Fanatísk sjálfsmynd Íslendinga
Í gær hélt ég ræðu á nokkurs konar landkynningarráðstefnu í Haaga Helia háskólanum í Helsinki. Haaga Helia er einkaskóli í eigu „viðskiptalífsins“, eins og segir á heimasíðu þeirra. Þar kemur einnig fram að útgangspunkturinn fyrir starfsemi skólans séu þarfir fyrirtækjanna. Í Haaga Helia er mikið til kennd hagfræði, túrismi, viðskiptafræði og sölumennska. Ég áttaði mig ekki alveg á þessu fyrren ég var kominn á staðinn – í ræðunni minni var á nokkrum stöðum vísað til kapítalismans sem almennrar pestar. En þetta var tiltölulega ungt fólk, aðallega stelpur, og þau virtust mér ekki sérlega andsnúin – í það minnsta setti enginn spurningarmerki við þessa hugtakanotkun á panelnum síðar.
Auk mín töluðu þarna þeir Friðrik Andersen, frá Norræna fjárfestingarbankanum, og Pekka Mäkinen, svæðisstjóri Icelandair. Ræða Friðriks var ansi sláandi – en hann fór í gegnum offjárfestingarnar og brjálæðið síðasta áratuginn – hverjir áttu hvað og hvaða reynslu höfðu þeir af þeim rekstri sem þeir stóðu í, hversu mikið lánin uxu, og hvernig þetta var allt saman fjármagnað með botnlausri vitleysu. Mér heyrðist á milli línanna – og kannski sagði hann það beint út – að hann vildi helst sjá að Íslendingar einbeittu sér að því sem þeir kynnu – fiskveiðum og orkuframleiðslu – en létu annað meira og minna vera. Ég var eðlilega ekki alveg á sömu línu – en ræðan var samt mögnuð.
Svæðisstjóri Icelandair var síðan hálfgeggjaður, með Íslandsblæti á gríðarháu stigi – kallaði sig optimista og ídolíseraði íslenska „kjarkinn“ þar sem enginn hugsar neitt út í hvað hann er að gera og sagði Finna alltof varkára, þeir ofplaneruðu alla skapaða hluti og hefðu þar með enga gleði af hlutunum. Hann kom eiginlega eins og álfur út úr hól á eftir Friðriki, sem var nýbúinn að fara í gegnum afleiðingarnar af nákvæmlega þessum hugsunarhætti. Pekka talaði dálítið út og suður – um námsárin sín í Noregi og ég veit ekki hvað – og hljóp frjálslega á milli íslensku kreppunnar núna og þeirrar finnsku á tíunda áratugnum. Á einhverjum tímapunkti sagði hann að í Finnlandi hefðu miklir erfiðleikar fylgt kreppunni, sjálfsmorð aukist og svona og bætti svo við á ensku: „But who cares?“
Þar var Pekka ekki að sýna hluttekningu með atvinnulausum eða þunglyndum, aðstandendum sjálfsmorðingja, eða öðrum slíkum, heldur þvert á móti vildi hann meina að þetta skipti engu máli – væntanlega fyrir túrismann. Hnýtti við þetta einhverju um að japönskum túristum í Helsinki um miðjan tíunda áratuginn hefði verið alveg sama hvort fólk var að hengja sig í úthverfunum eða ekki, og við ættum þar með ekki að hafa svo miklar áhyggjur af þessu. Svo undirstrikaði hann enn frekar hvað hann væri mikill optimisti og hversu nauðsynlegt það væri að festast ekki í svartsýni og kaldlyndi, heldur horfa fram á veginn.
Ég verð að viðurkenna að mér varð hugsað til þeirra kenninga sem segja að til að skara fram úr í viðskiptum verði maður að vera hálf-siðblindur.
Auk þessa var sýnt myndband úr Heima með Sigur Rós og leikin kvikmyndin Dís. Síðan lágu auðvitað bæklingar úti um allt um hvað við værum frábær, auk þess sem einhvers konar hljótt kynningarmyndband – sjálfsagt frá ferðamannaráði – gekk í hringi á skjávarpanum megnið af tímanum.
Ég flutti ræðuna á sænsku, en skrifaði hana fyrst á ensku – enda hún meira fljótandi í vitum mér. Sænska útgáfan er þó eilítið lengri og eitthvað lítillega breytt – ég hafði ekki fyrir því að breyta ensku útgáfunni til samræmis, enda átti aldrei að nota hana nema sem bloggfóður.
Hér er sænska útgáfan
og hér er sú enska.