ljóðahátíð, ljóðlist, nýhil

This entry was posted on Monday, August 31st, 2009 at 7:35 am and is filed under Fjallabaksleiðin, Um ljóðlist. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.