Knappur reiðilestur:

Norðurlandameistarinn í bókmenntum er ekki til sölu!

Norðurlandameistari í bókmenntum í fyrra var ljóðskáldið Göran Sonnevi, eftir að hafa verið tilnefndur fimm sinnum áður um ævina, og fékk hann verðlaunin fyrir bókina Oceanen. Ég er nýbúinn að festa kaup á bókinni Mál; Verkfæri; Eldur sem gefin var út fyrir 20 árum í þýðingu Sigurðar Á. Friðþjófssonar, sem virðist afbragð – keypti hana notaða á Haraldi íkorna, þeirri yndislegu vefbókaverslun. Auk þessarar bókar hefur Thor Vilhjálmsson þýtt ljóðið Um stríðið í Víetnam eftir Sonnevi, sem samkvæmt stuttum formála í Mál; Verkfæri; Eldur er eitthvert mest umrótsvaldandi ljóð sem skrifað hefur verið í „nágrannalöndunum“ - og því nánast gerðir skórnir að Svíþjóð sé velferðarríki sökum útkomu þessa ljóðs. Það kom út í Birtingi árið 1966.

Samkvæmt Gegni er Mál; Verkfæri; Eldur eina bókin eftir Göran Sonnevi sem hefur verið þýdd. Hún er að auki bara brot úr verkum hans, eins konar lítið sýnishorn af skáldinu. Samnefnd bók á sænsku er tæplega 350 blaðsíður á sænsku, en 90 síður á íslensku, og svo er víst ekki nema hluti hennar úr orginalnum, að því ég best fæ skilið. Engu að síður góð bók, á íslensku.

Ég prófaði að leita að Göran Sonnevi á vefbókaverslununum Eymundsson.is, baekur.is og boksala.is, án árangurs. Norðurlandameistarinn í bókmenntum er ekki til sölu.

Oceanen, bókin sem Sonnevi fékk bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir, er til í tveimur eintökum á bókasöfnum á Íslandi, að því er Gegnir upplýsir mig. Þau eru bæði inni, ef einhvern sænsksprokligan langar að skjótast eftir þeim. Á Aðalsafni Borgarbókasafnsins, og Kringlusafni.

Það er fjarska lítið um að íslensk ljóðskáld leiti eftir erlendum skáldsskap. Þetta er einfaldlega staðreynd. Ef það væri áhugi meðal íslenskra ljóðskálda, sem eru jú þrátt fyrir allt og allt helvíti mörg, þá væri ljóðabókahillan í kjallara Máls og menningar ekki jafn lítil og raun ber vitni, og þar væri ekki bara að finna Wordsworth og Whitman, Shakespeare og í besta falli Ginsberg. Þá væri búið að þýða Sjóinn eftir Göran Sonnevi (og ef Íslendingar kynnu að þýða yrði heitið einmitt: Sjórinn en ekki: Hafið).

Það sjálfsagðasta af öllu sjálfsögðu er að gefnar séu út þýðingar þeirra bóka sem hljóta Norðurlandabikarinn. Er hægt að búast við að nokkuð annað sé gert, ef það er ekki gert? Hvað varð um bókmenntalegan metnað á þessu landi? Var hann nokkurn tímann þarna - er ansvítans bókmenntaþjóðin ekkert nema naflaglápandi hálfbjánar? Óviðbjargandi - af því skáldin eru löt og útgefendurnir horfa í ekkert nema peninginn? (kunna ekki að selja bækur? - hvar er nóbelsverðlaunahafinn í bóksölu?)

Hefur Haustmyrkrið yfir mér eftir Snorra Hjartarson ekki verið þýdd á skandinaivísku sprokin? Að sjálfshelvítissögðu! Hún er m.a.s. til á færeysku. Færeyingar hafa einu sinni fengið allan prísinn (Heinesen mátti deila honum með Olof Lagercrantz), og það var þegar Rói Paturson fékk hann fyrir yrkingasavnið Líkasum. Hún er ekki til á íslensku.

Ég er ekki hrifinn af hugtakinu þjóð - við skulum því segja að íslenska málsamfélagið megi skammast sín.

Hér að neðan má sjá lista yfir þá höfunda sem hafa unnið bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir ljóðabækur, og hvaða þýðingar hafa verið gerðar á verkum þeirra. Á listanum er mest stingandi að ekki stafur virðist hafa verið þýddur af verkum Evu Ström eða Karl Vennberg. Aðrir höfundar eiga einhverjar þýðingar, en að því er ég fæ best séð hefur einungis ein ljóðabók sem unnið hefur til þessara verðlauna verið þýdd í heild sinni, en það er För levande och doda eftir Tomas Tranströmer sem Njörður P. Njarðvík þýddi strax í kjölfar þess að verðlaunin voru veitt. Ljóðin úr þeirri bók birtust ásamt fleirum í bókinni Tré og himinn.

Höfundar og íslenskar þýðingar (eftir því sem næst verður komist)

2006 Göran Sonnevi, Svíþjóð: Oceanen
Eins og áður segir, ekki til nema eitt ljóð og þýðingar á gömlum ljóðum.

2003 Eva Ström, Svíþjóð: Revbensstäderna
Ekki til í þýðingu. Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir virðist hafa skrifað um hana fyrir Veru.

2000 Henrik Nordbrandt, Danmörk: Drømmebroer
Hjörtur Pálsson hefur þýtt hann, bókin Hvert sem við förum, kom út 1988. Í henni eru augljóslega engin ljóð úr Draumabrúm.

1998 Tua Forsström, Finnland: Efter att ha tilbringat natt bland hästar
Eyvindur Pétur Eiríksson þýddi 5 ljóð eftir hana, birtust árið 1995 í Jóni frá Bægisá. Aftur er verðlaunabókin ekki til.

1991 Nils-Aslak Valkeapää, Finnland: Beaivi, Áhčážan (á samísku)
Til tvær bækur, Þannig líða dagarnir frá 1983 og Víðernin í brjósti mér frá 2003. Einar Bragi þýddi báðar. Geri ráð fyrir að sú síðari hafi eitthvað með verðlaunabókina að gera, en get ekki séð í gegnum þennan titil, og á ekki bókina.

1990 Tomas Tranströmer, Svíþjóð: För levande och döda
Til nokkuð af stökum ljóðaþýðingum, og bækurnar Sorgargondóll og fleiri ljóð (Ingibjörg Haralds), Svart Póstkort (Pjetur Hafstein Lárusson), Lissabon (PHL), Íslenskur stormur (PHL), og Tré og himinn (Njörður P. Njarðvík). Í þeirri síðastnefndu er að finna ljóð úr verðlaunabókinni, og kom hún út sama ár og bókin hlaut bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs, 1990.

1986 Rói R. Patursson, Færeyjar: Líkasum
Ein bók – Á alfaravegi, frá 1976. 40 blaðsíður. Líkasum er ekki til í þýðingu.

1981 Snorri Hjartarson, Ísland: Hauströkkrið yfir mér
Augljóslega til á íslensku. Einnig til á öllum öðrum norðurlandamálum, þ.m.t. færeysku.

1977 Bo Carpelan, Finnland: I de mörke rummen, i de ljusa
Njörður P. Njarðvík þýddi bókina Ferð yfir þögul vötn, sem kom út árið 1987. Nokkrar skáldsögur hafa verið þýddar.

1976 Ólafur Jóhann Sigurðsson, Ísland: Að laufferjum og brunnum
Til á dönsku, norsku og ensku.

1972 Karl Vennberg, Svíþjóð: Sju ord på tunnelbanan
Ekki til stafur á íslensku.

1966 Gunnar Ekelöf, Svíþjóð: Dîwân över fursten av Emgión
Því nóttin kemur, í þýðingu Pjeturs Hafstein Lárussonar – auk stakra þýðinga í söfnum og ritum (allar sýnist mér frá Jóhanni Hjálmarssyni).

Birtist fyrst á Tíu þúsund tregawöttum.