Maður eða múmínálfur?
Í sögunni Eitur fyrir byrjendur hitta lesendur sambýlisfólkið Dísu og Halldór. Hún er heimspekinemi sem misst hefur unga dóttur í bílslysi, hann er auðnuleysingi sem varla fer út úr húsi. Dísa hefur nýlega keypt jurt sem þrífst illa enda er um að ræða sumarsýprus sem ekki er stofublóm heldur einær runni sem vex best utanhúss. Halldóri er illa við sýprusinn því hann er eitraður, en hann laðast þó að plöntunni og smám saman fer líf hans að snúast um hana. Samband parsins er nokkuð óljóst. Þau eru ekki viss um hvort þau hafi kysst eða sofið saman. Halldór er í laumi hrifinn af Dísu sem á í ástarsambandi við karlmannlega kynjafræðinemann Högna.
Eitur fyrir byrjendur er býsna kænlega byggð. Ýmist er sjónarhornið Halldórs eða alviturs sögumanns, sem mér fannst þó á köflum að gæti allt eins líka verið Halldór. Stundum minnti verkið mig á bækur Braga Ólafssonar. Líkt og margar persónur í bókum Braga lendir Halldór í vandræðalegum aðstæðum, hann læsist til dæmis inni á eigin heimili og á í kjánalegum samskiptum við póstinn í gegnum bréfalúguna. Dauðinn er Halldóri hugleikinn. Hann sekkur sér í ritið Launráð og lævís brugg í fimm þúsund ár og les um menn á borð við Jack Kevorkian sem framdi umdeild líknarmorð og yngri bróður Kristófers Kólumbusar, illmennið Bartolómeus landstjóra í Panama, sem eitraði fyrir fólki. En þrátt fyrir alvarlegan tón leynist undir niðri ísmeygilegur húmor. Fræga fólkið er á ferð í Reykjavík, í spaugilegri senu rekst Halldór á mæðgurnar Elettru og Isabellu Rossellini á Mokka og nafngreind bráðavaktarstjarna þvælist að sögn á börunum. Þá má í bókinni lesa fyndna flökkusögu um konu sem selur kross með Jesú sem kross með kalli. Þessa sömu sögu sagði Pétur Gunnarsson í Efstu dögum sem kom út árið 1994, líklega er það þess vegna sem mér finnst hún hálfankannaleg í Eitri fyrir byrjendur.
Eftir drykkju seyðis af sýprusinum finnst Halldóri hann breytast í ósýnilegan múmínálf. Sennilega langar hann mest að vera þybbinn múmínálfur sem lifir við umhyggju í öruggu skjóli. Bókin er grípandi og endalokin óvænt og ekki endilega augljós. En úr hefði orðið betra verk ef meira hefði verið nostrað við það. Það er galli að sögupersónur eru dregnar nokkuð óljósum dráttum, ég hefði þegið að dvelja lengur með þeim og kynnast þeim betur.
Eitur fyrir byrjendur er ekki stór bók en hún fjallar um mikilvæga atburði. Sagan býður upp á áhugaverðar vangaveltur um sambönd og sektarkennd og áhrif fortíðar á nútíð. Framan á fallegri bókarkápu situr múmínmaður og nartar í plöntu. Ég vona að myndin veki forvitni því Eitur fyrir byrjendur er athyglisverð skáldsaga.
Þórdís Gísladóttir
Dómurinn birtist í Morgunblaðinu, 16. nóvember, 2006.