Atómskáld

Íslenski módernisminn í ljóðagerð var ekki bara fjarska seint á ferðinni, heldur ljóðaði hann sig aldrei nema hálfa leið að marki. Á meðan Gertrude Stein, Ezra Pound, Hugo Ball, Francis Picabia, e.e. cummings, Hilda Doolittle og félagar rifu tungumálið á hol, sneru öllu á hvolf og dönsuðu eins og þau ættu lífið að leysa ákváðu íslensku formbreytingarmennirnir - eins og Eysteinn Þorvaldsson er svo næmur að kalla þá (til mótvægis við formbyltingarmenn) - að sleppa eins og kannski öðru hverju rími og þriðja hverjum stuðli. Og taka upp frjálsa línulengd og línufjöld. En það merkilegasta við þetta pauf er kannski hversu mikil bylting þetta var, og það var hún einungis fyrir það hve íhaldssamur þessi heimur er hér á landi, hversu ómóttækilegur fyrir nýjum hugmyndum (ekki bara erlendum, heldur öllum sem eiga ekki 30 ára hefð að baki sér, minnst). Og sjálfsagt var þetta líka hugleysi í atómskáldunum að ganga ekki lengra - þeir hefðu kannski verið drepnir - þótt það spili inn í sterkt að þar sem þau voru að meðtaka áhrif (fyrst og síðast í Frakklandi og Svíþjóð) var upphaflegur byltingarofsi módernismans farinn að ganga til baka. Íslensku atómskáldin vitnuðu gjarnan til Eliot eins og gengur, sem áhrifavalds - en þar láðist þeim að setja það í samhengi. Atómskáldin voru æskukveðskapur Eliots - Ástarlag J. Alfreðs Prufrock en ekki Eyðilandið - og þó bæði séu mögnuð ljóð, þá er bara annað þeirra óumdeilanlegt snilldarverk.

(myndin hér með er af Gísla á Uppsölum að lesa grein um atómskáldin í Lesbók Morgunblaðsins)

Hvernig maður skrifar og ritstýrir

Derek Beaulieu les upp How to write og How to edit á Scream Literary Festival í Toronto fyrr í mánuðinum.

Ljóðahátíð Nýhils

Sex erlend skáld og tólf íslensk lesa í ljóðapartíum á Smíðaverkstæði Þjóðleikhússins og taka þátt í umræðum með Birnu Bjarnadóttur og Ármanni Jakobssyni í Norræna húsinu á Fjórðu alþjóðlegu ljóðahátíð Nýhils. Glæsilegt þýðingarit verður gefið út samhliða hátíðinni, sem fer fram 22.-24. ágúst næstkomandi.

Fjórða alþjóðlega Ljóðahátíð Nýhils verður haldin hátíðleg dagana 22.-24. ágúst í Norræna húsinu og á Smíðaverkstæði Þjóðleikhússins. Dagskrá hátíðarinnar er með eindæmum metnaðarfull, en sex erlend skáld koma sérstaklega til landsins í tilefni hennar. Þau munu lesa upp á ljóðapartíum og taka þátt í pallborðsumræðum með íslenskum kollegum sínum. Read the rest of this entry »

Kranaljóðamennska

„Af allri þekktri starfsemi er einna minnst íþrótt að yrkja ljóðræn kvæði á íslenzku nú á dögum. Sá Íslendingur, leikur eða lærður, er varla til, að hann geti ekki ort lýtalaust ljóðræn kvæði að vild. Ljóðrænn kveðskapur íslenzkur er á tuttugustu öld sams konar rennsli í föstum farvegi og sálmakveðskapur eða rímur voru áður fyrri, - tungan er í nokkrar kynslóðir vanin á einu sviði, unz hún er orðin þar sjálfvirk: hugmyndir og yrkisefni föst, blærinn fyrirfram ákveðinn og ævinlega samur, orðin yrkja sig sjálf, starf „skáldsins“ er að skrúfa frá nokkurs konar krana; og oft er rennslið þeim mun jafnara og misfellulausara sem maðurinn við kranann er hugsunarlausari og sljórri.“

Halldór Laxness í 1. hefti TMM 1941 - vitnað eftir bókinni Atómskáldin eftir Eystein Þorvaldsson.

Vaknaðu, helvítið þitt, vaknaðu!

Einn sit ég og sauma, bimbirimbirimbamm.

Það stefnir í enn eitt laugardagssíðdegið, eins og það sé eitthvað nýtt eða frumlegt. Mig klæjar dálítið undan lopapeysunni minni og er jafn lengi að vakna í dag og alla aðra daga. Líklega er þetta akút ginseng-skortur. Og hvað varð eiginlega um sveppinn fræga, sem allir ræktuðu í vatnsbölum hér fyrir tíu árum síðan og átti gott ef ekki að veita manni eilíft líf? Hvar er hann þegar ég þarf á honum að halda?

Ljóð á Langa Manga á sunnudaginn

Síðasta frétt er löngu úreld, ég er kominn heim. Næst á dagskrá er SLIS 2008 og ljóðakvöld á Langa Manga á sunnudag, ásamt Bryndísi og Hauki Má og Ingó. Frekari upplýsingar hér.

Orð dagsins

„Maður þarf að velja hvort maður vill vera vera á flottum bíl og vera þræll, eða vera frjáls á druslu.”

Salmann Tamimi - vísir.is

Íslendingar eiga orðið

Innflytjendur sem koma bara í þeim tilgangi að afla inn peningum og ala upp fjölskyldu, sem þeir gætu vel gert heima hjá sér, eru alltaf að verða fleiri og fleiri.Við Íslendingar erum lánsöm þjóð með ríka lýðræðisvitund. Við okkur blasa möguleikar og tækifæri sem ekki þættu sjálfsögð víða annars staðar í heiminum. Um þessi lífsgæði þurfum við að standa vörð.Við Íslendingar berum akkúrat enga virðingu fyrir því sem ætti í raun að vera okkur heilagt, okkar þjóðararfur. Fáninn, þjóðsöngurinn og sú samheldni sem ætti að endurspeglast í virðingu gangvart svona veigamiklum atriðum. Ég tók það einmitt fram í nýlegu viðtali við National Geographic tímaritið að ég væri nokkuð viss um að íslendingar væru töluvert metnaðarfyllri í þessum málum, þeir voru einmitt að pæla í hvað margir mundu standa uppúr á landinu miðað við fólksfjölda. Það þarf að fara rannsaka þetta íslenska gen almennilega þar sem við erum óvenjulega góð í öllu. Við getum kannski grætt á því að selja íslensk frumkvöðla gen í framtíðinni til útlanda… Vinur minn frá Hollandi spurði mig hvort við værum í Afríku þegar ég sagði honum að nú ættu erlend fyrirtæki í Hitaveitu Suðurnesja og að það væri flokkur á þingi sem væri að berjast fyrir því að erlendir fjárfestar gætu keypt hluta af sjávarauðlind Íslendinga. Við Íslendingar erum rík þjóð og höfum í krafti fámennis tækifæri á að skapa sjálfbært ríkt samfélag sem byggir á nýsköpun. Við Íslendingar höfum orkuna, vatnið og matinn en þessir þættir eru grundvöllur búsetu hvar sem á er litið. Við höfum orkuna, við höfum vatnið og við höfum matinn.Við Íslendingar þurfum einnig að láta okkur skiljast, að við megum ekki fremur en aðrar þjóðir ætla, að við getum til lengdar vænst mikils góðs af nokkurri þjóð, umfram það, sem er í réttu hlutfalli við þá þýðingu, sem við höfum fyrir hagsmuni hennar sjálfrar. Þetta er lögmál lífsins. Eftir því skulum við hegða okkur, m.a. vegna þess, að það er frumskilyrðið til að eignast þá vináttu og virðingu annarra þjóða, sem getur, þegar mest á ríður, verið verðmætari en nokkrir fjársjóðir. Það er ljóst að Evrópubúar almennt eru orðnir mjög þreyttir á flóði innflytjenda sem hefur farið eins og eldur í sinu með öllum þeim göllum sem því fylgir. Auðvitað eiga þjóðir að senda útlenda glæpamenn umsvifalaust úr landi. Það eigum við Íslendingar að gera, en ekki vera að halda þessu liði uppi á kostnað skattborgarana. En íslensk yfirvöld og stjórnmálamenn eru haldin hættulegum pólitískum rétttrúnaði og getur það á endanum og er nú þegar líklega búið að kosta okkur öryggið og friðinn sem hefur einkennt íslenskt samfélag.Íslensk náttúra er yndisleg. Hún er meðal við alls kyns kvillum, þunglyndi, depurð, stressi og hverju öðru sem kann að herja á mann. Hún er ópíum nútímamannsins sem þeytist um til að uppfylla drauminn um veraldleg gæði. Nú í dag hefur menning Íslands þróast út í það að vera sambland af íslenskri, pólskri og tælenskri menningu. Maður er byrjaður að geta keypt pólskan og tælenskan hátíðarmat úti í stórmörkuðum, ásamt því að það er auglýst á ensku og pólsku í fjölmiðlum. Pólskur matur er að stíga sín fyrstu skref inn í íslenska framleiðslu. Ég veit ekki hvað er í gangi, en þetta er alveg út í hött. Við eigum ekki að þurfa að aðlagast þeirra menningu, heldur eiga þau að aðlagast okkar menningu. Við eigum ekki að breyta okkur menningu fyrir þau, heldur eiga þau bara að bíta í það súra epli að þurfa að taka upp okkar menningarhætti, t.d. að læra íslensku. Til þeirra sem skilja munin á glæpaútlending og heiðarlegum útlending og eru að misskilja mína bjöguðu íslensku eitthvað vil ég segja þetta: ÉG LÉT LÖGREGLU VITA FYRIR 2 ÁRUM SÍÐAN AÐ DÓPSALAR FRÁ AUSTANTJALDSLÖNDUM VÆRU LABBANDI ONÍ REYKJAVÍK Í ARMANI JAKKA FÖTUM! Það er ekki hægt að reka þá úr landi því þeir eiga nóg af peningum og eru allir með hrein sakavottorð. Og svona er það líka í öllum hinum Norðurlöndunum. Þeir eru ekki að vinna í Kárahnjúkum eða að vinna í Reykjavík við að skúra gólf! Þeir eru miklu hættulegri en einn og einn morðingi, nauðgari eða barnaníðingar samnalagðir.

Textinn hér að ofan er sambræðingur úr ýmsum bloggfærslum og fleiru.

Sá sem er alþýðlegastur vinnur

Svo byrjar fólk að rífast um það hvort Björk eða Bubbi séu meiri tónlistarmenn, merkari tónlistarmenn og niðurstaðan verður ákvarðandi fyrir það hvort sé mikilvægara baráttumál, náttúruvernd eða kjarabarátta. Sá sem er alþýðlegastur vinnur.

Þegar Egill Helgason kallar Bubba alþýðlegan, hljómar það eins og samheiti við plebbalegur - þ.e. Bubbi er alþýðlegur af því hann eyðir peningunum sínum í bensínháka og laxveiði. Af því hann skiptir um prinsipp eftir því sem hentar honum þann og þann daginn.

Annars hefur þetta verið tómt klúður. Á náttúruverndartónleikum Bjarkar var náttúruverndin öll falin (eins og rætt er hér) og á tónleikum Bubba gegn rasisma voru helstu ræðumenn öfgasinnaðir þjóðernissinnar (sjá hér og hér).

Loks vil ég mælast til þess að menn hætti að líta á hugtakið ‘alþýðu’ sem óbreytanlegt kitsj, einhverja afbökun á sovésku málverki af manni með hamar - en hefji hins vegar aðra hlið hugtaksins aftur til vegs og virðingar, sem legið hefur í dvala í einhverja áratugi, þ.e. að alþýða sé hugtak sem nái yfir alla launamenn sem njóta ekki sérkjara, hin valdalitlu tannhjól mannfélagsins, og sé ekki bundið við þjóðerni.

Rekinn á hol - af tvíeggjuðum sverðum

Um Fylgið okkur eftir Hugleik Dagsson

I
Ýktar smásjármyndir Hugleiks Dagssonar af samfélagi samtímans virðast ýmist gefa til kynna að þar fari brennandi móralisti sem sjái andskotann í öllum hornum eða pípandi geðsjúklingur sem æskir einskis frekar en að einhver stöðvi sig. Enskir titlar tveggja myndasagnasafna Hugleiks hljóma eins og óp níhilískrar sálar sem hefur fengið nóg af því að fá að vaða uppi: „Á þetta að vera fyndið?” og „Ættir þú að vera að hlæja að þessu?”

List Hugleiks er list siðleysisins, bæði fyrir hið augljósa að hún gengur skrefinu lengra í kímni sinni en eðlilegt þykir, og hún fjallar um siðleysi samtímans. Helsti vandi heimsósómalistar síðustu áratugina hefur verið að forðast vítisgjár móralískra predikana - það eru allir komnir með leið á því fyrir löngu að einhver segi þeim hvað þeir mega og hvað ekki. Hugleikur - eins og margir popplistamenn samtímans - leysir þessa þverstæðu með mótsögn: Hann iðkar sjálfur siðleysið sem hann fordæmir, og þar með þarf enginn að fá samviskubit við lesturinn. Lesandi situr þannig uppi með bók með grafískum myndum af morðum og misþyrmingum, sem samtímis fordæmir morð og misþyrmingar með því að sýna slíka gjörninga sem afleiðingar samtímasamfélagsins (þar sem allt úir og grúir af grafískum morðum og misþyrmingum - allt í plati).

Tveimur herrum er þjónað, hið minnsta:

1) Hinir pólitískt réttsýnu fá útrás fyrir réttlætiskennd sína, og hugmyndaheimur þeirra um ógeð samtímans fær ótvíræðan stuðning. Allt þetta ofbeldi í samtímanum er augljóslega geggjun.

2) Hinir pólitískt ranglátu fá skammt sinn af blóði og ógeði, og sú skoðun þeirra að blóð, hland og sæði séu það allra fyndnasta í veröldinni fær ótvíræðan stuðning. Allt þetta ofbeldi í samtímanum er augljóslega geggjað.

II

Hið transgressífa er í aðalhlutverki í listverkum Hugleiks. Transgressjón er nokkurs konar gegnumbrotalist - list sem gengur út yfir mörk hins eðlilega, viðurkennda siðferðis og ofbýður neytendum sínum: Maður verður fyrir geislun og á hann vaxa 300 typpi, englar ríða dýrslega á skýi, maður kemur að konunni sinni, besta vini sínum, mömmu sinni, yfirmanni sínum, hundinum sínum og jólasveininum saman í rúminu. Og þar fram eftir öllum götum endalaust, amen.

Spurningin er því ennþá þessi: Ætti nokkur maður að hlæja að þessu? Bækur Hugleiks hafa notið mikilla vinsælda, bæði á Íslandi og erlendis, svo varla ofbýður nokkrum manni í raun og veru saurklámshúmor - og er þá nokkuð eftir af transgressjóninni? Það er vart neitt gegnumbrot sem límist á hláturmildar sálir smáborgaranna jafn ljúflega og flíspeysur og yfirdráttarlán.

Og allt er þetta engu að síður bráðfyndið. Hedónískur húmor Hugleiks er slík allsherjarreið gegn almennu velsæmi að það þyrfti hálfdauðan lesanda til þess að hrökkva ekki fram úr sætinu af hlátri - þegar best lætur. Og það er sömuleiðis eitthvað réttlátt við hann. Hann er birtingarmynd allra okkar sjúklegustu hugsana og gjörða - ef það er þá yfir höfuð réttlætanlegt að nota orð eins og sjúklegt í samhengi sem lýsir eiginleikum sem einkenna líf nær hverrar einustu manneskju á vesturhveli jarðar, sama hversu skinhelga hún telur sig.

III

Bókin sem hér er til umfjöllunar - Fylgið okkur - byrjar og endar á falli. Á fyrstu síðu liggur maður í blóði sínu neðst í tröppum sem liggja upp og út af blaðsíðunni, og segir „Ég datt”. Á lokasíðu liggur engill í blóði sínu og segir hið sama. Þar á milli eru ótal ónúmeraðar blaðsíður, sem hver inniheldur sína sögu, fullar öllu heimsins ógeði - stundum er lesturinn eins og að lesa furðufréttir dagblaðanna: Barn fæðist án hjarta; menn setja heimsmet í rassaríðingum á hjólabretti; Hitler finnst í kjallara; hvítvoðungur stíflar klósett.

Þannig vefur Hugleikur mikla búta-epík um samtíma sinn. Skyndimyndirnar mynda heila veröld, speglasal fyrir firrtan nútímamann sem veit að offita og anorexía er ekkert grín - en hlær samt að teygðum skrokki sínum í spegli sem sýnir honum í senn sannleika um hann sjálfan og afleiðingar þess ef geðsjúkur veruleiki samtímans fær að gróa.

Búta-epíkin - sú list að segja mikla sögu með sterkum þemum í mörgum snöggum brotum - er eitt af vinsælustu formum sagnalistar samtímans, hvort heldur um er að ræða ljóðabækur, teiknimyndasögur, sjónvarpsþætti, blogg, eða fréttir. Það ætti heldur engan að furða að hinn klassíska epík upphafs, miðju og endaloka skuli eiga á brattan að sækja í þjóðfélagi þar sem fæstir leggja raunverulegan trúnað á slíka hluti. Það sem eitt sinn var eðlilegur og sjálfsagður hluti veruleika þorra manna - sjálf veröldin átti sér upphaf og allt stefndi hraðbyri fram af brúninni hinu megin - hefur runnið til þurrðar og sá veruleiki sem við búum við í dag er síendurtekinn heimsendir fréttastofa internetsins - uppfærður á 15 mínútna fresti í takt við þorsta lesenda.

Greinin birtist áður í Tímariti Máls og menningar