Í gær fékk ég bréf. Í þessu bréfi var mér tilkynnt að ég fengi hálfsárs ritlaun. Það kemur sér feikna vel, enda væri ég annars atvinnulaus. Líklega eru listamenn á launum frá hinu opinbera sú stétt fólks sem býr við mest atvinnuóöryggi. Einu sinni á ári eru þeir teknir í endurmat og sagt hversu mikils þeir eru virði í krónum og aurum talið. Sjálfsagt væru einhverjir þeirra sem mest selja af bókum færir um að borga leiguna á höfundarlaunum einum saman, þó þeir fengju ekki neitt – en það væri engu að síður meiriháttar kjaraskerðing. Þeir sem fengu 12 mánaða úthlutun í fyrra, byrjuðu líklega að þiggja þau 1. febrúar og síðasta greiðslan kom þá 1. janúar. Úthlutunarbréfið var óvenju seint á ferðinni í ár og vissu margir helstu höfundar íslenskir líklega ekki hvort þeir væru enn í vinnu fyrr en í gær. Listinn er jafnan alltof stuttur og ótal margir sem ættu að fá fá ekki neitt – og það má segja mér að einhverjir séu nú að leita sér að vinnu.

Ekkert íslenskt ljóðskáld gæti lifað af höfundarlaunum. Raunar eru fá ljóðskáld í öllum heiminum sem gætu lifað af höfundarlaunum, og leitun að skáldum í fullu starfi sem ekki eru á framfæri einhvers – víða eru þau fastráðin við háskóla og flytja fáeina fyrirlestra á ári eða kenna einn og einn kúrs. Að komast í þá stöðu er mikill barningur og flest ljóðskáld eru einfaldlega í þeirri stöðu að þurfa að vinna fyrir sér. Það er að segja: skúra gólf, pússa auglýsingatexta, skrifa ræður og ydda, keyra ruslabíla, skenkja bjór, kenna lestur o.s.frv. á meðan þau samtímis yrkja ljóð & skrifa krítíska texta (því sú er leiðin inn í háskólana). Mörg ljóðskáld ílengjast raunar í námi, eins lengi og þeim er með nokkrum aðferðum unnt – þar til þeim er beinlínis kastað út á götu og sagt að finna sér vinnu.

Það er munaður að búa í samfélagi þar sem er hlúð að listum og ég skal vel skilja þau sjónarmið að í þessu breiða og tóndjúpa Núi sem við búum í sé það munaður sem Við höfum ekki efni á. Þetta eru kannski engar svimandi fjárhæðir, a.m.k. ekki innanum aðrar hagtölur hins opinbera, en hagsýnar húsmæður eiga það til að fórna líka litlum tilkostnaði þegar illa árar. Hins vegar er þetta svo kannski líka spurning um að taka þetta með Keynesísku kreppumentalíteti og segja að ríkið eigi að eyða peningum í svona nokkuð, eigi að spreða monní í vinnandi fólk (og já, m.a.s. knöppustu ljóðskáld vinna). En ég skal samt skilja þá sem skúra og sárnar að ég fái greitt fyrir að yrkja eitthvað sem þeim gæti ekki staðið meira á sama um.

Ég hugsa að íslensk bókmenning myndi ekki lognast út af ef ekki nyti við listamannalauna, en hún myndi visna. Það eru auðvitað aðrar aðstæður en fyrir einni öld og meiri peningar í umferð, meiri velferð, en áður en íslenska ríkið varð til og fór að styrkja rithöfunda, var almennt álitið að ekki væri hægt að skrifa bækur að brauðstriti nema á dönsku, þýsku eða ensku. Væru listamannalaun lögð niður, þyrfti svo engan að undra ef skáldin reyndu að hafa í sig og á með því að leika í bankaauglýsingum – það er hefð fyrir því að listamenn bæði vorkenni sjálfum sér og líti á starf sitt sem einhvers konar köllun þar sem fátt er mikilvægara en tími, tími til að sitja við altarið og yrkja. Og að pósa fyrir mynd er lítil vinna fyrir (hlutfallslega) mikinn pening – afleitt að meiri tíma til að ljóða. Þá er einnig meira en hugsanlegt að listamenn og skáld færu að pópúlísera verk sín (sellát!) – miða þau að stærri markhópum. Gallinn við stærri markhópa er að þeir krefjast breiðari samnefnara og eftir því sem samnefnarinn breiðir úr sér þeim mun þynnist hann. Kunningi minn er handritshöfundur í Hollywood og fyllir út í verkin eftir forskrift framleiðenda sem kynnt er á til þess gerðum fundum. Hann fer og skrifar eina hryllingsmynd á tveimur vikum, mætir svo með hana á fundinn og fær fyrirmæli: Ekki nógu margir drepnir. Það vantar að minnsta kosti eina brjóstasenu. Geturðu ekki sett svona Tarantinosamtal í eina senu? Værirðu ekki til í að gera gorið dálítið fyndnara? Ættum við ekki að hafa eins og einn svertingja með, og eitthvað gamalt fólk eða meira yngra fólk eða … og þannig fá ALLIR sem mögulega gætu viljað sjá myndina eitthvað fyrir sinn snúð – ritstjórnarferlið, sem er absolút frekar en ráðgefandi (eins og hjá rithöfundum), miðar að því að auka tekjur myndarinnar en ekki að því að gera hana betri. Myndirnar sem kunningi minn skrifar skila arði og gleymast. Þetta virkar eins í sósíalísku samhengi og gat af sér félagslega raunsæið.

Ég er þeirrar skoðunar að sem allra flestir ættu að fá tækifæri til að starfa við það sem hugur þeirra stefnir til, og sem allra fæstir ættu að þurfa að strita við leiðindi og þeir ættu að strita við þau sem allra minnst. Styttri vinnudag, meiri pening, minna rugl – þetta á að vera takmarkið til lengri tíma litið. Róbótar skúra á meðan við leikum okkur og reynum að verða meira fólk (ekki fleira fólk, endilega, heldur meira).

Mitt eigið starf snýst fyrst og síðast um að skrifa ljóð, þýða ljóð, fremja ljóð og skrifa um ljóð. Ljóð mín eru ekki allra, er mér sagt og ég skal alveg taka það trúanlegt. Þegar maður tilraunar í skrifum standa að manni spjótin úr báðum áttum – annars vegar er manni sagt að maður sé að gera of mikið og hins vegar of lítið. Og þannig er það bara og ég nenni ekki að fást um það – vil gera það sem ég geri og gera það eins vel og ég get. Ég hef líka skrifað tvær skáldsögur og er með þriðju í smíðum – þær eru ekkert sérlega tilraunaglaðar, merkilegt nokk (ég kann sjálfur ekki á því neina skýringu), en hafa hvað sem því líður ekki selst í neinum bílförmum, enda ekki spennusögur. Mér er það ljóst að án listamannalauna gæti ég ekki unnið við ritstörf. Væru þau lögð niður myndu íslenskar bókmenntir því að minnsta kosti visna um það sem því munar – líklega væri ekki tekið eftir því að neinu marki utan míns eigin heimilis, en mér þætti það voða leiðinlegt. Þegar ég var einhleypur gat ég unnið á morgnana og gefið mér kvöld og nætur til að skrifa, en ég myndi ekki gera neinum að búa með mér í þeim ham.

Ég er að reyna að segja að ég sé þakklátur.

Ein hliðarverkana þess að starfa í heimi þar sem (nærri því) enga peninga er að finna, er að afurðirnar er hægt að gefa án þess að valda sjálfum sér skaða. Ég tapa engu á að deila með mér því sem ég geri, vegna þess að það eru engir fjárhagslegir hagsmunir í húfi – ljóðlistin er einskis virði í peningum og kostar þar með ekki neitt. Og ég fæ ekki minni ritlaun fyrir að birta ljóð mín á netinu. Bækur kosta, vegna þess að þær eru hluti af objekt-heiminum, í þeim eru blaðsíður og blek. En sjálf ljóðin kosta ekki neitt. Og á þessari síðu má finna ljóð mín í öllum mögulegum formum, hreinlega fríkeypis fyrir þá sem gætu haft gaman af því.

Meðal þess sem ég hef gert í gegnum tíðina og hefur ekki skilað mér neinum arði né mun gera það, eru ljóðaþýðingar. Þýðingar þessar hafa birst í tímaritum, vefritum, safnritum og í bókinni 131.839 slög með bilum, sem enginn keypti – ekki einu sinni bókabúðirnar fengust til að kaupa hana inn.

Á síðustu dögum hef ég dundað mér við að fara í gegnum ljóðaþýðingar mínar og raða inn á þessa síðu. Akkúrat núna standa þær í hundraðinu, frá átján þjóðlöndum. Margar þeirra birtust í áðurnefndri bók, en þó ekki allar og ekki eru allar þarna inni sem voru í bókinni. Og þýðingar munu halda áfram að bætast þarna við, ég er með nokkrar í smíðum nú þegar og hef hug á að halda áfram ljóðaþýðingum. Og þýðingar gera ekkert gagn ef enginn les þær, ef enginn aðgangur er að þeim.

Þið getið smellt hér til að nálgast þýðingarnar.

Þetta er gert til að fagna því að ég geti, að minnsta kosti næstu sex mánuðina, einbeitt mér að ritstörfum. Það er margt furðulegt þarna inn á milli og sjálfsagt óhemja sem mætti betur fara – kommentakerfið er opið við hverja þýðingu – alls kyns samtímakveðskapur sem gert getur óþolinmóða æfa. En margt er líka einfalt og auðskilið og ætti að vera öllum til ánægju sem gefa sig að því.

Tags: Þýðingar, ljóð, ljóðlist, ritlaun

This entry was posted on Thursday, February 5th, 2009 at 7:55 am and is filed under Fjallabaksleiðin, Um ljóðlist. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.