Evrópusambandið, landsbyggðin og lýðræði
Ég hef verið að reyna að sætta ákveðna mótsögn sem ég þykist greina – að hálfu leyti í sjálfum mér og að hálfu leyti annars staðar.
Sem sagt að fólk hafi á sama tíma þessar skoðanir:
a) að það sé óeðlilegt og ólýðræðislegt að fólk hafi ójafnan atkvæðisrétt eftir landshlutum.
b) að það sé eðlilegt og lýðræðislegt að ólík lönd í Evrópusambandinu hafi ólíkan atkvæðisrétt.
Mér sýnist að gangi Ísland í ESB muni völd okkar vera lítil, og að af þessu hafi fólk áhyggjur. Mér sýnist engu að síður – skjöplist mér ekki hrapalega – að stefnan einum manni eitt atkvæði sé alls ekki við lýði innan sambandsins og að Ísland muni jafnvel verða valdamesta landið í sambandinu miðað við fólksfjölda. (Hér skrifaði ég óvart fyrst miðað við fólksflótta, en svo slæmt er ástandið kannski enn ekki orðið).
Frakkar eru með 900 þúsund manns á bakvið hvern þingmann. Finnar eru með 400 þúsund manns á bakvið hvern þingmann.
Möltubúar eru með 5 þingmenn – en þeir eru ríflega 400 þúsund. Það er líka ósanngjarnt. Vægi eins Möltubúa er þannig ríflega 10-falt á við einn Frakka (ég biðst afsökunar ef ég fer dólgslega með stærðfræði – ég er ekki góður í henni og tek gjarna við leiðréttingum).
Að meðaltali eru um 700 þúsund manns fyrir hvern þingmann (ég er bara að skoða íbúafjölda, ekki kjósendafjölda – eða hvernig fólk kýs, hversu margir kusu einn eða annan).
Sem þýðir að Ísland fengi stundum einn. Eða eitthvað. Eða allt færi bara í einn pott og við gætum reynt að koma einhverjum að (t.d. með að kjósa öll eins).
Og nú kalla ég eftir réttlætingu á þessu. Eða sátt. Sjálfur hallast ég að því að hið fyrra sé rétt – að ójafn atkvæðisréttur sé ólýðræðislegur og Íslendingar verði einfaldlega að sætta sig við að vera litlir. Sem er nota bene ekki rök í mínum garði fyrir að ganga ekki í ESB – þangað langar mig meira að sækja eitthvað annað en íslensk völd.
En ég hefði líka áhuga á að heyra frá einhverjum sem finnst hvorutveggja eðlilegt – að Norðvesturland, með sínu landflæmi (sem er réttlætingin á atkvæðaskiptingunni), eigi ekki að fá meiri representasjón á þingi en Reykjavík, með sínu þéttbýli – en að Ísland eigi að fá óeðlilegt vægi í Evrópusambandinu.
Það er ekki á lýðræðishallann aukandi í ESB. Hann er vondur og verulegur og hann verður að stöðva (hvort sem Ísland fer með eða ekki).
Það myndi kannski hjálpa Íslendingum, ef menn myndu fara sanngjörnu leiðina (að mínu mati), að kosningaþátttaka er yfirleitt mjög lítil (45% síðast – og fer afar lítið fyrir kosningabaráttunni fyrir næstu, sem eru eftir viku – miðað við alvöru kosningar).
En sem sagt – ég vil spyrja, ef einhver dettur hérna inn – finnst einhverjum eitthvað um þetta?
Einu rökin fyrir ójöfnum atkvæðisrétt (sem má vissulega deila um hvort haldi) er einfaldlega sá að hann sé mótvægi gegn ægivaldi stór-Reykjavíkursvæðisins. Það sama myndi því gilda um Evrópusambandið, ójafn atkvæðisréttur væri mótvægi við ægivald stórþjóða á borð við Þýskaland, Frakkland og Bretland. Þannig eru prinsippin nákvæmlega þau sömu og eðlilegt að komast að sambærilegri niðursstöðu í báðum dæmunum.
Ástæðan fyrir því að það gerist ekki, tja, kannski spurning um hvernig samræðan er? Íslendingar vita að aðrir Íslendingar, borgarbúar sem og landsbyggðarfólk, heyra hugsanlega það sem þeir segja um atkvæðavægi hérlendis, en reikna með að geta plottað út í eitt um hvernig best sé að mergsjúga Evrópusambandið án þess að neinir Evrópubúar aðrir frétti af plottinu.