Hvíslur eftir Frosta Friðriksson
Hvíslur eftir Frosta Friðriksson
Ljóðabókin Hvíslur eftir Frosta Friðriksson kom út árið 2007, gefin út af Norðanbáli og fyrir henni hefur sama og ekkert farið. Á bakkápu segir að Frosti þessi sé menntaður bakari frá Iðnskólanum og myndlistarmaður frá LHÍ, auk þess sem hann mun hafa numið leikmyndahönnun í Svíþjóð og Finnlandi.
Það gerist orðið sjaldan að ég rekist á góða ljóðabók eftir einhvern (Íslending) sem ég hef aldrei heyrt nefndan. En ég rakst á þessa bók – eða kver, þetta er óttalega lítið – í Bókabúð Máls og menningar heitinni þegar ég var síðast á Íslandi. Sem var í vor einhvern tíma. Á hverri síðu bókarinnar eru tvær setningar og sú síðari er ævinlega skáletruð en sú fyrri ekki. Bókinni fylgja síðan þessar leiðbeiningar:
Það sem fer hér á eftir hef ég kosið að kalla hvíslur því þetta ljóðform sem hér er birt nær mestu risi sé það lesið á eftirfarandi hátt.
Fyrri línan skal lesin á vanalegan hátt. Upphátt eða í hljóði.
Seinni línuna (þá skáletruðu) skal hvísla. Upphátt eða í hljóði.
Þetta er í raun skemmtilegt í sjálfu sér, hvað sem síðan stæði í bókinni. Það er nefnilega strax áhugavert að velta því fyrir sér hvað sé að lesa á „vanalegan hátt“ og hvað sé að hvísla í hljóði. Að hvísla liggur á milli þess að tala upphátt og að tala í hljóði – og fólk hlýtur eðlilega að hafa ólíka vana við lestur. Sama fólk hefur jafnvel ólíkan vana við lestur ólíkra bóka. Les maður Andrés Önd og Séð & Heyrt á sama máta? Guðmund G. Hagalín og Charles Bukowski?
Má ég höggva af þér fótinn?
Það verður þá að vera algert hljóð á meðan.
Efnislegar tengingar ljóðlínanna eru mismiklar. Stundum smella þær saman á kómískan hátt líkt og í dæminu hér að ofan og stundum er stökkið lengra:
Það hefur allt verið gert til að loka þessu.
Sokkarnir eru samt óhreyfðir.
Taki maður hverri síðu sem sjálfstæðu ljóði (sem er ekki gefið) minnir þetta á einhvers konar hækur – tvær misskyldar myndir paraðar saman. Önnur er þá undirskipuð þeirri fyrri – sú fyrri er þankinn en sú síðari eftirþankinn. En sú síðari lokar líka ljóðinu, bindur endi á hugsunina – þó hún sé ósnyrtileg, útíbláinn og „hvísluð“. Maður klárar myndina sjálfur, býr til stökkið – hér að ofan gæti t.d. ljóðmælandi átt erfitt með að loka aftur sokkaskúffunni sinni þrátt fyrir að hann hafi ekkert hreyft við sokkunum þegar hann opnaði hana.
Lesi maður hins vegar „án formsins“ og taki setningunum sem frjálsum undan línuskiptingu og hvíslformi er um helmingur ljóðanna undirskipaður (þ.e. síðari setningin á kjölfarar-tengslum við þá fyrri, líkt og í fyrra dæminu hér að ofan) en helmingur þeirra hliðskipaður (setningarnar virðast hvor um sig sjálfstæð hugsun, líkt og í síðara dæminu). Í fyrra tilvikinu þarf maður ekki að leggja mikið á sig til að brúa hugsunina en í því síðara er meiri sköpunar þörf hjá lesanda.
Önnur leið til að lesa bókina er að líta á hana sem eina heildstæða sögu þar sem lýst er (brotakennt) lífi sem gæti t.d. átt sér stað í íslenskum smábæ. Tíðindin sem bera á góma eru sjónvarpið, veðrið, sælgæti, skepnur, djamm, dauði, veikindi o.s.frv. frekar en leikhús, barir, umferð, neysla o.s.frv. (ekki það hvorutveggja eigi sér ekki stað bæði í bæjum og borgum – en smábæir jafnan táknaðir með tíðindaskorti og tengslum við náttúruna á meðan borgir eru táknaðar með stærri/umfangsmeiri fyrirbærum og skorti á tengslum við náttúruna). Þá þarf auðvitað að fylla upp í fleiri eyður og brúa fleiri bil – hér gæti þá verið á ferð lengri saga. Kannski hálf tíðindalaus en ekki endilega neitt tíðindalausari en Í leit að glötuðum tíma eftir Proust.
Ég gúgglaði Hvíslum áðan og fann eina færslu af utgafuskra.is. Svo það er kannski ekki skrítið að hún hafi farið framhjá mér.
———————————–
Annars er líka ástæða, enn á ný, til að minna á Ljóðahátíð Nýhils sem hefst í fimmta sinn á miðvikudag.