Flókið gert einfalt: Nútímalist

Ég á það stundum til að segja að það sé allt í lagi þótt hlutirnir séu flóknir, það sé jafnvel á tíðum betra. Þetta er ekki alveg nógu nákvæmt, þó það sé í áttina, og er stundum jafnvel í beinni mótsögn við það sem ég er að reyna að segja. Það sem ég á við er ekki síst þetta: Það sem fólk telur stundum flókið er það alls ekki heldur einfalt.

Hér spilar læsi stóra rullu. Mikið af popptónlist samtímans er gríðarlega flókin og er þeim vorkunn sem heyrir hana í fyrsta sinn og skilur hvorki upp né niður í neinu - skilur er kannski ekki einu sinni rétta orðið. „Nær“ nær því líklega. Sá sem missir af lestinni hættir að skilja, hættir að ná, og endar miðaldra með progrokksafnið á fóninum og heldur að samtímamúsík sé grunn og heimskuleg, en ekki djúp og gáfuleg eins og músíkin sem hann LÆRÐI að kunna að meta sem unglingur. Þeir sem hætta ekki að fylgjast með lenda aldrei í þessu.

Flest sem er einhvers virði krefst þess að maður gefi því séns. Poppmenning er sprengfull af vísunum, sem jafnan er beitt á kunnuglegan (en alls ekki einfaldan) hátt. Ljóðmenning snýst um að brjóta þennan múr, brjóta niður hið kunnuglega og byggja fallega lýðheima. En það sem er ókunnuglegt, fer leiðir sem maður þekkir ekki, er ekki endilega sérlega flókið. Það er ekki eitt og hið sama. Sem aftur þýðir ekki að maður þurfi ekki að gefa því séns, maður þurfi ekki að gefa sér tíma til að átta sig á því hvað er í gangi - og mæta því hreinlega með jákvæðum huga, gera ráð fyrir að það sé eitthvað á bak við það sem maður er að horfa á, eitthvað inn í því, framan við það, ofan við og/eða neðan. Það er hvorki hægt að skilja né njóta, það er varla hægt að nema, listaverk sem maður treystir ekki. Síðustu öldina eða svo hafa listamenn reynt þetta traust til hins ítrasta, bæði til þess að segja eitthvað sem var erfitt að segja án þess, og hreinlega af leti. Það er einfalt að vera listamaður. Það er ekki einfalt að búa til gott listaverk, en það er einfalt að búa til „eitthvað“ listaverk. Gallerí úti um allan heim eru full af rusli, rétt eins og ljóðabækur úti um allan heim eru fullar af þvælu. Áður fyrr gátu bögubósar gefið út bækur og sagt „þetta er nú stuðlað og rímað og ég veit ekki hvað“ og figuratífir málar gátu sagt „þetta lítur nú svolítið út eins og hestur“ - þeir gátu bent á einhverja eiginleika í verkinu sem gerðu verkið að list, samkvæmt einhverjum samþykktum skilgreiningum. Síðan hefur þetta breyst augljóslega, og eftir því sem listin teygði sig út í heiminn varð erfiðara fyrir listamenn að benda á eitthvað af þessu tagi (sem sannaði þó aldrei að þeir væru góðir listamenn, enda heimatilbúin þvæla). Margir gefast upp á listaverkum, bæði vegna þess að þeir eru ekki færir um að lesa þau, ekki færir um að finna nýjar leiðir til skoðunar, sem mörg verk krefjast, en einnig vegna þess að listaverkin eru einfaldlega einvíð og vitleysisleg. Ef svo við er bætt hneykslunarlist, sem fær reglulega pláss í slúðurdálkunum (þetta eru öfgasinnuðu múslimar listaheimsins), þar sem hundum er misþyrmt eða fólk sagar af sér hendurnar eða hvað það er (aftur segir það ekki endilega til um hvort verkið er gott eða vont, hvort fólk hneykslast eða ekki), er ljóst að traustinu sem nauðsynlegt er til að ná listaverkum er ábótavant. Þetta er auðvitað miður - ekki fyrir listamennina, eða listmenninguna, eða listnjótendurna, heldur bara fyrir þá sem aldrei fá að upplifa neitt nema einfalda og einvíða menningu (sem er, eins og margur matur, ekki endilega óholl nema hennar sé neytt einvörðungu) vegna þess að þeir nenna ekki lengur að treysta.

Ég vil undirstrika að það er ekki listarinnar að endurheimta traustið - né heldur er það valkostur að „afhjúpa“ einhverja loddara í listamannastétt, til þess að endurheimta traustið. Það getur enginn lært að lesa list fyrir mann, ekki frekar en einhver getur lært tungumál fyrir mann, eða algebru eða landafræði eða heimspeki. Hluti þess að læra að lesa list er að læra að treysta, og læra að fá ekki móðursýkiskast þó maður skilji ekki alltaf - stundum finnur maður bara ekki vinkilinn og við því er ekkert að gera (og þó maður skilji ekki, þýðir það ekki að listamaðurinn sé loddari). Og sá sem hefur lítið lagt sig eftir ákveðinni tegund af list (eða undirtegund af list - það hjálpar t.d. ekki endilega að þekkja Keats til að skilja Ron Silliman) þarf að sýna meiri þolinmæði en sá sem hefur gert það - en báðir þurfa þó að vera þolinmóðir og vara sig á því að fá ekki eitt af þessum hvimleiðu „nútímalistarmóðursýkisköstum“ sem verða sífellt algengari hjá mönnum og konum sem eru að skríða yfir miðjan aldur.