"Ó hve dirrindýrðarlega dásamlegt!"
Mesta hættan sem vofir yfir bókmenntaofneytendum er leiðinn. Flest verður kunnuglegt, óspennandi, hefur verið gert betur áður. Það er spáð í textatengsl og áhrif og stefnur og isma og bókmenntirnar sjálfar týnast einhvers staðar í moldviðrinu. Og ah og æ ein bókin enn. Lítil bók og þunn, fyrsta ljóðabók ungs höfundar að vestan. Og hefst svo lesturinn. Strax á fyrstu síðum verður ljóst að þetta verk sker sig úr fjöldanum. Ekki svo mjög hvað innihald varðar, hér eru gamlir kunningar á ferð eins og svo oft áður. Heldur er er framsetningin öll miðuð við það að hrista af lesandanum slenið.
Káputexti ritstjóra er ekki á kápunni heldur á síðu 5 eins og lærðir inngangar bókmenntapáfa um verk heimsskálda. Og það er ekki skafið utan af því: „Eiríkur Örn Norðdahl, fæddur 1978 ber nú ábyrgð á bestu tíðindum íslenskrar ljóðlistar frá því við lærðum að lesa” – (bls. 5, Haukur Már Helgason).
Á síðu 7 ritar svo skáldið sjálft annan inngang. Og ekki fækkar stóryrðunum: „Þegar ég nefni mig skáld er ég að gera tilkall til eilífðarinnar, … Ég skil ekki hvernig það getur verið flótti að leggja til atlögu við Ginsberg, Eliot, Whitman og Steinarr. Samkeppnin er hvergi harðari og það þarf einstaka sál til að lýsa þeim stríði á hendur.” (Forljóð, grunntónn, þema, bls.7).
Einkunnarorð bókarinnar eru úr Egils sögu, lýsingin á því þegar Egill ældi framan í Ármóð. Þar er tónninn sleginn. Hér er verið að æla framan í lesandann, reka honum löðrunga og reyna að vekja hann til meðvitundar um að ljóð séu ennþá lifandi einingar. Tæki til að ögra, móðga, ganga fram af fólki. (Hvað er eiginlega langt síðan við sáum slíka trú á mátt ljóðsins síðast?) Og til að undirstrika bardagamóðinn enn frekar er bókinni ekki skipt upp í kafla heldur lotur einsog í hnefaleikakeppni. Það er hvergi slegið af:
Mér er afskaplega mikið niðri fyrir og er undir það búinn að grípa til örþrifaráða.
Leitið ekki fróunar í ljóðum mínum.
Ég krefst þess að vera tekinn alvarlega.
(Æsingaræða, bls. 45.)
Á vorin hugsa ég um að drepa guði og fæ standpínu eins og yfir dásemdardapurri, draumsnauðri mellu eða stelpu sem er bara að biðja um það (ekki eins og ég sé ástfanginn, heldur eins og eitthvað sé að mér)
(Heimsendapestin, bls. 22)
Og þér líður eins og Anton Helgi hafi ort þig, kjánalegt að vera ljóð en ekki sköpunarverk, vera fjall en ekki málverk, víðáttubrjálað mar og ísaldarbólga á kinnbeini landsins – uppí rassgatinu á íslenskum víkingi! Strand úti á landi!
(Esjan (með allt á hornum sér), bls.17)
Inn á milli eru svo lágmæltari ljóð, einfaldar myndir og sögur, ástarjátningar og lýsing á þeirri miklu vinnu sem nauðsynleg er til að skáld standi undir nafni:
Svo lagðist maður í klæðnað skálda,
stúderaði hatta og kápur,
fann sig svo
í hæfilegri blöndu
af Sjón og Degi Sigurðarsyni,
blöndu sem minnir
merkilega mikið á
menntskæling úr
vesturbænum
(sjálfsagt var þetta eitthvað
vanhugsað hjá mér)
(Skáldatími, bls. 26-27).
En það gengur ekki alltaf andskotalaust að takast á við skáldgyðjuna, þrátt fyrir rétta múnderingu:
Orðin eru eins og englar í höfði mér, djöflar og væringjar, sem drepast úr tæringu á lyklaborðinu; ég sakna myrkursins frá því í vetur,
(Sendibréf, bls. 21.)
Hér vantar ekkert á mælskuna, orðin ryðjast fram eins og kálfar á voru og ungæðislegur ákafinn minnir helst á Majakovskí í Skýi í buxum eða Rimbaud í Árstíðum í víti. Og bókmenntafíklinum hlær hugur í brjósti; hver var að segja að ljóðið væri dautt? Eiríkur Örn hefur greinilega mikinn metnað, tilfinningu fyrir hrynjandi og byggingu, er vel lesinn í ljóðum stórskáldanna (a.m.k. framyfir miðju síðustu aldar) og honum liggur mikið á hjarta. Og þótt hér séu vissulega ekki á ferðinni mestu tíðindi íslenskrar bókmenntasögu þá er þetta ferskur gustur frá bráðungum höfundi sem gaman verður að fylgjast með í framtíðinni.
Friðrikka Benónýs
Morgunblaðinu – 11.12.2002.