Fyrir nokkrum páskum síðan las ég Passíusálmana í Ísafjarðarkirkju ásamt þeim Hlyni Þór Magnússyni, blaðamanni og safnstjóra, og Elfari Loga Hannessyni, leikara og Erni Elíasi Guðmundssyni (Mugison) tónlistarmanni. Að einhverju leyti er það auðvitað kristilegur gjörningur að lesa Passíusálmana, þó mín persónulega tenging við þá sé auðvitað meira til kominn af áhuga á skáldskapnum.

Pétur með svellu sinni
sverð úr slíðrum dró,
hans trúi eg bræðin brynni,
og beint í flokkinn hjó.
Malkus hlaut hér af tjón:
Hann missti hið hægra eyra,
höggið tók ekki meira.
Þessi var biskups þjón.

Þeim sið að lesa Passíusálmana í útvarpið fyrir páska var komið á árið 1944 og var fyrsti lesari Sigurbjörn Einarsson, þá dósent síðar biskup, og hefur kraðak manna lesið þá síðan, m.a. Halldór Kiljan Laxness, Sigurður Nordal, Herdís Þorvaldsdóttir, Þorsteinn frá Hamri, Ingibjörg Haraldsdóttir, Vigdís Finnbogadóttir og í ár er það Silja Aðalsteinsdóttir, stórvinkona mín og ritstjóri. Þá er auðvitað fræg útgáfa Megasar á sálmunum, sem frumfluttir voru í Skálholti fyrir tæpum áratug. Fyrir fáeinum árum síðan var síðan tekinn upp sá siður að þingmenn læsu sálmana í Grafarvogskirkju og hófst lesturinn í gær.

Passíusálmarnir eru hins vegar móralskt mjög vafasamir – ekki síður fyrir kirkjunnar menn, sem predika þessa dagana annars lags umburðarlyndi en var Hallgrími Péturssyni tamt:

Fals undir fögru máli
fordildar hræsnin ber,
vinátta tempruð táli,
trúarlaus iðrun hér
edik gallblandað er.
Svoddan súrdreggjarvíni,
þó sjáist glyslega skíni,
herrann hrindir frá sér.

Út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga að stjórnmálamenn lesi þessa sálma, frekar en aðrir, af virðingu við kveðskapinn eða jafnvel bara af misskilinni miðaldakristni – en það er eitthvað ólystugt við þetta sem skipulagðan gjörning allra þingmanna í samstarfi við eina kirkju. Kirkjan er að gifta sig Alþingi og Alþingi þekkist boðið formálalaust. Nú er raunar ríkiskirkja á Íslandi og þetta því kannski ekki óeðlilegt samkvæmt lagabókstöfum og öllu því – og litast afstaða mín eflaust af því að mér þykir sjálf ríkiskirkjan ólystugt fyrirbæri (þó ég beri að öðru leyti virðingu fyrir trúarbrögðum – jafnvel vitleysislegum).

Á hina höndina finnst mér svo eitthvað fyndið við þessa undirgefni þingmanna – því Passíusálmarnir eru (í dag frekar en á ritunartíma) transgressífur kveðskapur fullur af blóði og hefnd og kröfum um trúareinlægni sem ég held að sé varla til staðar hjá neinum þingmanna. Gjörningurinn er á einhvern máta svo absúrd að hann verður næstum fallegur fyrir vikið – svona eins og þegar Davíð lét spila sálmana sína í sjónvarpinu og Túrkmenbasí skírði mánuðina í höfuðið á mömmu sinni.

Hlekkir:
Vantrú um Passíusálmalestur þingmanna – og hlekkir á aðrar greinar um Passíusálmana (þeir fíla þá ekki)
Passíusálmavefur RÚV
Listi yfir þingmenn og lestrartíma
Slátrið sjálft

Tags: Hallgrímur Pétursson, ljóðlist, passíusálmarnir

This entry was posted on Thursday, February 26th, 2009 at 5:12 am and is filed under Fjallabaksleiðin, Um ljóðlist. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.