Ú á fasismann og fleiri ljóð
Þetta er tvískipt vara; bók með 21 myndljóði og hljóðdiskur með 20 hljóðaljóðum. Einblínum á bókina. Skáldskapur hennar verður ekki skilinn frá myndunum, hvort styður annað líkt og dægurlag dægurlagatexta eða rímnalag rímna-stagl, áhrifin felast í heildinni, hvorugt má án hins vera án þess að missa mátt.
Þetta er skáldskapur sem hafnar lýrík, skáldskapur sem efast um sígilda hæfni ljóðsins til að tjá sannleik síns tíma og leitar sér stuðnings í sjónáreiti, minnir (með öfugum formerkjum) á “konseptið” í myndlistinni sem þoldi ekki samanburðinn við ritlist og hugvit á sínum tíma og gekk í raðir óvinarins í stað þess að sigra hann á eigin klassísu bragði (fórnaði ímyndunarafli og skyni fyrir skilning, rök og sögn). Hér er það textinn sem lúffar fyrir myndinni og rennur inní hana sjálfviljugur, krefur hana frjóvgunar í fullvissu þess (væntanlega) að afkvæmið endurspegli brenglaða póst-x-móderníska heimsmynd neytandans, glötuð gildi hennar og fallin goð, tómið og tittlingaskítinn í blöðum og máli manna.
Þess vegna er tilgangslaust að “skrifa um” þessa bók – en sjálfsagt að lesa hana og skoða; hún er bráðfyndin, háðsk og orðheppin, líka ósvífin og örvandi, orð í tíma töluð. Texti hennar (og sambúð við mynd) er þeirrar náttúru að hann frábiður sér “gagnrýni”, biðst undan “túlkun og greiningu”, krefst þess að mæla aðeins eigin tungu, sem er sjálfgefið af því hann getur ekki annað. En sérkenni bókarinnar er skemmtileg þversögn (nema hvað): Ástæða þess hve “ljóðin” kveikja víðtækan og “fullvita” þanka er falin í takmörkun þeirra og “barnaskap”; krakkalegt tölvu-teiknimynda-yfirbragðið kveikir andstæðu sína í kolli lesandans (með aðstoð vísana og tákna) uns mannkynssagan sem og Íslandssagan opnast víða með nýjum (ó)kunnum (ó)hljóðum og (ó)rannsakanlegum (ó)vegum. Lúmskt “bragð” og virkar með vaxandi styrk.
Þekkt er sú hugmynd að helsti aflvaki skáldskaparþroska sé ó- og meðvitaður mislestur og vanskilningur á skáldskap fyrri (stór)skálda. Sjónarmið þetta gefur skotleyfi á afbakanir og útúrsnúninga, hvetur framtíðarskáldið til að gleypa strax alla veisluna í farangrinum og gera sér mat úr dritinu. Þetta er í tísku núna og ekki bara fyndið, hefur nokkuð hrífandi slagkraft í þessari bók. Það endurmat og sú afhjúpun sem þessu fylgir eru nefnilega bandingjar og tálbeita ljóðsins í byltingunni (sem ávallt býr í brjósti þess) og óumflýjanlegt vopn ungskáldsins gegn þjóðhollum ósigrandi skólaljóðum með óþolandi sönglúðrablæstri og alltof háum hólum. Skáldið okkar er hér í fylkingarbrjósti, baðar hetjur gærdagsins háði, býður þeim birginn og nauðgar þeim uppá nöturlegan (tilgangslausan) nútímann með framandi tungum.
Aðför bókarinnar að viðteknum smekk og (meintri)úreltri óskhyggju smáborgarans/elítunnar felst líka í því að “lækna líkt með líku”, rifa saman slitinn skrokk með slitnum þræði, afhjúpa fordóma með fordómum, hirta gula pressu með því að mála heiminn hlandgulan og siga óhljóðum á hávaða, bregða fæti fyrir höfuðstaf með öðrum verri. Þetta er tvíeggja aðför og svolítið pirrandi, reynir að stinga uppí þá eftirsóknarverðu málssókn (goðsögn?) að ljóðið sé auðmjúkt og leiti þess ávallt að sigra hið harða með mýkt, þaggar niður í sögulegu herópi þess gegn hávaða og stríðsfyrirsögnum sem fella þarf heilan skóg til að prenta á blað. En þá ber að hafa hugfast að bókin vantreystir ljóðum yfirhöfuð.
Á hljóðdisknum er “illt eðli fasismans tvíundirstrikað og tíundað án afsláttar” einsog segir á kápu. Kröftugur seiður að vestan.
Þrjár stjörnur.
Sigurður Hróarsson