Pólitískar táknmyndir

Ég hef verið upptekinn af því síðustu misseri að fylla ljóð mínum af pólitísk hlöðnum táknmyndum - t.d. í einræðisherraseríunni. Ég er ekki alltaf viss hvað þær eiga að fyrirstilla, hver eiginleg merking þeirra er. Það er vandasamt að yrkja pólitískt og engu að síður óhjákvæmilegt, ætli maður að fást við ljóðlistina af einhverjum heiðarleik. Í fyrsta lagi er öll afbökun tungumálsins - eða afbygging - pólitískur verknaður sem nýtist til að gata merkingarvefnað samfélagsins. Ljóðlistin er tungumálahryðjuverk.

Hins vegar eru ákveðnar félagslegar hefðir fyrir pólitísku starfi í rithöfundakreðsum, og innviklun þess starfs í verkin - þ.e. höfundar predika eigin skoðanir. Þetta er próblematískt. Í fyrsta lagi verður listaverkið þar að farartæki fyrir eitthvað annað - rétt eins og auglýsingar eru, hversu listrænar sem þær annars eru, bara farartæki fyrir ímynd fyrirtækis, eru pólitísk listaverk af þessum toga bara farartæki fyrir doktrínu höfundar, sem þjónar þá ekki listaverkinu sem skyldi. Í öðru lagi verður allur lestur verksins erfiður fyrir þær sakir að túlkunin þarf alltaf fyrst að fara í gegnum pólitísku skilvinduna áður en að listrænu skilvindunni er komið.

Engu að síður hafa pólitísk hugtök - eins og nöfn einræðisherra, fasismi, keisari, og jafnvel samtímaflugur á borð við eiturlyf, útlendinga, negrastráka, daggæslu, Stígamót, kvótakerfið o.s.frv. - gríðarlega áhugavert verkunarsvið fyrir sakir þeirrar hleðslu sem þau bera með sér. Þau vekja ekki öll kröftug viðbrögð í öllum kreðsum - fæst orð innihalda slíkt alefli - en þau eiga það samt sameiginlegt að séu þau nefnd á réttum stöðum kallar það á samræður, kallar á heilu kvöldin af samræðum, athugasemdahalarnir lengjast með veldisvexti og sumir verða andsetnir: Ég þekki fólk sem kann ekki að tala um annað en kvótakerfið, og aðra sem eiga sitt horn þar sem þeir marínera anda sinn. Víða í heiminum á maður á hættu að vera skotinn fyrir að nefna ákveðin orð.

Síðan er líka merkilegt hvernig eitt orð hleðst á meðan annað gerir það ekki - það kannast allir við Önnu Politkovskaju, en Magomed Jevlojev komst varla í fréttirnar, þó morðið á honum hefði verið töluvert brútalla en á Önnu.

Af einhverjum orsökum virðast þessar pólitísku táknmyndir fyrst og síðast koma fyrir hjá mér í eins konar glaðlyndi - einræðisherrarnir voru náttúrulega valdir til leiks fyrir sakir hljóms nafns síns - en mér finnst rétt að undirstrika að ég er ekki bara að fíflast eða gera grín, þó ég leggist ekki á lesendur og hlustendur af móralískum þunga.