Súr ljóð í hádeginu og þegiðu á kvöldin

Það er svo sannarlega ekki á hverjum degi sem maður er ásakaður um að tyggja með opinn munninn á síðum fjölmiðla, en svo virðist sem ljóðskáldið Kristian Guttesen hafi gert nákvæmlega það í grein sinni, Borðaði ég kvöldmat í gær, sem birtist á Kistunni á dögunum. Þar segir meðal annars: „Eiríkur Örn Norðdahl, ljóðskáld, blaðamaður og ritstjóri, hefur þungar áhyggjur af gæðastaðli hins íslenska ljóðs. […] Svo virðist sem að öll vondu ljóðin njóti vinsælda og öll röngu skáldin vinni til verðlauna. Í flestum öðrum löndum, nær og fjær, er betur ort en hér og í það heila virðast furðu mörg íslensk ljóð vera „algert rusl“.“

Það er undarlegt að þurfa að standa í því að leiðrétta ólæsi annarra á síðum fjölmiðla, og enn undarlegra að ólæsi þeirra snúist um túlkun á einhverjum smekksatriðum mínum, hvaða ljóð mér þyki góð og hver mér þyki síðri. Að einhver sjái sér ástæðu til að kvarta undan því að maður sé kræsinn – ég er nú ekki gjarn á að moka sandi upp í píkuna á mér sjálfur en þetta fær mig til að standa á öndinni af heilagri vandlætingu.

Og já, ég er kræsinn. Mér er alls ekki sama um hvað ég læt ofan í mig, og það væri fáránlegt af mér að ætla að réttlæta það nokkuð. Ég hef svo sem ekkert legið á þeirri skoðun minni að mér þyki stærstur hluti íslenskrar ljóðhefðar íhaldssamur og huglaus, en það er hins vegar fjarri satt sem Kristian heldur fram að ég sé haldinn einhvers konar hamslausu hatri á íslenskri ljóðlist og dýrki bara það sem gerist „í útlöndum“.

Reyndar er rétt að taka eitt millistopp hérna – í heiminum eru 6 milljarðar manna. Þar af eru Íslendingar 300 þúsund. Útlendingar (og þ.a.l. útlönd) eru restin. Þetta eru ekki sambærilegar stærðir. Það er gott að minnast þess að í öðrum löndum býr jafnan mun fleira fólk en á Íslandi, jafnvel margar milljónir manna! Í stökum borgum!

300 þúsund manna samfélag er alveg í það allra minnsta til að reka nokkra menningu, og á stundum er það beinlínis ómögulegt. Við eigum ekki einu sinni almennilegar orðabækur fyrir mörg stærstu tungumál heimsins. Að reka menningu er einfaldlega verkefni sem er fjarska frekt á fólk og vinnustundir, og þó við megum alveg klappa okkur á bakið annað veifið er okkur enginn akkur í því að hreykja okkur yfir alla aðra í heiminum.

Ég hef hins vegar aldrei haldið því fram að öll ljóðlist erlendis sé eitthvað voða spes. Yfir slíkt er í fyrsta lagi engin leið að hafa nokkra yfirsýn, og í öðru lagi er ég mér fyllilega meðvitaður um að ljóðlistin er listgrein sem laðar ekki síst til sín þá metnaðarlausu og lötu – ef þú nennir ekki á skólabekk, tímir ekki að kaupa þér hljóðfæri, nennir ekki að skrifa langa texta, en langar samt að vera listamaður þá geristu að sjálfsögðu ljóðskáld. Kríterían er engin, virðingin er nokkur en áhuginn er nægilega lítill til að það kunna fæstir að skilja á milli þess sem er gott og þess sem svo sannarlega er það ekki. Og þetta er alþjóðlegt ástand, það fer ekkert á milli mála. Hins vegar eru nokkrar blómlegar senur í heiminum, annað væri auðvitað fáránlegt. Ég veit ekkert um ljóðlist í Búlgaríu eða Angóla, eða í flestum löndum heimsins, en ég hef prísað nokkrar senur, meðal annars í Finnlandi, Svíþjóð, Kanada og Bandaríkjunum.

Kristian ásakar mig um að sitja sífellt við og kvarta, um að hafa aldrei neitt jákvætt að segja um íslenska ljóðlist. Þetta segir hann koma fram á bloggsíðunni minni, og sérstaklega hafi borið á því á undanförnum vikum. Ég þóttist ekki beinlínis kannast við þetta og renndi yfir þá daga sem liðnir eru af janúarmánuði. Í ljós kemur að ég hef síðan nýtt ár rann upp talað fallega um ljóð eftirtalinna ljóðskálda:

Guðbergur Bergsson
Ingibjörg Haraldsdóttir
Þorsteinn Guðmundsson
Eyrún Edda Hjörleifsdóttir
Örn Úlfar Sævarsson
Skúli Þórðarson
Leevi Lehto
Christian Bök
bpNichol
Sharon Mesmer
Jeff Derksen
Marko Niemi
Þorsteinn Joð
Shanna Compton
Damian Lopes
Stephen Cain
Daniel Scott Tysdal
Anton Helgi Jónsson
Óttar Martin Norðfjörð
Silvía Nótt
Magnús Pálsson
Maríó Múskat
Steinar Bragi
Ófeigur Sigurðsson
Jóhamar

Þetta eru 27 ljóðskáld. Þar af eru 15 íslensk, 2 finnsk, 1 norskt, 7 kanadísk, og tvö bandarísk. 27 skáld! Það var annað fínt ljóð, eftir Val Brynjar – og þar með eru skáldin sem ég hef dásamað í mánuðinum, á 22 dögum, orðin 28 talsins. Á æskuheimili Kristians Guttesen var lögð mikil áhersla á að menn töluðu ekki með opinn munninn og að þeir leifðu ekki mat – þetta er líkingamálið sem Kristian notar til að ræða smekk minn á ljóðum (ég verð að koma því enn einu sinni að hvað mér finnst yfirnáttúrulega fáránlegt að skrifa greinar um það hvað mér finnst almennt um ljóðlist – ég biðst undan þessu í framtíðinni, takk). Það er auðvitað út í hött að halda því fram að manni beri skylda til að klára bækur – að lesi maður ekki lélega ljóðabók upp til agna, og kunni vel að meta, muni hún bíða eftir manni við morgunverðarborðið.

„Þú færð ekkert annað að lesa fyrr en þú ert búinn með Mótmæli með þátttöku!“
Og barnið bara grætur: „Ég vil ekki lesa þessa ömurlegu bók, hún er ógeðsleg!“

Á mínu æskuheimili var lögð ríkari áhersla á að maður lærði að lesa og hugsa. Að maður gæti velt hlutunum fyrir sér og tekið sjálfstæðar ákvarðanir, myndað sér sjálfstæðar skoðanir – að maður kyngdi ekki hverju sem er, svo notað sé myndmál Kristians. Á mínu æskuheimili þótti líka dónaskapur að gera öðrum upp skoðanir og leggja þeim orð í munn. Kristian ólst upp á heimili þar sem var harðbannað að tala á matmálstímum. Mín fjölskylda nær einmitt hæstu flugi á matmálstímum þar sem tekist er á um málefni dagsins, bölsótast og andskotast, hlegið og glaðst, skylmst og sæst yfir matarbitunum. Mér hefur alltaf þótt vænt um þetta, og ætla svo sannarlega ekki að fara að biðjast afsökunar á því.

Greinin birtist fyrst á Kistunni árið 2007.