Til stjórnar Rithöfundasambands Íslands

Undirrituð, sem eru meðlimir í Rithöfundasambandi Íslands, vilja fara fram á það við stjórn RSÍ að hún álykti um fyrstu úthlutun úr hinum nýja Bókmenntasjóði. Í lögum um sjóðinn segir að hlutverk hans sé meðal annars að „styrkja útgáfu frumsaminna íslenskra skáldverka og vandaðra rita sem eru til þess fallin að efla íslenska menningu,” og vilja undirritaðir meðlimir RSÍ fá að vita hver afstaða stjórnar sambandsins er til þess að engin frumsamin íslensk skáldverk hafi hlotið styrk, í þetta fyrsta og eina sinn sem veitt hefur verið úr sjóðnum. Sérstaklega er horft til þess hvers vegna engar ljóðabækur hafi fengið styrk, en skýrt er tekið fram í lögum um sjóðinn að hann eigi að styrkja útgáfur með „litla eða takmarkaða tekjuvon”, þar á meðal ljóðabækur, og getur það vart átt betur við annað en nýjar íslenskar ljóðabækur.
Þær ljóðabækur sem útgáfustyrk hlutu voru endurútgáfur eldri ljóða, og eru höfundar þeirra, að einum undanskildum, allir látnir. Gefið hefur verið í skyn að stjórn Bókmenntasjóðs hafi túlkað „frumsamin íslensk skáldverk” sem „endurútgáfur”. Sé eitthvað til í því, má spyrja hvers vegna það hafi aldrei komið fram í aðdraganda úthlutunar, þar sem útgefendur nýrra ljóðabóka voru látnir halda að bækur þeirra kæmu til greina.
Þar sem RSÍ á tvo af fimm meðlimum stjórnar Bókmenntasjóðs, og þar sem Bókmenntasjóður hefur greinilega gengið í berhögg við eigin úthlutunarlög og horft framhjá nýjum verkum með „litla eða takmarkaða tekjuvon” – og þar með framhjá meðlimum sambandsins – viljum við biðja stjórn RSÍ að álykta um málið, skýrt og skorinort: Telur stjórn RSÍ að rétt hafi verið staðið að úthlutun úr Bókmenntasjóði?
Undirrituð vilja ekki gera lítið úr endurútgáfu á verkum íslenskra stórskálda, látinna eða lifandi, heldur benda á að það að verkin séu ófáanleg og uppseld gefur ekki til kynna að þau eigi „litla eða takmarkaða tekjuvon”, heldur þvert á móti, að hin ástsælu stórskáld eigi aðdáun þjóðarinnar, og ætti að vera auðsótt stærri forlögum að koma slíkum bókum út, með réttu kynningarátaki. Þá er ekki síður rétt að benda á að margar endurútgáfur af þessu tagi eru skrautfjaðrir fyrir stærri forlögin, sem auk þess að bera sig sjálfar, bera hróður útgefandans víðar en ljóðabækur minna þekktra skálda myndu gera.
Sú staðreynd hlýtur að vera öllum þeim ljós sem koma að íslenskum bókheimi, að ljóðabókaútgáfu hefur á síðustu áratugum verið ýtt út á jaðrana. Stærri forlögin afskrifa flestar sínar ljóðabækur, þá sérstaklega ljóðabækur yngri skálda, og fá enga sérstaka athygli út á þær í skiptum. Þetta veldur því að nýjum ljóðskáldum er torsótt leiðin inn á stærri forlög. Smærri forlögin berjast í bökkum, reiða sig á sjálfboðavinnu, styrki, velvild og von – og samt komast ljóðskáld sem þar gefa út ekki upp með að reiða fram minna en sem nemur einum mánaðarlaunum til að borga með sér við útgáfu. Nú er svo komið að styrkjakerfið – sem virðist hafa verið ætlað að hvetja til nýsköpunar með nýjum Bókmenntasjóði, styrkja nýliða sem ella kæmust ekki á legg – sinnir alls ekki hlutverki sínu sem skyldi.
Forsvarsmenn Bókmenntasjóðs hafa brugðist við athugasemdum vegna síðustu úthlutunar með því að vísa til mögulegra „sérstakra ráðstafana” – einnar milljón krónu úthlutunar í haust. Þrátt fyrir að undirrituð fagni því að fé fáist mögulega til útgáfu nýrra ljóðabóka, og tillit sé tekið til þeirra athugasemda sem stjórn sjóðsins hefur borist, viljum við leggja áherslu á að nýrri íslenskri ljóðlist verði ekki ýtt út á hliðarlínurnar og bendum á að sjóðnum ber samkvæmt lögum að sinna frumsömdum íslenskum skáldverkum af krafti. Sú starfsemi á að vera einn aðalkjarni sjóðsins, og á ekki að þurfa til „sérstakar ráðstafanir”. Þá er engan veginn ásættanlegt að 1 milljón, eða 2% árlegs styrktarfé sjóðsins, sé sú heildarupphæð sem ætluð er til styrktar frumsömdum íslenskum skáldverkum.
Það væri mikil synd ef að ný íslensk ljóðlist, sem án nokkurs vafa er áhættusamasta útgáfa landsins, og áreiðanlega ekki sú þýðingarminnsta, verður áfram styrkjalaus.
Ef það er ekki markmið sjóðsins að styrkja nýjar bókmenntir þá myndum við undirrituð gjarna vilja fá það svart á hvítu. Það er einfaldlega rangt að því sé flaggað að svo sé, ef það er ekki raunin.

Með virðingu og vinsemd,

Undirrituð:

1.    Ásdís Thoroddsen
2.    Baldur Ragnarsson
3.    Bergsveinn Birgisson
4.    Eiríkur Örn Norðdahl
5.    Garðar Baldvinsson
6.    Guðjón Sveinsson
7.    Guðrún Ásmundsdóttir
8.    Ísak Harðarson
9.    Kristín Ómarsdóttir
10.    Kristlaug María Sigurðardóttir
11.    Matthías Johannesen
12.    Matthías Magnússon
13.    Ólafur Gunnar Guðlaugsson
14.    Sigurgeir Orri Sigurgeirsson
15.    Sigurður Þór Salvarsson
16.    Silja Aðalsteinsdóttir
17.    Stefán Sturla Sigurjónsson
18.    Steinar Bragi Guðmundsson
19.    Súsanna Svavarsdóttir
20.    Sveinn Snorri Sveinsson
21.    Unnur Sólrún Bragadóttir
22.    Úlfar Þormóðsson
23.    Vigdís Grímsdóttir
24.    Vigfús Bjarnason
25.    Þorsteinn Guðmundsson
26.    Þorvaldur Þorsteinsson
27.    Þór Stefánsson
28.    Þórunn Erlu-Valdimarsdóttir
29.    Örn Bjarnason

Tags: ljóð, ljóðlist, RSÍ

This entry was posted on Saturday, July 19th, 2008 at 8:04 am and is filed under Fjallabaksleiðin, Um ljóðlist. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.