Rannsóknarnefndin o.fl.
Getur einhver upplýst mig hvert markmið rannsóknarnefndar vegna bankahrunsins er?
Á hún að komast að því hvort einhver lög voru brotin?
Eða bara kenna einhverjum um?
Ég held nefnilega að engin lög hafi verið brotin, heldur hafi lögin þvert á móti verið hluti vandamálsins. Ég hélt meira að segja að þetta væri alveg ljóst.
Þá eru sumir svo augljóslega í ábyrgðarstöðu, að þeim ætti að víkja frá þar til rannsókn er lokið, að minnsta kosti. Það ætti að vera fyrsta skrefið – stjórnmála- og viðskiptamenn víkja frá þar til sakleysi þeirra (eða sekt) hefur verið fullsannað.
Möguleikarnir, fyrir ráðherra og stærstu viðskiptajöfra (og jafnvel fjölmiðlamenn), eru nefnilega ekki svo margir:
1) Þeir hjálpuðu til við byggingu þeirra strúktúra sem gerðu þetta mögulegt (stjórnmálamenn með lagasetningu og markaðsherferðum; fjölmiðlamenn með peppi).
2) Þeir horfðu framhjá því sem var að gerast, og eru þar með vanhæfir (Björgvin G. lætur það viðgangast að hann fái ekki að vita hvað er í gangi – fjölmiðlamenn taka lygum og spuna stjórnmála- og viðskiptamanna sem gefnum sannleika, eða sem “enn einum” sannleika, sem þeir hafa hvorki fyrir að rýna í né túlka – og láta sig hafa ráðríki þeirra möglunarlítið).
Er það eitthvað fleira?
Í báðum tilvikum fylgja þeir lögum og reglum og gera ekkert af sér. En það er að vissu leyti í krafti þess að ráða lögum og normum.
Geir H. Haarde segist ekki bera ábyrgð, og í einhverjum afkimum íslenskunnar er það auðvitað rétt. Geir er að sjálfsögðu bullandi ábyrgur, en hann ber enga ábyrgð, enda enginn maður í slíkt. Geir er ærulaus maður, og slíkir menn bera ekki neitt, nema tilneyddir, hlaupast frekar undan ábyrgð, hvar og hvenær sem þeir geta.
Ef Geir væri maður í að bera ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut, þá væri hann auðvitað ekki forsætisráðherra lengur.
Annars er áhugavert að svo virðist sem fjöldi ráðherra ætli að segja af sér á Indlandi vegna hryðjuverkaárásanna í Múmbaí og lélegra viðbragða yfirvalda við þeim.
Það er ástæðulaust að bera hryðjuverk saman við fjármálakreppu, og ég ætla ekki að gera það, en vill þess þá heldur bera saman viðbrögð ríkisstjórna við áföllum almennt. Á Indlandi búast menn við langvinnri baráttu við ofbeldismenn sem kunna sitt fag, og ljóst að ástandið er ekki að fara að batna á morgun.
En þar láta menn engu að síður ekki eins og Indland fari í vaskinn, þó víki nokkrir ráðherrar.
Á Íslandi veður fólk áfram á hrokanum. Geir & Ingibjörg. Jásgeir og Björgólfur. Hver bendir á annan og tekur ekkert á sig, nema í mesta lagi fáein fánýt orð, og lítur svo á að hann/hún sé sá eini og sú eina sem bjargað getur Íslandi á ögurstundu. Geir með IMF og spunaköllurum, Ingibjörg með ESB og innistæðulausri retórík, Jásgeir & Björgólfur með endurreisn velda sinna (og þarmeð fjármagnsflæði – eða réttara sagt, lánafjármagnsflæði).
Björgólfur bendir á Jón og Gunnu sem keyptu sér íbúð í vesturbænum, bíl og sjónvarp – á lánum, hvorki meira né minna. Ingibjörg og systkini hennar benda á Steingrím J. – eins og hann ráði nokkru, hafi ráðið nokkru, eða til dæmis ekki sagt þetta í vændum (og hafiði séð Dagvaktina, hann er ógeðslega leiðinlegur við Ólaf Ragnar). Geir bendir á Lehman Brothers. Davíð bendir á Gordon Brown. Jón Ásgeir bendir á seðlabankann.
Og almenningur bendir á alla saman. Nema Jón, Gunnu og Steingrím. Og við höfum ekkert um Lehman Brother, Gordon Brown, Jón Ásgeir, Björgólf eða Dagvaktina að segja – það er prívat, annarra manna dílingar.
Geir, Ingibjörg og Davíð voru ekki bara á vakt þegar skipið strandaði – þau voru á okkar vakt. Og þau eru enn á vakt. Við erum yfirmenn og eigendur þjóðarskútunnar, þó þau hafi verið ráðin til siglinga.
Og vandamálið, einhver stærsta krísa Íslands (og höfuðástæðan fyrir því að ekki er hlustað á fólk), er þetta: þó við höfum ráðningarvald (takmarkað, en samt) þá höfum við ekki vald til að reka fólk.
Við getum ekki þvingað Geir og Ingibjörgu til að víkja. Við þurfum að treysta á að vanhæfir undirmenn okkar reki sig sjálfir.