Víman og jaðar samfélagsins
Vegaskáldsagan er alltaf einhvers konar leit höfundar að sjálfum sér. Í nýrri bók sinni Hugsjónadruslunni sendir Eiríkur Örn Norðdahl höfuðpersónu sína í slíka leit fyrir sig með Norrænu í átt til Kaupmannahafnar. Aðalpersónan, Ísfirðingurinn Þrándur, ætlar að vísu að koma við í Færeyjum en sefur yfir sig. Ferðalag hans allt er í þeim anda. Mikið búsað, mikið sofið hjá, víman og jaðar samfélagsins.
Spennuveröld sögunnar er raunar einföld, einhvers konar ástarþríhyrningur sem þó er einhvern veginn ekki átakasvæði því að aðalpersónan lifir í hálfgerðu tilfinningalegu tómarúmi og sama gildir um flestar persónurnar. Sjálfur kallar hann sig \’59 persónu og vísar þá væntanlega í beat-kynslóðina amerísku en þaðan sækir höfundurinn sýnist mér áferð sögunnar. Jaðarkenndan og kultkenndan, nihilískan heim.
Eins og nafn sögunnar ber með sér veltir aðalpersónan sér upp úr alls konar hugmyndafræði, allt frá kommúnisma til kynjafræði, allt frá hippahugsjónum \’68 kynslóðarinnar, pönksins til dekonstrukivisma. Allt er þetta þó gert með hálfkæringi því að við lifum alls konar póst tíma, póst 9/ll veruleika, post sexual-evolution feminisma, póst hitt og póst þetta. Og slíkur veruleiki einkennist af því að sannleikurinn er ekki til. Lygin er valdið, sannleikurinn óttaleg vandræði. Kvennabókmenntir eru rugl. Klám og spjallsíður það sem lifir. Fyrst blöskraði mér þó nihilisminn þegar aðalpersónan ræðst gegn andlegum leiðtoga sínum í póstmódernisma með orðunum: ,,Allt var ekki lengur texti, allt var stríð.\” Segja má því að helstu persónur sögunnar séu í senn kynferðislegar og hugmyndafræðilegar druslur eins og nafn skáldsögunnar gefur í skyn án þess að slík niðurstaða þyki sérstaklega slæm innan veraldar bókarinnar.
Bygging bókarinnar er nokkuð sundurlaus líkt og hún sé æfingasvæði höfundarins. Lengst af heldur hann sig við 1. persónu frásögn. En hann brýtur hana gjarnan upp með alræði annars sögumanns, kannski höfundar, sem segir frá aðalpersónunni í 3. persónu. Ekki fann ég neitt skipulag út úr þeirri aðferð.
Hugsjónadruslan minnir um margt á margar aðrar fyrstu skáldsögur höfundar. Hún er sjálfsspeglun höfundar, leit hans að formi og hugmyndum, viðleitni hans til að finna sér stað í veröld skáldskaparins. Ég man eftir þónokkrum skáldsögum sem líkjast þessari. Skáldsögum höfunda sem síðar urðu úrvalshöfundar. Þær eru vitaskuld gallaðar og engin ástæða til að kalla upp: Loksins, loksins…! við útkomu þeirra. En þær bera þó með sér einhvern neista, einhverja tilraun til að taka heiminn hugartökum á þann hátt að vert er að festa nafn höfundar í minni.
Skafti Þ. Halldórsson
Morgunblaðið – 3.12.2004