Að láta lífið
Voltaire sagðist myndu láta lífið fyrir rétt manns til að segja skoðun sína, jafnvel þó honum misbyði skoðun mannsins.
Þetta er fallegt og rétt og gott.
Hins vegar er það ljótur verknaður að snúa út úr þessari fallegu hugsun, og útskýra hana sem svo að Voltaire myndi heldur láta lífið en að leyfa sér að hafa viðbjóð á skoðunum annarra.
Eða að hann hafi verið á því að gjörðir og orð manna eigi að vera yfir gagnrýni hafin.
Að gagnrýna þá sem svara hástöfum tilteknum skoðunum í samfélaginu – t.d. að Íslam sé „í eðli sínu“ ofbeldistrú – fyrir að trúa ekki á tjáningarfrelsið er sorgleg tilraun til afvopnunar andstæðinga sinna þegar mann rekur í rökstrand eða langar að ná „góðu höggi“.
Ég er tilbúinn til þess að taka það til greina að tjáningarfrelsið sé í hættu, ef mér verður sýnt fram á að einhver fótur sé fyrir því. En þá dugar ekki að tiltaka að einhver hafi ákveðið að vera almennilegur frekar en kurfremba.
Ef önnur dæmi finnast ekki verður fólk einfaldlega að húka í sínum eigin hornum tuldrandi um „innri ritskoðun“, eða hvað þær kallast samsæriskenningarnar þessa dagana.
Það er ekki sjálfsritskoðun að haga sér ekki undantekningalítið eins og rúsaður bavíani.
Tjáningu fólks er hins vegar haldið niðri með lögum – og er skemmst að nefna bönn við trúartáknum á tilteknum stöðum og bönn við demonstrasjónum á öðrum stöðum. Einhvern veginn er það mörgum minna áhyggjumál, en að umræða eigi sér stað í samfélaginu – sanngjörn og ósanngjörn, af yfirvegun eða háreysti, í orðum og táknrænum gjörðum – og ekki séu allir sammála (sem ku víst til marks um hættuna sem tjáningarfrelsið er í).
Einhvern tíma var mér sagt að í sumum fjölskyldum væri börnunum kennt að ræða ekki stjórnmál eða trúarbrögð. Nú er börnunum líklega kennt að ræða stjórnmál og trúarbrögð á fyrirfram tilteknum svæðum. Kirkjum og sýnagógum og moskum annars vegar, og afgirtum mótmælareitum hins vegar. Og vei þeim sem vill fá að tjá sig þar sem það ekki leyfist.
Þá vil ég leiðrétta þann misskilning að pólitískur rétttrúnaður sé af einum tilteknum skóla. Það er ekki bara pólitískur rétttrúnaður að segja stöðu konunnar ekki vera á bakvið eldavélina, eða „svarta manninn“ eiga rétt á háskólanámi til jafns við aðra – það er nefnilega líka pólitískur rétttrúnaður, og sýnu kraftmeiri nú um stundir, að halda því fram að hlýnun jarðar sé eitthvað hókus-pókus sem Al Gore fann upp á og að „stærsta ógn samtímans“ séu einhverjir danskir ímamar með sand í píkunni. Og þar fram eftir margblessuðum götunum.
Það er fólk út um allan heim með sand í píkunni. Það eru engar fréttir.
Rétt í þessu las ég t.d. um danska nasista sem fjölmenna í herinn til að „læra að drepa útlendinga“ í komandi „kynþáttastríði“. Það kalla ég að vera með sand í píkunni.
En einhvern veginn efast ég um að þetta fólk hafi sama aðgang að forsíðum evrópskra dagblaða og handfylli túrbanaðra nöttkeisa með mikilmennskubrjálæði (og athyglissýki). Sem er aftur spurning um talsmenn, og það er spurning sem fjölmiðlar svara – þar liggur vald þeirra (sem þeir neita jafnan fyrir). Á forsíðu DV á dögunum var meira að segja Salmann Tamimi orðinn að brjáluðum öfgamanni. Enda því miður (fyrir fjölmiðlana) ekki nóg af geðtrufluðum múslimum á Íslandi sem hægt er að draga fram á forsíðurnar með litríkar morðhótanir.
Það væri kannski ráð að ná jafnrétti á þessu sviði, leyfa öllum sem vilja hóta morðum og limlestingum að komast á forsíður blaðanna („Gunnar, ég ríf úr þér barkakýlið með berum höndunum og treð leikfangabílum ofan í strjúpann á þér ef þú skilar mér ekki Metallicu-diskunum mínum á stundinni!“, segir Halldór Sigurbjarnarson, þungarokkari. „Misskilningur“, segir Gunnar.)
En það er víst ekki mikil von í þeim bransa á meðan Jónas Kristjánsson nýtur virðingar og boðar að ekkert sé betra í blaðamennskunni en fáfræði amatörsins, því hann geti vísað til lægstu hvata mannsins. Fólk sé svo vitlaust að það skilji ekki þá sem vita meira og kunna betur (og til hvers að gerast blaðamaður ef maður vill ekki vita meira og geta betur?) Það verði að tala eins og „venjulegt fólk“ (já, nú fer ég að hvíla gæsalappirnar – samtíminn er svo erfiður, helst vildi ég setja gæsalappir um hverja einustu meiningu).
Það er opið fyrir athugasemdir (og ekki haga ykkur eins og þið séuð geðsjúklingar).